უზბოი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
1734 წლის ფრანგული რუკა, სადაც უზბოი (ბრას-დე-თოქაი) გამოეყოფა ამუდარიას (გიხონი ან ოქსუსი) და ჩაერთვის კასპიის ზღვას.

უზბოი (ყაზახ. Өзбойлар) — ძველი და მკვდარი ნახეობარების სახელწოდება შუა აზიის უდაბნოებში. წარმოადგენს გრძელ ხეობას თურქმენეთში, რომელიც გადაჭიმულია სარიყამიშის ქვაბულიდან კასპიის ზღვამდე. ჩრდილო-დასავლეთით შემოზღუდულია ყარაყუმის უდაბნოთი, სიგრძე 550 კმ. უზბოი აგრეთვე ეწოდა მდინარეს, რომელსაც სათავე და შესართავი არ გააჩნია — მდინარე ამუდარიის ყოფილი ტოტი, რომელიც გაედინებოდა ყარაყუმის უდაბნოს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში თურქმენეთში XVII საუკუნემდე.

სწრაფადვე ამოშრა და შესაბამისად ხვარაზმის ცივილიზაციას მიაყენა ზარალი, რომელიც განვითარებას სწორედ ამ მდინარის წყლებზე განიცდიდა. მდინარე უზბოი მიედინებოდა დაახლოებით 750 კმ-ზე. განშტოვდებოდა რა, მდინარე ამუდარიის ნაპირებიდან, სვლას აგრძელებდა სარიყამიშის ტბის გავლით და შესართავს კასპიის ზღვაში პოულობდა.[1][2] წყლის ამოშრობასთან ერთად ნაპირზე დასახლებულმა ხალხმა უეცრად გაფანტვა დაიწყო და შედეგად ისინი მოხეტიალეებად იქცნენ.

ცნობილმა გეოლოგმა ვლადიმერ ობრუჩევმა აწარმოა კვლევები ამ რაიონში. იგი შემდეგნაირად ახასიათებს უზბოის:

ვიკიციტატა
„ბალა-იშემის ჭის დასავლეთით ორას ნაბიჯში ქვიშაქვებისგან აგებულ მცირე სიმაღლის ბორცვებს შორის ირკვევა უმნიშვნელო დადაბლება, რომელიც სახელგანთქმულ უზბოის წარმოადგენს.“

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Letole, Rene, et al., "Uzboy and the Aral regressions: A hydrological approach", Quaternary International, March 2007
  2. Kozubov, Robert. (November 2007) Uzboy. Turkmenistan International Magazine.