პონტოური ქაშაყი

პონტოური ქაშაყი
	;
მეცნიერული კლასიფიკაცია
სამეფო:	ცხოველები
ტიპი:	ქორდიანები
კლასი:	სხივფარფლიანი თევზები
რიგი:	ქაშაყისნაირნი
ოჯახი:	ქაშაყისებრნი
გვარი:	ღიპა ქაშაყი
სახეობა:	პონტოური ქაშაყი
ლათინური სახელი
	Alosa immaculata (Bennett, 1835)
დაცვის სტატუსი
	ყველაზე ნაკლები საფრთხის ქვეშ; IUCN 3.1 Least Concern : 907
ITIS	572646
NCBI	379818
EOL	46562378

პონტოური ქაშაყი^[1] (ლათ. Alosa immaculata, ადრე Alosa pontica) — თევზი ქაშაყისებრთა ოჯახისა. აქვს დიდი პირი კარგად განვითარებული კბილებით; სხეული დაბალი, წაგრძელებული და გვერდებიდან შებრტყელებულია. თავის ზედა ნაწილი და ზურგი მომწვანო-მოლურჯოა; გვერდები მოვერცხლისფრო-მოლურჯო, დაჰკრავს იისფერი ან ვარდისფერი ელფერი. განირჩევა ორი ბიოლოგიური რასა: მსხვილი (სიგრძე 45 სმ-მდე) და წვრილი (25 სმ-მდე).^[2]

ადრინდელ წყაროებში მოხსენიებულია როგორც „შავი ზღვის ქაშაყი“ და ითვლებოდა შავზურგა ქაშაყის ქვესახეობად — Alosa kessleri pontica.^[2]^[3]^[4]

გამსვლელი და ქარავნული თევზია; ძირითადად ზღვაში ბინადრობს, თუმცა ასევე შედის სანაპიროების გამტკნარებულ წყლებში, მდინარეებსა და ტბებში.^[2]

გავრცელებულია შავ და აზოვის ზღვებში, საიდანაც შედის დონში, დნეპრში, ბუგში, დნესტრში, დუნაიში. საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროებთან უმეტესად წვრილი ფორმაა.^[2] ჩვენში სანაპირო წყლებში გვხვდება შემოდგომიდან ზაფხულის დასაწყისამდე (იზამთრებს).^[3] შედის პალიასტომის ტბაში, მდინარეების რიონის, ხობისწყლის, ცივისა და ჭურიის შესართავებში, ზოგან უფრო ზევით ადის.^[4]

უპირატესად იკვებება მცირე ზომის თევზებით (ქამსა, ქარსალა და სხვ.). ნაკლებად იყენებს პლანქტონს და ფსკერულ კიბოსნაირებს. მამალი სქესობრივ სიმწიფეს 2 წელში აღწევს, დედალი — სამ წელში. ქვირითს ყრის (10-დან 141 ათასამდე ცალს) მაისიდან აგვისტოს ნახევრამდე, მდინარეებსა და ტბებში.^[2] ტოფობის შემდეგ უმეტესობა იღუპება, თუმცა ზოგიერთი თავისი სიცოცხლის განმავლობაში მეორედ და მესამედაც მრავლდება.^[3]

შავ ზღვაში, საქართველოს სანაპიროებთან იჭერენ მცირე რაოდენობით, შედარებით უხვად — მდინარე დონსა და ქერჩის სრუტეში.^[4] ქაშაყებში ყველაზე ცხიმიანი (18,8-21,8 %) და გემრიელია. უმეტესად იყენებენ დამარილებულს, ამზადებენ კონსერვებსაც.^[2] შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში (როგორც მოწყვლადი სახეობა)^[5] და ბერნის კონვენციის III დანართში.^[6]

სქოლიო

↑ Kuljanishvili, Tatia; Epitashvili, Giorgi; Japoshvili, Bella; Mumladze, Levan (2020). Kubík, Štěpán; Barták, Miroslav (eds.). „Freshwater fish species diversity in Georgia (South Caucasus Region) and their local names“. 12th Workshop on biodiversity (ინგლისური). Jevany: 48–64. ISBN 978-80-213-3072-6. ციტირების თარიღი: 16 იანვარი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება)
1 2 3 4 5 6 ელანიძე რ., დემეტრაშვილი მ., ბურჭულაძე ო., ყურაშვილი ბ., შავი ზღვის ქაშაყი // საქართველოს მტკნარი წყლის თევზები : ატლასი, თბ.: „მეცნიერება“, 1970. — გვ. 10–11.
1 2 3 მესხიძე ჯ., ბურჭულაძე ო., შავი ზღვის ქაშაყი // საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროს თევზები, ბათუმი: „საბჭოთა აჭარა“, 1982. — გვ. 22–23.
1 2 3 დემეტრაშვილი მ., შავი ზღვის ქაშაყი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 672.
↑ Freyhof, J. & Kottelat, M. (2008). „Alosa immaculata“. IUCN Red List of Threatened Species. 2008: e.T907A13093654. doi:10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T907A13093654.en. ციტირების თარიღი: 28 იანვარი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება)old-form url
↑ ნინუა ნ., ჯაფოშვილი ბ., ბოჭორიშვილი ვ., შავი ზღვის ქაშაყი // საქართველოს თევზები, თბ.: ემ-პი-ჯი, 2014. — გვ. 24.

[Kuljanishvili_et_al.-1] Kuljanishvili, Tatia; Epitashvili, Giorgi; Japoshvili, Bella; Mumladze, Levan (2020). Kubík, Štěpán; Barták, Miroslav (eds.). „Freshwater fish species diversity in Georgia (South Caucasus Region) and their local names“. 12th Workshop on biodiversity (ინგლისური). Jevany: 48–64. ISBN 978-80-213-3072-6. ციტირების თარიღი: 16 იანვარი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება)

[მტკნარი_წყლის_თევზები-2] 1 2 3 4 5 6 ელანიძე რ., დემეტრაშვილი მ., ბურჭულაძე ო., ყურაშვილი ბ., შავი ზღვის ქაშაყი // საქართველოს მტკნარი წყლის თევზები : ატლასი, თბ.: „მეცნიერება“, 1970. — გვ. 10–11.

[შავი_ზღვის_თევზები-3] 1 2 3 მესხიძე ჯ., ბურჭულაძე ო., შავი ზღვის ქაშაყი // საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროს თევზები, ბათუმი: „საბჭოთა აჭარა“, 1982. — გვ. 22–23.

[ქსე-4] 1 2 3 დემეტრაშვილი მ., შავი ზღვის ქაშაყი // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 672.

[IUCN-5] Freyhof, J. & Kottelat, M. (2008). „Alosa immaculata“. IUCN Red List of Threatened Species. 2008: e.T907A13093654. doi:10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T907A13093654.en. ციტირების თარიღი: 28 იანვარი, 2023. შეამოწმეთ თარიღის პარამეტრი |access-date=-ში (დახმარება)old-form url

[:0-6] ნინუა ნ., ჯაფოშვილი ბ., ბოჭორიშვილი ვ., შავი ზღვის ქაშაყი // საქართველოს თევზები, თბ.: ემ-პი-ჯი, 2014. — გვ. 24.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]