შინაარსზე გადასვლა

1932 წლის სიამის რევოლუცია

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია

1932 წლის სიამის რევოლუცია — გადატრიალება სიამში. რევოლუციამ დაასრულა სიამის ჩაკრის დინასტიის მრავალსაუკუნოვანი აბსოლუტური მონარქიის მმართველობა და შედეგად მოხდა უსისხლო გადასვლა კონსტიტუციურ მონარქიაზე, დაიწყო დემოკრატიული პროცესები. ეკონომიკური კრიზისით გამოწვეულმა უკმაყოფილებამ, კომპეტენტური მთავრობის არარსებობამ და დასავლეთში განათლება მიღებული უბრალო ხალხის აღზევებამ გამოიწვია რევოლუცია.

მეფე პრაჯადიპოკი დარჩა ტახტზე და კომპრომისზე წავიდა ხანა რაცადონთან. ორი გადატრიალება მოხდა ერთი წლის შემდეგ პრიდი ბანომიონგის სოციალისტური ეკონომიკური გეგმისა და როიალისტების აჯანყების გამო მთავრობაში შიდა დაპირისპირების ფონზე.

ბანგკოკის დაპყრობა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სანამ მეფე პრაჯადიპოკი ​​ბანგკოკში ცხოვრობდა, 1932 წლის 24 ივნისს ფრაია ფაჰონი, ფრაია სონგსურადეტი და ფრა ფრასსფითაიუთი უკვე ასრულებდნენ რევოლუციის გეგმის თავის ნაწილს. ფრაია ფაჰონი და ზოგიერთი მხარდამჭერი შეიკრიბნენ ანანტა სამახომის ტახტის დარბაზთან სიგნალის მოლოდინში, [1] ხოლო ფრაია სონგსურადეტი რამდენიმე შეთქმულთან ერთად სამეფო გვარდიის პირველი საკავალერიო პოლკის ყაზარმებში წავიდა. ჯავშანტექნიკის უმეტესობა ბანგკოკში ინახებოდა. ჩასვლისთანავე ფრაია სონგსურადეტმა ყაზარმაზე პასუხისმგებელ ოფიცერს უსაყვედურა, რომ ეძინა მაშინ, როცა ქალაქში სხვაგან ჩინეთის აჯანყება მიმდინარეობდა - ამ დროს ყაზარმების ჭიშკარი გააღო და ჯარის მობილიზება მოახდინა. მთელი დაბნეულობისა და პანიკის გამო, ფრაია პრასანმა შეძლო პოლკის მეთაურის დაპატიმრება. პლაეკ ფიბუნსონგხრამს დაევალა მისი დაცვა. მობილიზებული იყო ჯავშანტექნიკა, მათ შორის ტანკები. ისინი გაემართნენ ანანტა სამახომის ტახტის სასახლისკენ, მათ შორის ფრაია რიტი. მას შემდეგ, რაც უთხრეს, რომ სამხედრო წვრთნები ხდებოდა, სხვა ჯარები ბანგკოკის მიდამოებში შეუერთდნენ შეთქმულებს, რითაც გაუცნობიერებლად მონაწილეობდნენ რევოლუციაში. მონარქის ერთგული ნაწილები თავიანთ ყაზარმებში რჩებოდნენ.[2]

იმ დროისთვის, როცა კავალერია სამეფო პლაზაში ანანტა სამახომის ტახტის დარბაზის წინ მივიდნენ, დაახლოებით 06:00 საათზე უკვე ხალხი თვალს ადევნებდა შეკრებილ სამხედროებს.[1] მათ ეს ქმედება ჩინელების აჯანყება ან სამხედრო წვრთვნა ეგონათ. ფრაია ფაჰონი ავიდა ტანკზე და წაიკითხა ხანა რატსადონის მანიფესტი. დეკლარაცია, რომელიც აცხადებდა აბსოლუტური მონარქიის დასასრულს და სიამში ახალი კონსტიტუციური სახელმწიფოს ჩამოყალიბებას.[3]

სინამდვილეში, ფრაია ფაჰონი იტყუებოდა. რევოლუციის წარმატება მაინც ბანგკოკის მოვლენებზე იყო დამოკიდებული. ფრაია პრასანი გაგზავნეს პრინცი პარიბატრას სახლში და მთავრობის სხვა მაღალჩინოსნებთან.[3] პრინცი პარიბატრა დააკავეს.[4] დააპატიმრეს ტაილანდის სამეფო ოჯახის ცამეტი წევრი და თორმეტი თავადაზნაური, რის შედეგადაც ტაილანდური პოლიტიკური ელიტა ძალიან დაზარალდა.[5] არავის, გარდა პირველი არმიის კორპუსის მეთაურისა, არ გაუწევია წინააღმდეგობა. მან იბრძოლა და მსუბუქად დაიჭრა, მაგრამ საბოლოოდ დააპატიმრეს და გახდა რევოლუციის ერთადერთი მსხვერპლი. 40-მდე თანამდებობის პირი დააკავეს. ერთი გამონაკლისი იყო ვაჭრობისა და კომუნიკაციების მინისტრი, რომელიც გაიქცა მატარებლით, რათა გაეფრთხილებინა მეფე ჰუა ჰინში.[2] 08:00 საათისთვის ოპერაცია დასრულდა და პრომოტერებმა დღე მოიგეს.

ხანა რაცადონმა აიძულა მთავრები ხელი მოეწერათ დოკუმენტისთვის, რომელიც აცხადებდა მათ ერთგულებას მშვიდობისა და სისხლისღვრის თავიდან აცილების შესახებ. გადატრიალებას მოსახლეობის მხრიდან თითქმის არანაირი გამოხმაურება არ მოჰყოლია და ხალხის ყოველდღიური ცხოვრება ჩვეულ რიტმს დაუბრუნდა დღის ბოლომდე. რის გამოც ლონდონის Times-მა გამოაცხადა, რომ რევოლუცია მხოლოდ „უბრალო ხელახალი კორექტირება იყო“.

24 ივნისის საღამოსთვის მოიწვიეს უმაღლესი მინისტრების შეხვედრა. შეხვედრაზე პრიდი ცდილობდა დაეყოლიებინა უფროსი საჯარო მოხელეები მხარი დაეჭირათ ხანა რატსადონისთვის. მათ ეუბნებოდა, რომ დარჩენილიყვნენ ერთიანები, რათა არეულობას არ გამოეწვია სხვა სახელმწიფოს ჩარევა. პრიდიმ სთხოვა საგარეო საქმეთა სამინისტროს, ყველა საგარეო მისიას გაეგზავნა დოკუმენტი, რომელშიც ნათქვამია, რომ მხარე მზად არის დაიცვას უცხო ქვეყნის მაცხოვრებლები, ბიზნესი და შეასრულოს სიამის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები.

მიუხედავად მაღალი იდეალებისა და დასავლური განათლებისა, პრიდის დემოკრატიის ვერსია იგივე დილემის წინაშე დადგა, რაც პრაჯადიპოკის ვერსია იყო: უბრალოდ წარმოდგენა, რომ ქვეყანა, განსაკუთრებით მოსახლეობა ჯერ არ იყო ამისთვის მზად.[6] რამდენიმე დღეში ხანა რაცადონმა სიამი გადააქცია ერთპარტიულ სახელმწიფოდ კომუნისტური იდეოლოგიის გავლენით.[7][8] 1932 წლის ბოლოს მეფემ მისწერა თავის ძმისშვილს, პრინც ჩულა ჩაკრაბონგსეს ბანგკოკში დაბრუნების გადაწყვეტილების შესახებ. გვირგვინის მრავალი გადაუჭრელი კონსტიტუციური როლი და უკმაყოფილება ფრაია ფაჰონის მიერ ძალაუფლების ხელში ჩაგდების გამო გაგრძელდა 1933 წლის ოქტომბერში კონტრ-გადატრიალებით, ბოვორადეთის აჯანყებით, რომელიც მოაწყეს როიალისტთა ფრაქციებმა. როიალისტებს ხელმძღვანელობდნენ პრინცი ბოვორადეტი და მრავალი სხვა, რომლებმაც სამუდამოდ დაკარგეს გავლენა და თანამდებობები ხანა რაცადონის მიერ ძალაუფლების ხელში ჩაგდების გამო. აჯანყება წარუმატებელი იყო და მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობს რაიმე მტკიცებულება იმისა, რომ პრაჯადიპოკი ​​იყო ჩართული, მისმა ნეიტრალიტეტმა და ურყევობამ ხანმოკლე კონფლიქტის დროს გამოიწვია მისი სანდოობისა და პრესტიჟის დაკარგვა. რევოლუციიდან სამი წლის შემდეგ მეფე პრაჯადიპოკმა ტახტი დატოვა და სიამში აღარ დაბრუნებულა. იგი გარდაიცვალა ინგლისში 1941 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დროს.[9] ის მეფედ ჩაანაცვლა მისმა ცხრა წლის ძმისშვილმა პრინცმა ანანდა მაჰიდოლმა (მეფე რამა VIII), რომელიც იმ დროს სკოლაში სწავლობდა შვეიცარიაში.