ალექსანდერ ჰუმბოლდტი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
Disambig-dark.svg სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ ჰუმბოლდტი.
ალექსანდერ ჰუმბოლდტი
გერმ. Alexander von Humboldt
Stieler, Joseph Karl - Alexander von Humboldt - 1843.jpg
დაბ. თარიღი 14 სექტემბერი 1769(1769-09-14)[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10]
დაბ. ადგილი ბერლინი, პრუსია[11] [12] [13]
გარდ. თარიღი 6 მაისი 1859(1859-05-06)[1] [2] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] (89 წლის)
გარდ. ადგილი ბერლინი, პრუსია[11]
დასაფლავებულია Schloss Tegel
მოქალაქეობა Flag of Prussia (1892-1918).svg პრუსიის სამეფო[14] [15] [16]
Flag of Germany.svg გერმანია[17]
ეროვნება გერმანელები
სამეცნიერო სფერო გეობოტანიკა, ეკონომიკური გეოგრაფია, გეოგრაფია, მეტეოროლოგია, ბოტანიკა, ზოოლოგია და ფიზიკა
ალმა-მატერი ვიადრინის ევროპული უნივერსიტეტი, ფრაიბერგის უნივერსიტეტი, გეტინგენის უნივერსიტეტი და იენის უნივერსიტეტი
მამა ალექსანდერ გეორგ ფონ ჰუმბოლდტი
დედა მარი-ელისაბეთ ფონ ჰუმბოლდტი
ჯილდოები ბავარიის გვირგვინის მოქალაქეობრივი დამსახურების ორდენი, ვარდის ორდენი, დანებროგის ორდენის დიდი ჯვრის კავალერი, საპატიო ლეგიონის დიდი ჯვრის ორდენის კავალერი[18] , მექსიკის საიმპერატორო ორდენები, Grand Cross of the Order of Christ, წმინდა ვლადიმერის 1-ლი ხარისხის ორდენი, თეთრი შავარდენის ორდენი, Knight Grand Cross of the Order of Saints Maurice and Lazarus, Grand Cross of the Order of Charles III, ბავარიის მაქსიმიალიანის ორდენი სამეცნიერო და სახელოვნებო მიღწევებისათვის, კოპლის მედალი[19] , ორდენი ხელოვნებისა და მეცნიერების სფეროებში შეტანილი წვლილისათვის, წმინდა ალექსანდრე ნეველის ორდენის კავალერი, ბერლინის საპატიო მოქალაქე, შავი არწივის ორდენი, Order of the Red Eagle 1st Class, Civil Order of Saxony, ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი და სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი
ხელმოწერა SignaturAlexanderVonHumboldt.svg
საიტი humboldt-portal.de

ალექსანდერ ჰუმბოლდტი (გერმ. Alexander von Humboldt; დ. 14 სექტემბერი, 1769, ბერლინი — გ. 6 მაისი, 1859, ბერლინი) — გერმანელი ბუნებისმეტყველი, გეოგრაფი და მოგზაური. ბერლინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1800), პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1818).

ბიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დაიბადა საქსონიის კურფიურსტის კარისკაცის ოჯახში. ვ. ჰუმბოლდტის ძმა. 1787-1792 სწავლობდა ბუნებისმეტყველებას, ეკონომიურ მეცნიერებებს, სამართალსა და სამთო საქმეს ოდერის ფრანკფურტისა და გეტინგენის უნივერსიტეტებში, ჰამბურგის სავაჭრო და ფრაიბერგის სამთო აკადემიებში. 1790 იოჰან ფორსტერთან ერთად იმოგზაურა საფრანგეთში, ნიდერლანდსა და ინგლისში. 1793 წელს გამოქვეყნდა ჰუმბოლდტის ბოტანიკური-ფიზიოლოგიური გამოკვლევა „ფრაიბერგის მიწისქვეშა ფლორა“. 1799-1804 ფრანგ ბოტანიკოს ე. ბონპლანთან ერთად იმოგზაურა ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში, საიდანაც ჩამოიტანა მდიდარი კოლექცია, რომელსაც ამუშავებდა პარიზში 20 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში. 1807-1834 გამოვიდა ჰუმბოლდტის 30-ტომიანი „მოგზაურობა ახალი ქვეყნის ბუნიობის მხარეში 1799-1804 წლებში“. 1827 წელს ჰუმბოლდტი პარიზიდან გადავიდა ბერლინში, სადაც ასრულებდა პრუსიის მეფის კამერჰერისა და მრჩევლის მოვალეობას.

1829 ჰუმბოლდტმა იმოგზაურა რუსეთში. აზიის ბუნების საკითხებს მიუძღვნა შრომები: „ფრაგმენტები აზიის გეოლოგიიდან და კლიმატოლოგიიდან“ და „ცენტრალური აზია“. ჰუმბოლდტის მეცნიერული შეხედულებანი დედამიწისა და სამყაროს ბუნების შესახებ გადმოცემულია მონუმენტურ შრომაში „კოსმოსი“ (ტ. 1-5, 1845-1862).

ჰუმბოლდტის შეხედულებანი დაედო საფუძვლად ზოგად ფიზიკურ გეოგრაფიასა და ლანდშაფტმცოდნეობას, აგრეთვე მცენარეთა გეოგრაფიასა და კლიმატოლოგიას. მისი სამეცნიერო ინტერესების სფერო იმდენად ფართო იყო, რომ თანამედროვენი მას „XIX საუკუნის არისტოტელეს“ უწოდებდნენ. ჰუმბოლდტი იყო ჰუმანიზმის დამცველი, იგი გამოდიოდა რასებისა და ხალხების უთანასწორობისა და დამპყრობლური ომების წინააღმდეგ.

ჰუმბოლდტის სახელი ეწოდება მთელ რიგ გეოგრაფიულ ობიექტებს, მათ შორის ქედებს ცენტრალურ აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში, მთას კუნძულ ახალ კალედონიაში, მყინვარს ჩრდილოეთ და დასავლეთ გრენლანდიაში, მდინარესა და რამდენიმე დასახლებულ პუნქტს აშშ-ში, რამდენიმე მცენარეს, მინერალსა და კრატერს მთვარეზე. ძმების ალექსანდერ და ვილჰელმ ჰუმბოლდტების სახელს ატარებს ბერლინის უნივერსიტეტი.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  2. 2.0 2.1 Alexander von Humboldt
  3. Alexandre Humboldt deministère de la Culture.
  4. 4.0 4.1 Encyclopædia Britannica
  5. 5.0 5.1 SNAC — 2010.
  6. 6.0 6.1 Real Academia de la Historia Diccionario biográfico españolReal Academia de la Historia, 2011.
  7. 7.0 7.1 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  8. 8.0 8.1 მედიცინის ეროვნული აკადემია — 1820.
  9. 9.0 9.1 Babelio
  10. 10.0 10.1 KNAW Past Members
  11. 11.0 11.1 გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკა, ბერლინის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა, ბავარიის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა და სხვ. Record #118554700 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.
  12. http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02331938408842911
  13. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/276083/Alexander-von-Humboldt
  14. http://www.theguardian.com/books/2007/apr/14/featuresreviews.guardianreview11
  15. http://www.bbc.co.uk/programmes/p003c1c2
  16. https://www.nytimes.com/books/first/j/johnson-blues.html
  17. LIBRIS — 2012.
  18. Léonore databaseministère de la Culture.
  19. Award winners : Copley MedalRoyal Society.