ორდოვიციული სისტემა

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

ორდოვიციული სისტემა (პერიოდი), პალეოზოური ჯგუფის რიგით მეორე სისტემა (გეოლოგიური წელთაღრიცხვის პალეოზოური ერის მეორე პერიოდი). მოსდევს კამბრიულ სისტემას (პერიოდს) და წინ უსწრებს სილურულ სისტემას (პერიოდს). აბსოლუტური გეოქრონოლოგიით ორდოვიციული პერიოდი დაიწყო 500 მლნ. წლის წინათ და გრძელდებოდა 60 მლნ. წელიწადს. ორდოვიციული სისტემა (პერიოდი) დამოუკიდებელ სისტემად (პერიოდად) გამოყვეს 1960 წელს საერთაშორისო გეოლოგიური კონგრესის XXI სესიაზე, მანამდე შედიოდა სილურულ სისტემაში (პერიოდში) როგორც ქვედა სექცია (ეპოქა).

ორდოვიციული სისტემის (პერიოდის) საზღვრები, სექციები (ეპოქები) და სართულები (საუკუნეები) საყოველთაოდ არ არის მიღებული. ყველაზე მეტად გავრცელებულია მისი დანაწილება სამ სექციად (ეპოქად) და ექვს სართულად (საუკუნედ). ორდოვიციული სისტემის ნალექები მონაწილეობს თითქმის ყველა ბაქნის დანალექი საფრის აგებულებაში (ბაქნებზე ზღვის მაქსიმალური ტრანსგრესია შუა ორდოვიციულ ეპოქაზე მოდის) და ფართოდაა გავრცელებული ნაოჭა სისტემებში, სადაც ტერიგენულ და კარბონატულ ნალექებთან ერთად ვხვდებით ლავებისა და ტუფეების სახით. ორდოვიციული სისტემის ბოლოს აღინიშნება კალედონიური დანაოჭების ტაკონური ოროფაზისი.

ორდოვიციული სისტემის ორგანული სამყარო მეტად მრავალფეროვანია. ზღვებში გვხვდება უხერხემლოთა თითქმის ყველა კლასის წარმომადგენელი, პირველ რიგში კი ორდოვიციული სისტემა გრაპტოლითების აყვავების ხანაა. წყალმცენარეთაგან აღსანიშნავია ლურჯ-მწვანე, მწვანე და წითელი წყალმცენარეები. ორდოვიციული სისტემაში გამოიყოფა ორი მკვეთრად გამოხატული პალეოზოოლოგიური სარტყელი - იმდროინდელი ეკვატორისპირა (ჩრდილოეთი ამერიკა, გრენლანდია, შოტლანდია, სკანდინავია, ბალტიისპირეთი, ციმბირი, ურალი) და პოლარეთისპირა (სამხრეთი ევროპა, აფრიკა, აზიის სამხრეთი, ავსტრალია და სამხრეთი ამერიკა). ზოგან ამ სარტყლის ფარგლებში შეიმჩნევა გამყინვარების ნიშნები.

ორდოვიციული სისტემის სტრატიგრაფიული დანაწილების სქემა[რედაქტირება]

პერიოდი (სისტემა) ეპოქა (სექციები) საუკუნე (სართული)
ორდოვიციული სისტემა ზედა ორდოვიციული ეშგილური (აშჯილური)
შუა ორდოვიციული
(Таконский)
კარადოკული
Лланделовский
ლანვირნული
ქვემო ორდოვიციული არენიგული
ტრემადოკული
სისტემა სექცია (ეპოქა) სართული (საუკუნე) ≈ ასაკი (მლნ. წ. წ.)
მომდევნო მომდევნო მომდევნო უფრო ახალგაზრდა
ორდოვიციული სისტემა ზედა ორდოვიციული Hirnantium 443,7–445,6
Katium 445,6–455,8
Sandbium 455,8–460,9
შუა ორდოვიციული Darriwilium 460,9–468,1
Dapingium 468,1–471,8
ქვედა ორდოვიციული Floium 471,8–478,6
ტრემადოკული 478,6–488,3
წინა წინა წინა უფრო ძველი

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • ჯანელიძე ა., ისტორიული გეოლოგიის მოკლე კურსი, თბ., 1963;
  • ქსე, ტ. 7, გვ. 567, თბ., 1984