მარკოზ მახარებელი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
Disambig-dark.svg სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ მარკოზი.
წმინდა მარკოზ მახარებელი

მარკოზ მახარებელი (ებრ. מרקוס, ბერძნ. Μάρκος) — სამოცდაათ მოციქულთაგანი, არის ერთ-ერთი სახარების დამწერი.

ცხოვრება[რედაქტირება]

წმინდა მოციქული და მახარებელი მარკოზი წარმოშობით ლევიტელთა ტომიდან იყო და თავდაპირველად იერუსალიმში ცხოვრობდა. ებრაულად მას იოანე ერქვა, მარკოზი მისი ლათინური სახელია. ეს სახელი, პეტრე მოციქულთან ერთად რომში წასვლის წინ მიუმატა თავის სახელს რაც იმდროინდელი ებრაელებისათვის ნორმალური მოვლენა იყო. იქედან გამომდინარე რომ მარკოზ მახარებელი სამოცდაადთაგანი იყო, იმაზე უნდა მეტყველებდეს რომ ახლოს იყო უფალ იესო ქრისტესთან. მარკოზის სახარებაში არის მონაკვეთი სადაც წერია:

ვიკიციტატა
„და ერთი ვინმე ჭაბუკი მისდევდა მას და შეემოსა არდაგი შიშულივ. ხოლო სხუათა მათ ჭაბუკთა შეიპყრეს იგი. და მან დაუტევა არდაგი და ივლტოდა მათგან შიშუელი -(მარ. 14:51-52)

ზოგიერთი დიდი მამის განმარტებით ამ ადგილას მარკოზ მოციქული საკუთარ თავზე წერდა. ხოლო პერანგის ამარა გამოსვლა ნიშნავდა რომ მარკოზი იქვე ცხოვრობდა და ხალხის ხმაურზე უფლის დასახმარებლად გამოვარდა სახლიდან. სწორედ ამ სახლს შეაფარა თავი პეტრე მოციქულმა როდესაც ანგელოზმა ტყვეობიდან გაათავისუფლა:

ვიკიციტატა
„გულსა მოეგონა და მივიდა სახლსა მარიამისსა, დედისა მის იოვანესსა, რომელსა ერქუა მარკოს, სადა-იგი იყვნეს მრავალნი შეკრებულ და ილოცვიდეს -(საქ. მოც. 12:12)

ასევე არის ვარაუდი რომ იესო ქრისტემ სწორედ ამ სახლში აღასრულა პასექი.

ქადაგება[რედაქტირება]

პირველი მისიონერული მოგზაურობა[რედაქტირება]

დაახლოებით 44-45 წლებში გახშირდა იუდეველებში ქრისტიანთა დევნა და ამისათვის ანტიოქიის ქრისტიანობამ, მოციქულ ბარნაბასა და პავლეს ხელით გაგზავნა იერუსალიმში შესაწევნელი. გზავნილმა დანიშნულების ადგილამდე მიაღწია, ხოლო უკან გამობრუნებისას მოციქულებმა ბარნაბასა და პავლეს მარკოზიც დაამგზავრეს. მარკოზ მახარებელს შესაძლებლობა მიეცა მოციქულების პირველ მისიონერულ მოგზაურობაში ხლებოდა, რომელიც ანტიოქიიდან დაიწყო. ანტიოქიიდან ხმელთაშუაზღვისპირა ქალაქ სელევკიაში ჩავიდნენ, აქედან კუნძულ კვიპროსზე გადავიდნენ და მთელი კუნძული მოვლეს ღვთის სიტყვის ქადაგებით. აქედან მცირე აზიის ქალაქ პერგიაში ჩავიდნენ, სადაც მარკოზმა დატოვა მოციქულები და იერუსალიმში დაბრუნდა.

მეორე მისიონერული მოგზაურობა[რედაქტირება]

წმინდა მარკოზ მახარებელის ანგელოზი

აქ ჩამოსვლისთანავე პეტრე მოციქულს შეუერთდა და დაემგზავრა მისიონერულ მოგზაურობაში. იერუსალიმიდან პირდაპირ მსოფლიოს დედაქალაქ - რომში ჩავიდნენ. რომში ჩასულებს იქაურმა მორწმუნე ქრისტიანებმა წმინდა მარკოზს სთხოვეს, რომ მის მიერ ყოველი მონათხრობი უფლის შესახებ შეეკრიბა და წიგნის სახით გადაეცა მათთვის. მარკოზი დათანხმდა და დაწერა წიგნი, ცნობილი მარკოზის სახარების სახელით. დაწერილი ტექსტი წმინდა მარკოზმა პეტრე მოციქულს გადასცა, რომლის გადაკითხვის შემდეგ მან მისი კითხვა ეკლესიებშიც დადებითად შეაფასა. რომიდან მარკოზი პეტრე მოციქულის კურთხევით ქალაქ აკვილეაში გაემგზავრა საქადაგებლად, მას მეორე რომსაც უწოდებდნენ. შემდეგი გამგზავრება ისევ წმინდა პეტრე მოციქულის კურთხევით მოხდა და ეს იყო ეგვიპტე. როგორც ალექსანდრიის პატრიარქი ევტიხი იუწყება, ეს მოხდა იმპერატორ კლავდიუსის ზეობის მეცხრე წელს ანუ †49 წელს. ეგვიპტე იყო პალესტინის მოსაზღვრე წარმართული ქვეყანა, სადაც მრავლად სახლობდნენ იუდეველები, რომლებიც გამოირჩეოდნენ თავიანთი სიმდიდრით. ეგვიპტე სწორედ ის ადგილი იყო სადაც ჩვ. წ. III საუკუნეში პტოლომეოს ფილადელფოსის თხოვნით იერუსალიმის პირველმღვდელთმთავარმა ალექსანდრიაში 72 სჯულის მეცნიერი გაგზავნა ძველი აღთქმის პერძნულ ენაზე გადმოსათარგმნელად. ასე შეიქმნა ბერძნულენოვანი ბიბლია - ე. წ. სეპტუაგინტა, რის შემდეგადაც საღმრთო წერილი წარმართთათვისაც იქნა ათვისებული. ეგვიპტის ქალაქ ალექსანდრიაში ჩასულს არ გასჭირვებია სახარების ქადაგება რადგანაც ხალხი უფლის მისაღებად მზად იყო. აქვე - ალქსანდრიაში მანვე დააარსა ეკლესია, რომლის პირველი ეპისკოპოსი თვითონვე იყო. მას შემდეგ რაც ახლომახლო ქალაქებშიც გაავრცელა ქრისტიანობა და ხელი დაასხა რამდენიმე ქალაქში ღირსეულ ადამიანებს ეპისკოპოსად, დატოვა ეგვიპტე, მაგრამ საით გაემართა ცნობილი არ არის. შესაძლოა, რომ ის †50 წელს სხვა მოციქულების მსგავსად მოციქულთა კრებას დაესწრო. ერთი ცნობილია დანამდვილებით, რომ პავლე მოციქულის მეორე მისიონერული მოგზაურობისას(52-53 წ.), მარკოზი ბარნაბა მოციქულს დაემგზავრა და კუნძულ კვიპროსზე გაჰყვა.

ვიკიციტატა
„შემდგომად დღეთა რაოდენთამე ჰრქუა პავლე ბარნაბას: მივიქცეთ და მოვიხილნეთ ძმანი ჩუენნი ყოველთა ქალაქთა, რომელთა შინა ვქადაგეთ სიტყუაჲ იგი უფლისაჲ, ვითარ-ძი არიან. ბარნაბას უნდა, რაჲთამცა იოვანე თანა წარიყვანა, რომელსა ერქუა მარკოს. ხოლო პავლე ჰლოცვიდა, რაჲთა რომელი-იგი განეყენა მათ პანფილიაჲთ და არა შეუდგა მათ საქმესა მას, არა თანა-წარყვანებად იგი. იყო უკუე მკსინვარებაჲ მათ შორის ვიდრე განშორებადმდე მათა ურთიერთას; ბარნაბა თანა წარიყვანა მარკოზ და განვიდა ნავითა კჳპრედ. -(საქ. მოც. 15:36-40)

აქ ბარნაბა მოციქულთან ერთად იქადაგა და კვლავ ეგვიპტეში დაბრუნდა, სადაც მალე პეტრე მოციქულიც შეუერთდა. სწორედ აქედან მისწერა პეტრე მოციქულმა მცირე აზიის ქრისტიანებს თავისი პირველი ეპისტოლე. მარკოზ მოციქული ეგვიპტეში ნერონის ზეობის მერვე წლამდე გაჩერდა და †62 წელს კვლავ შეუერთდა პავლე მოციქულს. როდესაც რომში ჩასული პავლე მოციქული დაატყვევეს (61-62 წ.)მარკოზი სხვა თანამოღვაწეებთან ერთად ზრუნავდა დატუსაღებულ პავლე მოციქულზე, რომელმაც მცირე აზიის ქალაქ კოლოსაში გაგზავნა, სადაც ფეხი მოკიდებული ჰქონდა ქრისტიანთა მაცთუნებელ ცრუ-მოძღვრებას. შემდგომი შვიდი წელი თუ სად იმყოფებოდა მარკოზი უცნობია. ცნობილია მხოლოდ ის, რომ პავლე მოციქულის მოწამეობრივი აღსასრულის წინ იგი მცირე ხნით იმყოფებოდა ეფესოში, რომლის პირველი ეპისკოპოსი ტიმოთე იყო.

ვიკიციტატა
„მარკოზ აღადგინე და მოიყვანე შენ თანა, რამეთუ საჴმარ არს იგი ჩემდა მსახურებასა. -(II ტიმ. 4:11)

რომში ჩასული მარკოზ მოციქული წმინდა პეტრესა და წმინდა პავლეს მოწამეობრივი აღსასრლის მოწმე გახდა. ამის შემდგომ მარკოზი რომს გასცილდა და ისევ ალექსანდრიაში დაბრუნდა. ალექსანდრიის გარდა მარკოზ მახარებელი ქადაგებდა შიდა აფრიკის სხვა ქვეყნებშიც, მან მოიარა: ლიბია, მარმორიკა, კირენაიკა და პენტაპოლისი.

მოწამეობრივი აღსასრული[რედაქტირება]

გადმოცემით ცნობილია რომ ალექსანდრიის პირველმოწამე თავად მარკოზ მოციქული იყო[1].

პენტაპოლისის ქალაქ კვირინეაში ყოფნისას, სადაც მარკოზი ქრისტეს მოძღვრებას ქადაგებდა ღვთისგან ეუწყა რომ დაბრუნებულიყო ალექსანდრიაში საქადაგებლად. მეორე დღესვე მან ხომალდით გეზი აიღო ალექსანდრიისკენ და ორი დღის შემდეგ მიაღწია კიდეც ნაპირს, სადაც მენდიონად წოდებულ ადგილას მივიდა. აქ კარიბჭეში შესვლისას მისი ხამლი შუაზე გაიპო და იქვე მჯდარ მეჯღანეს გადასცა დასაკემსად. ფეხსაცმლის შეკეთებისას მეჯღანემ უნებლიეთ სადგისით ხელი იტკინა და სიმწრისაგან ხმამაღლა ღმერთი ახსენა. გასაოცრად ჭრილობა ღრმა აღმოჩნდა და ხელიდან თქრიალით მოდიოდა სისხლი, მაშინ მოციქულმა დაანერწყვა ძირს და მოზილა ტალახი, წაუსვა მეჯღანეს და განუკურნა ჭრილობა სიტყვებით: სახელითა იესო ქრისტესი, საუკუნოდ ცხოველისა, განიკურნე! გაოგნებულმა მეჯღანემ თხოვნით მიმართა, რომ თუნდაც ერთი დღით წვეოდა მის მწირ სახლს, რაზეც მოციქული დათანხმდა. ერთობლივი ლოცვის შემდეგ, რომელსაც მოციქული აღავლენდა, მეჯღანემ გამოჰკითხა თუ საიდან ჰქონდა ასეთი დიდი ძალა. მოციქულმა ყოველივე უამბო და უქადაგა ღვთის სიტყვა. აქედან დაიწყო თავად იმ არემარეში მაცხოვრებლების მიერ ქრისტიანობის ჭეშმარიტ რელიგიად ღიარება. ამის შემხედვარე ქალაქის თავები განრისხდნენ, რადგანაც ხალხმა კერპებისთვის ძღვენის მიტანა შეწყვიტა და გადაწყვიტეს მოეკლათ მოციქული. მაშინ მარკოზ მახარებელი ადგა და დაადგინა ეპისკოპოსად - ანანია, პრესვიტერებად - მალეონი (მალქე), საბინე და ქედრონი; შვიდი დიაკვანი და თერთმეტი სხვა მსახური ღვთისმსახურების აღსასრულებლად. თვითონ კი დატოვა იქაურობა და კვლავ პენტა-პოლში ჩავიდა. აქ მან ორი წელი დაჰყო, დაადგინა რამდენიმე ადგილას ეპისკოპოსი და კვლავ ალექსანდრიაში დაბრუნდა. ზღვისპირას მდებარე ადგილს რომელსაც ბუკდელს უწოდებდნენ, მორწმუნეებს უკვე აშენებული ჰქონდათ ტაძარი. ამის შემხედვარე მოციქული სიხარულით აივსო და ადიდებდა ღმერთს. გაცოფებული ქურუმები კი კბილების ღრჭიალით მიმოდიოდნენ და გეგმავდნენ უფლის მოციქულის მოკვდინებას. და აი დადგა 24 აპრილი, რომლის დროსაც ქრისტეს პრწყინვალე აღდგომის დღესასწაულმა მოუწია. ამ დღეს წარმართთა ღვთაების - სერაპისის წარმართული დღესასწაულიც დაემთხვა და ქალაქის მესვეურებმა გადაწყვიტეს შეეპყრათ უფლის მოციქული და მოეკლათ იგი. მათ წარმართულ დღესასწაულზე მოსული კერპთაყვანისმცემლები წააქეზეს და მიმართეს მარკოზის ეკლესიას სადაც წირვა-ლოცვა მიმდინარეობდა, შეიპყრეს მარკოზ მახარებელი და ქუჩა-ქუჩა თრევით საპყრობილემდე მიიყვანეს. ღამით დასისხლიანებული მოციქული უფალმა განამტკიცა რწმენაში და ანუგეშა იგი, ხოლო დილით როდესაც დასეულმა ბრბომ საპყრობილიდან გამოათრია კვლავ მისი თრევა დაიწყო ქუჩა-ქუჩა. სისხლისგან დაცლილი მოციქული გზად გარდაიცვალა და მიაბარა ღმერთს თავისი უკვდავი სული. ესეც არ იკმარეს და და გადაწყვიტეს მისი თავიანთი კერპებისთვის შეწირვა. დაანთეს კოცონი და ის იყო უნდა აეღოთ მოციქულის ცხედარი, რომ უეცრად მიწა იძრა, ელვამ დასჭექა და წამოვიდა კოკისპირული წვიმა. ბრბო დაიშალა, კოცონი ჩაქრა, მორწმუნეებმა კი ცხედარი მოწიწებით აიღეს და კლდეში გამოქვაბულში დაასვენეს.

ასე აღესრულა უფლის ეს დიდი მოციქული - წმინდა მარკოზი, †68 წლის 25 აპრილს.

წმინდა ნაწილები[რედაქტირება]

310 წელს ამ ადგილას ეკლესია ააგეს, რომელიც IX საუკუნემდე იდგა ალექსანდრიაში. იმავე საუკუნის მეორე ნახევარში, როდესაც არაბმთა ბატონობამ და მონოფიზიტური მწვალებლობის გავრცელებამ შეასუსტა მართლმადიდებლობა ეგვიპტეში, მოციქულის წმინდა ნაწილები ვენეციაში გადააბრძანეს, რომლის მახლობლადაც აკვილეაში მოღვაწეობდა თავად მოციქულიც. აქ მის სახელზე აგებულ ეკლესიაში ინახება მისივე ხელით ნაწერი სახარებაც. როგორც ჩვენთვის ცნობილია მარკოზ მოციქულის ანგელოზი ლომის სახიანია. მარკოზის სახარება იოანე ნათლისმცემლის ცხოვრების აღწერით იწყება, რომელიც უდაბნოს ლომთანაა შედარებული და შესაძლოა მაგიტომაც იყოს მოციქულის ანგელოზი ლომის სახიანი.

მარკოზ მოციქულის წმინდა ნაწილების გატაცება ალექსანდრიიდან
(სან მარკოს ტაძრის მოზაიკა, XI საუკუნე)
წმინდა მარკოზის ტაძარი ვენეციაში

829 წლის 31 იანვარს ალექსანდრიიდან ვენეციაში გადმოსვენებული იქნა მარკოზ მოციქულის წმინდა ნაწილები, რომელიც ვენეციელი ვაჭრების სახელად ბუანოსა და რუსტიკოს მიერ იქნა განხორციელებული. როგორც ცნობილია 828 წელს მუსლიმებმა დაიპყრეს ალექსანდრია და დაიწყეს ქრისტიანული ტაძრების დარბევა და მათ მაგივრად მეჩეთების აშენება. რადგანაც ცნობილი იყო მარკოზ მოციქულის მიერ ვენეციის ლაგუნაში ქადაგების ამბავი გადაწყვიტეს წმინდა ნაწილები ქალაქ ვენეციაში დაესვენათ და მის ადგილას ტაძარი აეშენებინათ[2]. იმისათვის რომ მოციქულის წმინდა სხეული ხომალდამდე მიეტანათ ვაჭრებმა ეშმაკობას მიმართეს: ცხეული დიდ კალატაში დაასვენეს და ზედ ღორის ხორცის ნაჭრები დაადეს(გადატანისას არავინ რომ არ მიახლოებოდა მუსულმანთაგანი). სან მარკოს ტაძრის მშენებლობა 829 წელს დაიწყო дожем Джустиниано Партечипацио და დასრულდა 832 წელს მისი ძმის дожем Джованни Партечипацио მიერ. თანამედროვე ბაზილიკის აშენება დაიწყო 1063 წელს доже Доменико Контарини მიერ. 1071წელს სამუშაოები გააგრძელა дожа Доменико Сельво, რომლის დროსაც, 1071—1084 წლებში შეიმოსა მოზაიკით. ტაძარი იკურთხა 1094 доже Витале Фальере დროს.[3]

მარკოზ მახარებელის საფლავი, ვენეცია, წმინდა მარკოზის ტაძარი

მოციქულის წმინდა ნაწილები განისვენებს ეკლესიაში რომელზეც აღმართულია ტრაპეზი. მოგეხსენებათ ადრე ქრისტიანები საიდუმლო ლიტურგიას ასრულებდნენ წმინდანთა საფლავებზე. შემდგომში მოწყობილ ტრაპეზსში დაიწყეს თვით წმინდა ნაწილების ჩატანება, რომლითაც ეს ძველი ტრადიცია უცვლელი დარჩა.

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. წმინდა მარკოზ მახარებლის წამება აღწერილი სვიმონ მეტაფრასის მიერ.
  2. St. Mark the Evangelist
  3. Мария Да Вилла Урбани. Собор Сан Марко. Венеция, 2006. ISBN 88-7666-590-0. С. 16

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • ”უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტეს მოციქულთა ცხოვრება” - რედ. ბ. ხარაიშვილი, თბილისი 2008 წ.

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე: