ქალბაჯარის რაიონი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search

ქალბაჯარის რაიონი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დასავლეთ ნაწილში. ეს ტერიტორია 1993 წლის გაზაფხულზე მოექცა ყარაბაღის ომის ეპიცენტრში. არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ. მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის თანახმად, ქელბაჯარის ოლქი მდებარეობს შაუმიანისა და მარტაკერტის რეგიონების ტერიტორიაზე. ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი ქელბაჯარი.

გეოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ქელბაჯარის რეგიონის ტერიტორია მდებარეობს ზღვის დონიდან 1,500-3,800 მეტრ სიმაღლეზე, დიდი კავკასიონის ტერტერის ველში. რეგიონის ბუნებრივ საზღვრებს წარმოქმნიან რიგები დალიდაგი, მიროვდაგი, კეპესი, შარგი გეიჩაგლიუ, მიხტკენ გეიჩი. ყველაზე მაღალი წერტილის სიმაღლე (მწვერვალი მუროვდაგი) არის 3,724 მეტრი.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

XI საუკუნეში ერთი სომხური სახელმწიფოს დაშლის შემდეგ და 1751 წლამდე, რეგიონის ტერიტორია სომხური სამთავროს ნაწილი იყო და მჭიდროდ იყო დასახლებული სომხებით.

1751-1810 წლებში ყველა სომხური სოფელი გაანადგურდა და მათი მოსახლეობა აქედან გადასახლდა - ძირითადად საქართველოში და ჩრდილოეთ კავკასიაში. ამავე პერიოდში დაცლილი სომხური სოფლები დასახლებული იყო მუსლიმანებით, ძირითადად ეთნიკური ქურთებით.

XVIIXIX საუკუნეებიდან ხაჩენის მთავრებმა ფაქტობრივად წარმართეს ბრძოლა სომეხთა სამთავროების ოსმალეთისა და ირანის მმართველობის წინააღმდეგ. დიდწილად მათი ძალისხმევის გამო 1813 წელს ყარაბაღი გახდა რუსეთის იმპერიის ნაწილი.

1918-1921 წლებში ითვლებოდა სადავო ტერიტორიად სომხეთის რესპუბლიკასა და აზერბაიჯანის რესპუბლიკას შორის.

იგი იყო აზერბაიჯანის სსრ-ის ქურთისტანის ოლქის წევრი (1923-1930).

როგორც ადმინისტრაციული ერთეული, ქელბაჯარის რაიონი შეიქმნა 1930 წლის 8 აგვისტოს.

საბჭოთა პერიოდში, მისი ფართობი იყო 1936 კმ². მოსახლეობის დიდი ნაწილი ეთნიკური ქურთები იყვნენ. თუმცა, 1937 წელს, ქურთების უმეტესობა საბჭოთა ხელისუფლებამ გადაასახლა შუა აზიაში და ამ ტერიტორიაზე დასახლდნენ ეთნიკურად აზერბაიჯანელები.

1992 წლის შემოდგომაზე, აზერბაიჯანულმა არმიამ დაიპყრო ყოფილი მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური რეგიონის მარდაკერტის რეგიონი და განდევნა მისი სომეხი მოსახლეობა. ამის შემდეგ, 1992 წლის ოქტომბერში, აზერბაიჯანის მთავრობის გადაწყვეტილებით ტერიტორია დაყოფილი იქნა მეზობელ რეგიონებს შორის, რომლებშიც აზერბაიჯანელები ცხოვრობდნენ: კელბაჯარი, ტერტერ და აგდამი.

1993 წელს სომხებმა წამოიწყეს კონტრშეტევა, ხოლო 1993 წლის 2 აპრილისთვის, ქელბაჯარის მხარე მოექცა მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ჯარების კონტროლის ქვეშ.

ღირსშესანიშნაობები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ქელბაჯარის რაიონში მდებარეობს არაერთი მნიშვნელოვანი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი, მათ შორის გამორჩეულია: დადივანკი (IX - XIII საუკუნე) - სომხური მონასტერი და განძასარი (1216-1238) - სომხური მონასტერი.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]