ადა ლავლეისი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ავგუსტა ადა ქინგ ლავლეისი
Ada Lovelace portrait.jpg
დაბ. თარიღი ინგლ. Augusta Ada King Byron, Countess of Lovelace
10.12.1815
ლონდონი დიდი ბრიტანეთი
გარდ. თარიღი 27.11.1852
ლონდონი დიდი ბრიტანეთი
მოქალაქეობა დროშა: გაერთიანებული სამეფო გაერთიანებული სამეფო

ავგუსტა ადა ქინგი (ქალიშვილობით ბაირონი), გრაფინია ლავლეისი (ინგლ. Augusta Ada King Byron, Countess of Lovelace), მეტად ცნობილია, როგორც ადა ლავლეისი (დ. 10 დეკემბერი, 1815, ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი — გ. 27 ნოემბერი, 1852, ლონდონი) — ინგლისელი მათემატიკოსი და მწერალი. ცნობილია კალკულატორის გამოგონებით, პროექტი რომელიც დამუშავებული იყო ჩარლს ბებეჯის მიერ. ადა ლავლეისმა გამოიგონა მსოფლიოში პირველი პროგრამა (ამ მანქანისთვის). მან გამოყენებაში შემოიტანა ტერმინები „ციკლი“ და „სამუშაო საკანი“, ითვლება პირველ პროგრამისტად ისტორიაში[1][2].

ბიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დაბადების თარიღი — 10 დეკემბერი 1815 წელი, ადა იყო ერთადერთი კანონიერი შვილი ინგლისელი პოეტის ჯორჯ გორდონ ბაირონის და მისი ცოლის ანა-იზაბელა ბაიორნის (ანაბელა). ანა-იზაბელა ბაირონმა თავისი ცხოვრების საუკეთესო წლებში მათემატიკით გატაცების გამო მეუღლისაგან მიიღო წოდება „პარალელოგრამების დედოფალი“. ბაირონმა საკუთარი შვილი დაბადებიდან ერთი თვის შემდეგ ნახა პირველად და უკანაკსნელად. 1816 წლის 21 აპრილს ბაირონმა ოფიციალურად მოაწერა ხელი განშორების ფურცელს და სმაუდამოდ მიატოვა ინლისი.

გოგონამ პირველი სახელი მიიღო აგასტა (ავგუსტა) ბაირონის ნახევარ დის, ლი ავგუსტას პატივსაცემად, რომელთანაც, ჭორების თანახმად მას რომანი ჰქონდა. განშორების შემდეგ დედა და დედის მშობლები არასოდეს მიმართავდნენ გოგოს ამ სახელით, და უძახდნენ ადას. ამას გარდა, ოჯახის ბიბლიოთეკაში მთლიანად ამოღეული იყო მამამისის წიგნები.

ახალშობილის დედამ შვილი მშობლებს გადასცა და გაემგზავრა გამაჯანსაღებელ კრუზზე. დაბრუნდა მაშინ, როდესაც ბავშვის აღზრდა უკვე შესაძლებელი იყო. სხვადასხვა ბიოგრაფიებში გამოითქმება სხვადასხვა მტკიცებულებები იმის შესახებ, ცხობრობდა თუ არა ლი ადა თავის დედასთან: ზოგიერთები ამტკიცებენ, რომ ის დედამისის ცხოვრებაში პირველ ადგილს იკავებდა, ქორწინების დროსაც. სხვა წყაროებით ის არასოდეს იცნობდა თავის მშობლებს.

მისის ბრაიონმა ადასთვის თავისი ყოფილი მასწავლებლები მოიწვია — შოტლანდიელი მათემატიკოსი აუგუსტუს დე მორგანი და ცნობილი მერი სომერვილი, რომელმაც გადათარგმნა ფრანგულიდან მათამეტიკოსი და ასტრონომი პიერ-სიმონ ლაპლასას „ტრაქტატი ზეცის მექანიკაზე“. სწორედ მერი გახდა თავისი აღზრდილისთვის მისაბაძი ადმაიანი.

როდესაც ადას ჩვიდმეტი წელი შეუსრულდა, მან შეძლო საზღვრებს გარეთ გასვლა და მეფისა და დედოფლის წინაშე წარდგენა. ჩარლს ბებეჯის სახელი ახლგაზრდა მის ბაირონმა პირველად სასადილო მაგიდასთან გაიგონა მერი სომერვილისგან. რამდენიმე კვირის შემდეგ, 1833 წლის 5 ივნისს, ისინი პირველად სეხვდნენ. ჩარლზ ბებეჯი მათი გაცნობის მომენტში იყო პროფესორი კემბრიჯის უნივერსიტეტის მათემატიკის კათედრაზე — როგორც სერ ისააკ ნიუტონი საუკუნე ნახევრის წინ. მოგვიანებით მან იმ ეპოქის სხვა გამოჩენილი პიროვნებებიც გაიცნო: მაიკლ ფარადეი , დევიდ ბრიუსტერი, ჩარლს უიტსონი, ჩარლზ დიკენსი და სხვები.

თანამდებობზა მოხვედრამდე რამდენიმე წლით ადრე მან სათვლელი მანქანის აღწერა დაასრულა, მას შეეძლო ზუსტად ეწარმოა გამოთვლები ოც აღნიშვნამდე. მონახაზი ბევრი ლილვაკებითა და გადამყვანებით, რომლებიც მოძრაობით გადაეცემოდა ბერკეტს, მოხვდა პრემიერ მინისტრის მაგიდაზე. 1823 წელს დაფინანსებული იყო პირველი სუბსიდი იმის ასაშენებლად რაც დღესდღეობით სამყაროში კომპიუტერისა და „ბებიჯის დიდი განსხვავებული მანქანის“ სახელითაა ცნობილი. მშენებლობა ათ წელიწადს გრძელდებოდა და მანქანის კონსტრუქცია სულ უფროდაუფრო რთულდებოდა, და 1883 წელს დაფინანსება შეწყდა .

ხსოვნა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Ada Lovelace.jpg
ADA COUNTESS OF LOVELACE 1815-1852 Pioneer of Computing lived here.jpg

1975 წელს აშშ-ს თავდაცვის სამინისტრომ მიიღო გადაწყვეტილება პროგრამირების უნივერსალური ენის გამოგონება-გადამუშავების დაწყების შესახებ. მინისტრმა წაიკითხა მომუშავე პერსონალის მიერ მომზადებული ისტორიული ეკსკურსი და შეყოყმანების გარეშე დაამტკიცა პროექტი და ასევე შემოთავაზებული სახელი მომავალი აენისათვის — „ადა“. 1980 წლის 10 დეკემბერს დამტკიცებული იყო ენის სტანდარტები.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Fuegi, J; Francis, J (October–December 2003), "Lovelace & Babbage and the creation of the 1843 'notes'", Annals of the History of Computing (IEEE) 25 (4): 16–26,
  2. Ada Lovelace honoured by Google doodle“, 10 December 2012. წაკითხვის თარიღი: 10 December 2012.