ხანტი ენა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search

ხანტი ენა, ოსტიაკური ენა (ხანტ. Ханты ясаӈ) — ურალურ ენათა ოჯახის, ფინურ-უნგრული ჯგუფის, ობურ-უნგრული შტო. გავრცელებულია ჩრდილო-დასავლეთ ციმბირში მდინარე ობის ნაპირებზე ხანტი-მასისა და იამალ-ნენთა ავტონომიურ ოკრუგებში. ხანტი ენაზე მოლაპარაკეთა რიცხვი 14.000-ს აღემატება. ენაში მრავლადაა დიალექტები. აქვს სახელთა 3 რიცხვი: მხოლობითი, ორობითი და მრავლობითი. ბევრია კუთვნილების აღმნიშვნელი ფორმა. ლექსიკაში გვხვდება კომი-ზირიანული, ნენური, თურქული და რუსული ენებიდან ნასესხები სიტყვები.

დამწერლობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ხანტიური დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მისი 4 დიალექტის გაერთიანებული ანბანი მოიცავს 52 ასო–ნიშანს (გრაფემას). დამწერლობა შემოიღეს ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ჯერ ლათინური (1930), შემდეგ რუსული (1937) ანბანის საფუძველზე.

# დიდი ასო პატარა ასო სახელი გამოქმა
(IPA)
გამოთქმა
(ქართულად)
ტრანსლიტერაცია
(ISO 9)
Unicode
1 А a [a] a U+0410 / U+0430
2 Ӓ ӓ [a] a U+0410 / U+0430
3 Ӑ ӑ [a] a U+0410 / U+0430
4 Б б ბე [b] b U+0411 / U+0431
5 В в ვე [v] v U+0412 / U+0432
6 Г г ჰე [h] h U+0413 / U+0433
7 Д д დე [d] d U+0414 / U+0434
8 Е е იე [jie] იე e U+0415 / U+0435
9 Ё ё jo [ʲo] იო ë U+0401 / U+0451
10 Ә ә jo [ʲo] იო ë U+0401 / U+0451
11 Ӛ ӛ jo [ʲo] იო ë U+0401 / U+0451
12 Ж ж ჟე [ʒ] ž U+0416 / U+0436
13 З з ზე [z] [zʲ] z U+0417 / U+0437
14 И и [ɪ] i U+0418 / U+0438
15 Й й ი ნესკლადოვაიე
и нескладовае
[j] იი j U+0419 / U+0439
16 К к კა [k] k U+041A / U+043A
17 Қ (Ӄ) қ (ӄ) კა [k] k U+041A / U+043A
18 Л л ელ [ɫ] l U+041B / U+043B
19 Ӆ (Ԓ) ӆ (ԓ) ელ [ɫ] l U+041B / U+043B
20 М м em [m] m U+041C / U+043C
21 Н н ენ [n] ~ [nʲ] n U+041D / U+043D
22 Ң (Ӈ) ң (ӈ) ენ [n] ~ [nʲ] n U+041D / U+043D
23 Н’ н' ენ [n] ~ [nʲ] n U+041D / U+043D
24 О о [o] o U+041E / U+043E
25 Ӧ (Ŏ) ӧ (ŏ) [o] o U+041E / U+043E
26 Ө ө [o] o U+041E / U+043E
27 Ӫ ӫ [o] o U+041E / U+043E
28 П п პე [p] ~ [pʲ] p U+041F / U+043F
29 Р р ერ [r] ~ [rʲ] r U+0420 / U+0440
30 С с ეს [s] ~ [sʲ] s U+0421 / U+0441
31 Т т ტე [t] ~ [tʲ] t U+0422 / U+0442
32 У у [u] u U+0423 / U+0443
33 Ӱ ӱ [u] u U+0423 / U+0443
34 Ў ў [u] u U+0423 / U+0443
35 Ф ф ეფ [f] ~ [fʲ] f U+0424 / U+0444
36 Х х ხა [x] ~ [xʲ] h U+0425 / U+0445
37 Ҳ (Ӽ) ҳ (ӽ) ხა [x] ~ [xʲ] h U+0425 / U+0445
38 Ц ц ცე [ʦ] c U+0426 / U+0446
39 Ч ч ჩე [ʧʲ] č U+0427 / U+0447
40 Ҷ ҷ ჩე [ʧʲ] č U+0427 / U+0447
41 Ш ш შა [ʃ] š U+0428 / U+0448
42 Щ щ შჩა [ʃ] შჩ šč U+0429 / U+0449
43 Ъ ъ მიაკი ზნაკი
мяккі знак
[ʲ] U+042C / U+044C
44 Ы ы y [ɨ] გაგრძელებული ი y U+042B / U+044B
45 Ь ь მიაკი ზნაკი
мяккі знак
[ʲ] U+042C / U+044C
46 Э э [ɛ] è U+042D / U+044D
47 Є є [ɛ] è U+042D / U+044D
48 Є̈ є̈ [ɛ] è U+042D / U+044D
49 Ю ю იუ [ʲu] იუ û U+042E / U+044E
50 Ю̆ ю̆ იუ [ʲu] იუ û U+042E / U+044E
51 Я я ია [ʲa] ია â U+042F / U+044F
52 Я̆ я̆ ია [ʲa] ია â U+042F / U+044F
# ფინურ-უნგრული
ტრანსლიტერაცია
ლატინიცა
1936
კირილიცა
1937
კირილიცა
1940
კირილიცა
1961
კირილიცა
2000
1 [a] a а, я а, я а, я а, я
2 [ă] a а, я а, я ӓ, я ӑ, я
3 [w] v в в в в
4 [e] e э, е э, е э, е э, е, є
5 [i] i и и, ы и, ы и, ы
6 [j] j й, (йот.гл.) й, (йот.гл.) й, (йот.гл.) й, (йот.гл.)
7 [k] k к к к к
8 [l] l л л л л
9 [λ] ł л' л л' ԓ
10 [λ'] ļ л’ь, л'+йот.гл. ль, л+йот.гл. ль, л+йот.гл. ԓь, ԓ+йот.гл.
11 [m] m м м м м
12 [n] n н н н н
13 [ń] ņ нь, н+йот.гл. нь, н+йот.гл. нь, н+йот.гл. нь, н+йот.гл.
14 [ŋ] ŋ нг нг ӈ ӈ
15 [ɔ] o оо, ёо о, ё о, ё о, ё
16 [ŏ] ө о, ё у, ю ө, ӫ у, ю
17 [ǫ] ә уу, ю ә, йә, ё ә, ӛ ә, ӛ
18 [p] p п п п п
19 [r] r р р р р
20 [s] s с с с с
21 [ś] ș сь, с+йот.гл. сь, с+йот.гл. сь, с+йот.гл. сь, с+йот.гл.
22 [š] ш ш ш ш
23 [t] t т т т т
24 [ŭ] u у, ю у, ю у, ю ў, ю̆
25 [χ] h х х х х
26 [ә] ь ы а, ы, и, ә ы, ө, я ӑ, я̆, ы, ў

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]