ვიქტორ ამბარცუმიანი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ვიქტორ ამბარცუმიანი
Վիկտոր Համբարձումյան

ვიქტორ ამბარცუმიანი სომხურ 100 დრამიან კუპიურაზე
დაბ. თარიღი 18 სექტემბერი, 1908
დაბ. ადგილი ტიფლისი, რუსეთის იმპერია
გარდ. თარიღი 12 აგვისტო, 1996 (87 წლის)
გარდ. ადგილი ბიურაკანი, სომხეთი
სამეცნიერო სფერო თეორიული ასტროფიზიკა
ალმა-მატერი გერცენის უნივერსიტეტი
სანქტ-პეტერბურგის
ჯილდოები ლენინის ორდენი
ლომონოსოვის ოქროს მედალი (1971)

ვიქტორ ამაზასპის ძე ამბარცუმიანი (სომხ. Վիկտոր Համբարձումյան; დ. 5 სექტემბერი/18 სექტემბერი, 1908, თბილისი — გ. 12 აგვისტო, 1996), სომეხი მეცნიერი, თეორიული ასტროფიზიკის ერთ-ერთი დამაარსებელი[1], სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1953, წევრ-კორესპონდენტი, - 1939), სომხეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943) და პრეზიდენტი (1947), სოციალისტური შრომის გმირი (1968), სსრკ III-IX მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ამბარცუმიანმა 1946 წელს დაარსა ბიურაკანის ობსერვატორია[2][3]. იგი იყო სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მეორე პრეზიდენტი (1947-1993) და ასევე 1961-დან 1964 წლამდე იმყოფებოდა საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის პრეზიდენტის თანამდებობაზე.

ბიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ამბარცუმიანის გამოკვლევები შეეხება ვარსკვლავთა დინამიკას, თეორიულ ასტროფოზიკას, ჩვენი გალაქტიკისა და გარეშე გარეგალაქტიკის ასტრონომიულ პრობლემებს. დაამუშავა პლანეტისებრი ნისლეულების სხივური წონასწორობის თეორია. წამოაყენა ახალი და არასტაციონარული ვარსკვლავების ზედაპირიდან ამოფრქვეული მატერიის მასის განსაზღვრის მეთოდი. განავითარა არასტაციონარული ვარსკვლავებიდან არასითბური პროცესების შედეგად ენერგიის გამოყოფის კონცეფცია. დაადგინა, რომ ცალკეული ვარსკვლავების გამოყოფის შედეგად ვარსკვლავთგროვები იშლება და ამის საფუძველზე შეაფასა ამ გროვათა ასაკი. გამოიკვლია (შ. გორდელაძესთან ერთად), რომ სინათლის ვარსკვლავთშორისი შთანთქვა გამოწვეულია ცალკეული ბნელი ნისლეულებით, რომელთა ზოგიერთი მახასიათებელი თვითონვე განსაზღვრა. აღმოაჩინა გალაქტიკაში ახალი ტიპის ვარსკვლავთა სისტემები - ვარსკვლავთა ასოციაციები. შეიმუშავა ბარიონული ვარსკვლავების თეორია. დაადგინა გალაქტიკების ბირთვების კოსმოგონიურუ აქტივობა, რომელიც გრანდიოზულ არასტაციონარულ მოვლენებს იქვევს. ამბარცუმიანის შეხედულებით, რადიოგალაქტიკები არის გიგანტი გალაქტიკების განვიტარების ხანმოკლე ეტაპი. ამბარცუმიანი საბჭოთა თეორიული ასტროფიზიკური სკოლის ფუძემდებელია, იყო უცხოეთის სხვადასხვა მეცნიერებათა აკადემიებისა და სამეცნიერო საზოგადოების წევრი, სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1946, 1950). სკკპ წევრი 1940 წლიდან. დაჯილდოებულია სამი ლენინის ორდენით, სხვა ორდენებითა და მედლებით.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ქსე ტ. 1, გვ. 351, თბ., 1975

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Blaauw, Adriaan (1997). „V. A. Ambartsumian (18 September 1908–12 August 1996)“. Journal of Astrophysics and Astronomy 18: გვ. 1–8. DOI:10.1007/BF02714847. Bibcode: 1997JApA...18....1B. 
  2. Israelian, Garik. „Obituary: Victor Amazaspovich Ambartsumian, 1912 [sic] – 1996“. Bulletin of the American Astronomical Society 29 (4): გვ. 1466–1467. Bibcode: 1997BAAS...29.1466I. 
  3. (1996) „In Passing: Victor Amazaspovich Ambartsumian (1908–1996)“. Journal of the Royal Astronomical Society of Canada 90: გვ. 351.