ყუნდუზის პროვინცია

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ყუნდუზის პროვინცია
کندوز
120627-A-LE308-009.jpg
ქვეყანა ავღანეთის დროშა ავღანეთი
სტატუსი ვილაიეთი
მოიცავს 7 რაიონი
ადმინისტრაციული ცენტრი ყუნდუზი
ოფიციალური ენები პუშტუ, დარი, უზბეკური ენა
მოსახლეობა (2012)
953 800 კაცი (7 ადგილი)
სიმჭიდროვე 121,67 კაცი/კმ²
ფართობი 8 040 კმ² (24 ადგილი)
ყუნდუზის პროვინცია რუკაზე
ყუნდუზის პროვინცია, რუკა
დროის სარტყელი UTC+4:30
კოდი ISO 3166-2 AF-KDZ
OOjs UI icon logo-wikimediaCommons-invert.svg ვიკისაწყობში ყუნდუზის პროვინცია

ყუნდუზი (დარი کندوز Konduz, პუშტუ کندوز‎) — პროვინცია ავღანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. დასავლეთით მას ესაზღვრება ბალხის პროვინცია, აღმოსავლეთით თახარის პროვინცია, სამხრეთით ბაღლანის პროვინცია, სამხრეთ-დასავლეთით სამანგანის პროვინცია. პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ყუნდუზი.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფოს ეპოქაში პროვინციის ტერიტორიაზე განლაგებული იყო ბერძნულ-ბაქტრიული ქალაქი აი-ხანუმი
  • 1918—1938 წ.წ. პროვინცია წარმოადგენდა ბასმაჩი ”ყურბაშების” მრავალრიცხოვანი რაზმების ფორპოსტსა და დასაყრდენ პუნქტს.
  • 1990-ანი წლების დასაწყისში აქ განლაგდა რადიკალური ტაჯიკური ოპოზიციის რეზერვები და საცავი ბაზები.

ადმინისტრაციული დაყოფა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ყუნდუზის პროვინცია იყოფა 7 ოლქად.

სახელწოდება მოსახლეობის რაოდენობა ეროვნული შემადგენლობა
1 ალი აბადი 45,851 47% პუშტუნები, 33% ტაჯიკები, 12% ჰაზარები, 8% უზბეკები
2 დაშტი-არჩი 99,000 40% პუშტუნები, 35% უზბეკები, 15% ტაჯიკები, 10% თურქმენები
3 იმამ-საჰიბი 250,000 45% უზბეკები, 25% პუშტუნები, 25% ტაჯიკები, 5% თურქმენები
4 ხანაბადი 110,000 40% პუშტუნები, 25% ტაჯიკები, 20% ჰაზარები, 10% უზბეკები, 5% პაშაები
5 ყუნდუზი 259,497 პუშტუნები, ტაჯიკები, ჰაზარები, უზბეკები, თურქმენები
6 ქალაილ-ზალი 120,000 90% თურქმენები, 10% პუშტუნები
7 ჩაჰარ დარა 69251 55% პუშტუნები, 25% ტაჯიკები, 12% უზბეკები, 8% თურქმენები

მოსახლეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ეროვნული შემადგენლობის თვალსაზრისით, პროვინცია საკმაოდ ჭრელია. მის ძირითად მოსახლეობას შეადგენს პუშტუნები, ტაჯიკები, უზბეკები, ჰაზარები, თურქმენები, ფარსულენოვანი ეთნიკური არაბები და სხვა ხალხები.

დასახლებული პუნქტები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ყუნდუზის როლი ცენტრალური აზიის უსაფრთხოებაში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ავღანეთში რამდენიმე ათწლეულის მანძილზე მიმდინარე კრიზისმა რეგიონში შექმნა მთელი რიგი პოლიტიკური ფენომენები. ერთ-ერთი მათგანი გახდა ავღანეთის პოლიტიკურ სისტემასა და უსაფრთხოების რეგიონალურ სტრუქტურაში ყუნდუზის პროვინციის განსაკუთრებულ სტატუსთან დაკავშირებული ე.წ. „ყუნდუზის ფაქტორი“.
  • 7 ოლქის გამაერთიანებელი ყუნდუზის ვილაიეთი განლაგებულია ავღანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ავღანეთის სხვა ვილაიეთებისაგან განსხვავებით ყუნდუზის პროვინციაში პრაქტიკულად თანაბარი პროპორციული რაოდენობით ცხოვრობენ პუშტუნები, ტაჯიკები, ჰაზარები, უზბეკები და ეთნიკური არაბები. პროვინციის გარე საზღვარი ფაქტობრივად წარმოადგენს სამხრეთიდან ცენტრალურ აზიაში შემავალ ჭიშკარს.
  • ყუნდუზის გეოპოლიტიკურმა მდებარეობამ რეგიონალური უსაფრთხოების სფეროში ჩამოაყალიბა მისი განსაკუთრებული სტატუსიც. პოლიტიკური მდგომარეობიდან გამომდინარე, ყუნდუზის პლაცდარმი იყო ან პოლიტიკური არასტაბილურობის წყარო ან ან მისი სტაბილურობის გარანტი.
  • ХХ ს 30-ან წლებში სწორედ ყუნდუზის პროვინციაში განლაგდა ბასმაჩური მოძრაობის შტაბი, რომელიც საფრთხეს უქმნიდა საბჭოთა კავშირის შუა აზიის რესპუბლიკებს და პრაქტიკულად მათ დესტაბილიზებას ახდენდა.
  • ავღანეთის ომის პერიოდში 1979—1989 წ.წ. თავისი სტრატეგიული გეოგრაფიული მდებარეობის მიზეზით პროვინცია იქცა აქტიური საომარი მოქმედებების ზონად. სამხრეთით ქალაქ ყუნდუზში საბჭოთა სამხედრო ნაწილების მე-40 არმია. მასში შედიოდა 201-ე გატჩინოს ორჯერ წითელდროშოვანი მოტომსროლელი დივიზია, მათ შორის, 149-ე გვარდიული მოტომსროლელი პოლკი და 783-ე დაზვერვის ბატალიონი. ყუნდუზის სეროდრომზე კი დისლოცირებული იყო 181-ე ცალკე ვერტმფრენთა პოლკი და 254-ე ცალკე ვერტმფრენთა ესკადრილია.
  • პროვინციაში მოქმედებდა ავღანელი მოჯაჰედების ორი გავლენიანი პარტია - ავღანეთის ისლამური პარტია და ავღანეთის ისლამური საზოგადოება.
  • 90-ან წლებში ყუნდუზის პლაცდარმი გადაიქცა პოლიტიკურ ცენტრად და ტაჯიკეთის შეიარაღებული ოპოზიციური ჯგუფების ბაზირების ადგილად. ისისნი არა მხოლოდ ემუქრებოდნენ ოფიციალურ დუშანბეს, არამედ აღიქმებოდა პოსტსაბჭოთა ელიტის ავანგარდად, მთელი შუა აზიის მომცველი ”ახალი ჯიჰადის” მოწინავე ნაწილებად.
  • 1990-ან წლებშივე ყუნდუზმა ავღანეთის პოლიტიკურ პროცესებში სტრატეგიული წერტილის სტატუსი მიიღო. აქ მიმდინარე პროცესებზე მნიშვნელოვნად იყო დამოკიდებული მთელი ჩრდილო ავღანეთის პერსპექტივები. სწორედ ყუნდუზი დაიპყრეს თალიბებმა 1997 წელს, რომელიც გადაიქცა ფართომასშტაბიანი შეტევითი ომის წარმოების პლაცდარმად.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]