მარიული ენა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search

მარიული ენა, ჩერემისული ენა — ურალური ოჯახის, ფინურ-უნგრული ჯგუფის ენა. გავრცელებულია მარეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ასევე ბაშკირეთის, უდმურტის და თათარსტანის რესპუბლიკებში, კიროვის, გორკის, პერმისა და სვერდლოვსკის ოლქებში. მარიულ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 540 ათ. კაცი (1979). ადრინდელი წერილობითი ძეგლები — სასულიერო ხასიათის ლიტერატურული თარგმანები XVIII საუკუნის მიწურულით თარიღდება. დამწერლობა ემყარება რუსულ გრაფიკას. მარიულ ენაში დაცულია ხმოვანთა ჰარმონია. მორფოლოგიური მოდელი აგლუტინაციურია. ზმნას ასპექტი არ გააჩნია. მსაზღვრელი პრეპოზიციურია საზღვრულისადმი. წინადადება ნომინატიური კონსტრუქციისაა. ჭარბადაა ნასესხები სიტყვები თურქული, ირანული და რუსული ენებიდან.

დამწერლობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : მარიული დამწერლობა.

აღმოსავლურ-დაბლობის მარიული ანბანი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბარის მარიული დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მოიცავს 36 ასო–ნიშანს (გრაფემას).

# დიდი ასო პატარა ასო სახელი გამოქმა
(IPA)
გამოთქმა
(ქართულად)
ტრანსლიტერაცია
(ISO 9)
Unicode
1 А a [a] a U+0410 / U+0430
2 Б б ბე [b] b U+0411 / U+0431
3 В в ვე [v] v U+0412 / U+0432
4 Г г ჰე [h] h U+0413 / U+0433
5 Д д დე [d] d U+0414 / U+0434
6 Е е იე [jie] იე e U+0415 / U+0435
7 Ё ё jo [ʲo] იო ë U+0401 / U+0451
8 Ж ж ჟე [ʒ] ž U+0416 / U+0436
9 З з ზე [z] [zʲ] z U+0417 / U+0437
10 И и [ɪ] i U+0418 / U+0438
11 Й й ი ნესკლადოვაიე
и нескладовае
[j] იი j U+0419 / U+0439
12 К к კა [k] k U+041A / U+043A
13 Л л ელ [ɫ] l U+041B / U+043B
14 М м em [m] m U+041C / U+043C
15 Н н ენ [n] ~ [nʲ] n U+041D / U+043D
16 Ҥ ҥ ენ [n] ~ [nʲ] n U+041D / U+043D
17 О о [o] o U+041E / U+043E
18 Ӧ ӧ [o] o U+041E / U+043E
19 П п პე [p] ~ [pʲ] p U+041F / U+043F
20 Р р ერ [r] ~ [rʲ] r U+0420 / U+0440
21 С с ეს [s] ~ [sʲ] s U+0421 / U+0441
22 Т т ტე [t] ~ [tʲ] t U+0422 / U+0442
23 У у [u] u U+0423 / U+0443
24 Ӱ ӱ [u] u U+0423 / U+0443
25 Ф ф ეფ [f] ~ [fʲ] f U+0424 / U+0444
26 Х х ხა [x] ~ [xʲ] h U+0425 / U+0445
27 Ц ц ცე [ʦ] c U+0426 / U+0446
28 Ч ч ჩე [ʧʲ] č U+0427 / U+0447
29 Ш ш შა [ʃ] š U+0428 / U+0448
30 Щ щ შჩა [ʃ] შჩ šč U+0429 / U+0449
31 Ъ ъ მიაკი ზნაკი
мяккі знак
[ʲ] U+042C / U+044C
32 Ы ы y [ɨ] გაგრძელებული ი y U+042B / U+044B
33 Ь ь მიაკი ზნაკი
мяккі знак
[ʲ] U+042C / U+044C
34 Э э [ɛ] è U+042D / U+044D
35 Ю ю იუ [ʲu] იუ û U+042E / U+044E
36 Я я ია [ʲa] ია â U+042F / U+044F

მთის მარიული ანბანი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მთის მარიული დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მოიცავს 37 ასო–ნიშანს (გრაფემას).

# დიდი ასო პატარა ასო სახელი გამოქმა
(IPA)
გამოთქმა
(ქართულად)
ტრანსლიტერაცია
(ISO 9)
Unicode
1 А a [a] a U+0410 / U+0430
2 Ӓ ӓ [a] a U+0410 / U+0430
3 Б б ბე [b] b U+0411 / U+0431
4 В в ვე [v] v U+0412 / U+0432
5 Г г ჰე [h] h U+0413 / U+0433
6 Д д დე [d] d U+0414 / U+0434
7 Е е იე [jie] იე e U+0415 / U+0435
8 Ё ё jo [ʲo] იო ë U+0401 / U+0451
9 Ж ж ჟე [ʒ] ž U+0416 / U+0436
10 З з ზე [z] [zʲ] z U+0417 / U+0437
11 И и [ɪ] i U+0418 / U+0438
12 Й й ი ნესკლადოვაიე
и нескладовае
[j] იი j U+0419 / U+0439
13 К к კა [k] k U+041A / U+043A
14 Л л ელ [ɫ] l U+041B / U+043B
15 М м em [m] m U+041C / U+043C
16 Н н ენ [n] ~ [nʲ] n U+041D / U+043D
17 О о [o] o U+041E / U+043E
18 Ӧ ӧ [o] o U+041E / U+043E
19 П п პე [p] ~ [pʲ] p U+041F / U+043F
20 Р р ერ [r] ~ [rʲ] r U+0420 / U+0440
21 С с ეს [s] ~ [sʲ] s U+0421 / U+0441
22 Т т ტე [t] ~ [tʲ] t U+0422 / U+0442
23 У у [u] u U+0423 / U+0443
24 Ӱ ӱ [u] u U+0423 / U+0443
25 Ф ф ეფ [f] ~ [fʲ] f U+0424 / U+0444
26 Х х ხა [x] ~ [xʲ] h U+0425 / U+0445
27 Ц ц ცე [ʦ] c U+0426 / U+0446
28 Ч ч ჩე [ʧʲ] č U+0427 / U+0447
29 Ш ш შა [ʃ] š U+0428 / U+0448
30 Щ щ შჩა [ʃ] შჩ šč U+0429 / U+0449
31 Ъ ъ მიაკი ზნაკი
мяккі знак
[ʲ] U+042C / U+044C
32 Ы ы y [ɨ] გაგრძელებული ი y U+042B / U+044B
33 Ӹ ӹ y [ɨ] გაგრძელებული ი y U+042B / U+044B
34 Ь ь მიაკი ზნაკი
мяккі знак
[ʲ] U+042C / U+044C
35 Э э [ɛ] è U+042D / U+044D
36 Ю ю იუ [ʲu] იუ û U+042E / U+044E
37 Я я ია [ʲa] ია â U+042F / U+044F

ჩრდილო-დასავლური მარიული ანბანი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჩრდილო-დასავლური მარიული დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მოიცავს 40 ასო–ნიშანს (გრაფემას).

# დიდი ასო პატარა ასო სახელი გამოქმა
(IPA)
გამოთქმა
(ქართულად)
ტრანსლიტერაცია
(ISO 9)
Unicode
1 А a [a] a U+0410 / U+0430
2 Ӓ ӓ [a] a U+0410 / U+0430
3 Б б ბე [b] b U+0411 / U+0431
4 В в ვე [v] v U+0412 / U+0432
5 Г г ჰე [h] h U+0413 / U+0433
6 Д д დე [d] d U+0414 / U+0434
7 Е е იე [jie] იე e U+0415 / U+0435
8 Ё ё jo [ʲo] იო ë U+0401 / U+0451
9 Ж ж ჟე [ʒ] ž U+0416 / U+0436
10 З з ზე [z] [zʲ] z U+0417 / U+0437
11 И и [ɪ] i U+0418 / U+0438
12 Й й ი ნესკლადოვაიე
и нескладовае
[j] იი j U+0419 / U+0439
13 К к კა [k] k U+041A / U+043A
14 Л л ელ [ɫ] l U+041B / U+043B
15 М м em [m] m U+041C / U+043C
16 Н н ენ [n] ~ [nʲ] n U+041D / U+043D
17 Ҥ ҥ ენ [n] ~ [nʲ] n U+041D / U+043D
18 О о [o] o U+041E / U+043E
19 Ӧ ӧ [o] o U+041E / U+043E
20 Ө ө [o] o U+041E / U+043E
21 Ӫ ӫ [o] o U+041E / U+043E
22 П п პე [p] ~ [pʲ] p U+041F / U+043F
23 Р р ერ [r] ~ [rʲ] r U+0420 / U+0440
24 С с ეს [s] ~ [sʲ] s U+0421 / U+0441
25 Т т ტე [t] ~ [tʲ] t U+0422 / U+0442
26 У у [u] u U+0423 / U+0443
27 Ӱ ӱ [u] u U+0423 / U+0443
28 Ф ф ეფ [f] ~ [fʲ] f U+0424 / U+0444
29 Х х ხა [x] ~ [xʲ] h U+0425 / U+0445
30 Ц ц ცე [ʦ] c U+0426 / U+0446
31 Ч ч ჩე [ʧʲ] č U+0427 / U+0447
32 Ш ш შა [ʃ] š U+0428 / U+0448
33 Щ щ შჩა [ʃ] შჩ šč U+0429 / U+0449
34 Ъ ъ მიაკი ზნაკი
мяккі знак
[ʲ] U+042C / U+044C
35 Ы ы y [ɨ] გაგრძელებული ი y U+042B / U+044B
36 Ӹ ӹ y [ɨ] გაგრძელებული ი y U+042B / U+044B
37 Ь ь მიაკი ზნაკი
мяккі знак
[ʲ] U+042C / U+044C
38 Э э [ɛ] è U+042D / U+044D
39 Ю ю იუ [ʲu] იუ û U+042E / U+044E
40 Я я ია [ʲa] ია â U+042F / U+044F

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]