მაორი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
List2.svg მაორების ენის შესახებ, იხილეთ მაორი ენა.
მაორი
HoneHeke1845.jpgHinepare.jpgTukukinoLindauer.jpg
RangiHiroa1904.jpgMeriMangakahia1890s.jpgApiranaNgata1905.jpg
Keisha Castle-Hughes at TIFF 2009 cropped.jpgWinstonPetersEuropa.jpgStephen Kearney 2.jpg
ხონე ხეკე ცოლთან ერთად • ხინეპარე  • ტუკუკინო • ტე რანგი ხიროა  • მერი ტე ტაი მანგაკახია  • აპირანა ნგატა  • კეიშა კასლ-ხიუზი  • უინსტონ პეტერსი • სტეფან კერნი
საერთო მოსახლეობა

დაახ. 800,000

რეგიონები მნიშვნელოვანი მოსახლეობით
ახალი ზელანდიის დროშა ახალი ზელანდია 644,000 (2006 წლის მხედვით) [1]
ავსტრალიის დროშა ავსტრალია 126,000 (2006 წლის მხედვით) [2]
გაერთიანებული სამეფოს დროშა გაერთიანებული სამეფო 8,000 (დაახ.) [3]
დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატები აშშ 3,500 (დაახ.) [4]
კანადის დროშა კანადა 1,305 [5]
სხვა რეგიონები 8,000 (დაახ.) [3]
ენები
მაორი, ინგლისური
რელიგიები
ქრისტიანობა, მაორის რელიგია

მაორიახალი ზელანდიის მკვიდრნი. მათი წინაპრები აღმოსავლეთ პოლინეზიელები იყვნენ; მისდევდნენ მეცხოველეობას, მეთევზეობას და მებაღეობას. მაორის ხალხი, ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გარე სამყაროსგან იზოლირებული იყო.

წარმოშობა[რედაქტირება]

მაორის წარმომავლობის შესახებ რამდენიმე განსხვავებული თეორია არსებობს. ლეგენდის თანახმად, მაორის პირველი წარმომადგენელი 1000 წლის წინ მითიური მიწიდან – ჰავაიკიდან მოვიდა. მაორის მითოლოგიაში „ჰავაიკი“ აღმოსავლეთ პოლინეზიელების სამშობლოს აღნიშნავს. არსებობს „დიდი დინების“ თეორიაც - 1350 წელს პოლინეზიელები რამდენიმე კანოეს მეშვეობით გამოყვნენ დინებას და ისე მიაღწეს ახალ მიწას. მეცნიერებსაც განსხვავებული შეხედულებები აქვთ. მაგალითად, ისტორიკოსების მეტი ნაწილი მიიჩნევს, რომ მაორის წინაპრები ჩინეთიდან მიგრირდნენ, როცა ანთროპოლოგი თურ ჰეიერდალი აღნიშნავს, რომ ისინი ამერიკის გზით დასახლდნენ ახალ ზელანდიაში.

მემკვიდრეობა[რედაქტირება]

პაკეჰას, ანუ თეთრკანიანების მოსვლამდე თაობიდან-თაობას ყველაფერი ზეპირსიტყვიერი გზით გადაეცემოდა. ეს იყო სიმღერა, რიტუალი, ლექსი, ცეკვა, ლეგენდა და სხვ. დღეისთვის ყველაზე პოპულარული და კარგად შემონახული ტრადიცია არის „ჰაკა“ – საომარი ცეკვა და მაორის ცეკვების ტრადიციული ჟანრი. ბრძოლის წინ მეომრები ჰაკას ასრულებდნენ, რითაც ამტკიცებდნენ თავიანთ ძალას. ჰაკაში ადამიანის სხეულის ყველა ნაწილია ჩართული, ამიტომ შემსრულებლები ზუსტად გამოხატავენ ცეკვის მიზანთან დაკავშირებულ გრძნობებს. დღეს ამ ცეკვამ სხვა მნიშვნელობა შეიძინა და ახალი ზელანდიის რაგბის ნაკრები, „All Blacks“ მას ყოველი თამაშის წინ ასრულებს. კიდევ ერთი საინტერესო ტრადიცია არის პოვირი (Powhiri), იგივე მისალმება, რომელიც გამოირჩევა თავისი ორიგინალურობით. ახალ ზელანდიელები ერთმანეთს ცხვირის მიდებით ესალმებიან.

კულტურა[რედაქტირება]

მაორის კულტურის ნაწილია ტრადიციული ხელოვნების სხვადასხვა ასპექტი, როგორიცაა ხეზე კვეთა, გრავირება, კლდეზე ხატვა, ქსოვა, მარაე (დღესასწაული), ტე რეო მაორი (მშობლიური ენა – დღეს ახალი ზელანდიის ერთ-ერთი ოფიციალური ენა), მოკო (ტატუ) და მრავალი სხვა. მაორის ტომებში მოკო, ძირითადად, კაცს ამშვენებდა. ქალსაც შეეძლო ტატუს გაკეთება, მაგრამ შეზღუდული იყო ნიკაპამდე, ზედა ტუჩამდე და ცხვირის ნესტოებამდე. დღეისთვის მოკო კვლავ აქტუალურია და დიდი მოწონებით სარგებლობს.

მრავალსაუკუნოვანი შიდა ომების, ევროპელების მოსვლისა და მათი მხრიდან დისკრიმინაციის მიუხედავად, მაორის ხალხმა შეძლო, შეენარჩუნებინა თავისი კულტურა, ენა, ტრადიციები, ამიტომაც სხვა ხალხებისგან დიდი პატივისცემა დაიმსახურეს.

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • Hill, Richard S (2009). The New Oxford History of New Zealand. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-558471-4. 
  • Howe, K. R. (2003). The quest for origins: who first discovered and settled the Pacific islands?. University of Hawaii Press. ISBN 0-14-301857-4. 
  • Howe, Kerry (2006). "Ideas of Māori Origins". In Māori Peoples of New Zealand: Ngā Iwi o Aotearoa. Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand. Auckland: David Bateman.
  • Irwin, Geoffrey (2006). "Pacific Migrations". In Māori Peoples of New Zealand: Ngā Iwi o Aotearoa. Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand. Auckland: David Bateman.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. Statistics New Zealand. QuickStats About Māori. წაკითხვის თარიღი: 7 August 2010.
  2. Hamer, Paul (2008). „One in Six? The Rapid Growth of the Māori Population in Australia“. New Zealand Population Review 33/34: გვ. 153–176. წაკითხვის თარიღი: 19 May 2012. 
  3. 3.0 3.1 Walrond, Carl (4 March 2009). Māori overseas. Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand. წაკითხვის თარიღი: 7 December 2010.
  4. New Zealand-born figures from the 2000 U.S. Census; maximum figure represents sum of "Native Hawaiian and Other Pacific Islander" and people of mixed race. United States Census Bureau (2003).[http://www.census.gov/population/cen2000/stp-159/stp159-new_zealand.pdf Census 2000 Foreign-Born Profiles (STP-159): Country of Birth: New Zealand. Washington, D.C.: U.S. Census Bureau.
  5. Statistics Canada (2003).(232), Sex (3) and Single and Multiple Responses (3) for Population, for Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2001 Census – 20% Sample Data. Ottawa: Statistics Canada, Cat. No. 97F0010XCB2001001.
მოძიებულია „http://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=მაორი&oldid=2424683“-დან