მაორი

მაორის ტომის ქალი

მაორი - ახალი ზელანდიის მკვიდრნი. მათი წინაპრები აღმოსავლეთ პოლინეზიელები იყვნენ; მისდევდნენ მეცხოველეობას, მეთევზეობას და მებაღეობას. სიამაყე, სიმამაცე, სითბო, ისტორიისა და კულტურის სიყვარული – ყველა ეს თვისება თავმოყრილია მაორის ხალხში, რომელიც ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გარე სამყაროსგან იზოლირებული იყო.

მაორის წარმომავლობის შესახებ რამდენიმე განსხვავებული თეორია არსებობს. ლეგენდის თანახმად, მაორის პირველი წარმომადგენელი 1000 წლის წინ მითიური მიწიდან – ჰავაიკიდან მოვიდა. მაორის მითოლოგიაში „ჰავაიკი“ აღმოსავლეთ პოლინეზიელების სამშობლოს აღნიშნავს. არსებობს "დიდი დინების" თეორიაც - 1350 წელს პოლინეზიელები რამდენიმე კანოეს მეშვეობით გამოყვნენ დინებას და ისე მიაღწეს ახალ მიწას. მეცნიერებსაც განსხვავებული შეხედულებები აქვთ. მაგალითად, ისტორიკოსების მეტი ნაწილი მიიჩნევს, რომ მაორის წინაპრები ჩინეთიდან მიგრირდნენ, როცა ანთროპოლოგი თორ ჰეიერდალი აღნიშნავს, რომ ისინი ამერიკის გზით დასახლდნენ ახალ ზელანდიაში.

პაკეჰას, ანუ თეთრკანიანების მოსვლამდე თაობიდან–თაობას ყველაფერი ზეპირსიტყვიერი გზით გადაეცემოდა. ეს იყო სიმღერა, რიტუალი, ლექსი, ცეკვა, ლეგენდა და სხვ. დღეისთვის ყველაზე პოპულარული და კარგად შემონახული ტრადიცია არის „ჰაკა“ – საომარი ცეკვა და მაორის ცეკვების ტრადიციული ჟანრი. ბრძოლის წინ მეომრები ჰაკას ასრულებდნენ, რითაც ამტკიცებდნენ თავიანთ ძალას. ჰაკაში ადამიანის სხეულის ყველა ნაწილია ჩართული, ამიტომ შემსრულებლები ზუსტად გამოხატავენ ცეკვის მიზანთან დაკავშირებულ გრძნობებს. დღეს ამ ცეკვამ სხვა მნიშვნელობა შეიძინა და ახალი ზელანდიის რაგბის ნაკრები, „All Blacks“ მას ყოველი თამაშის წინ ასრულებს. კიდევ ერთი საინტერესო ტრადიცია არის პოვირი (Powhiri), იგივე მისალმება, რომელიც გამოირჩევა თავისი ორიგინალურობით. ახალ ზელანდიელები ერთმანეთს ცხვირის მიდებით ესალმებიან და არა ჩვეულებრივ, კოცნით. მაორის კულტურის ნაწილია ტრადიციული ხელოვნების სხვადასხვა ასპექტი, როგორიცაა ხეზე კვეთა, გრავირება, კლდეზე ხატვა, ქსოვა, მარაე (დღესასწაული), ტე რეო მაორი (მშობლიური ენა – დღეს ახალი ზელანდიის ერთ–ერთი ოფიციალური ენა), მოკო (ტატუ) და მრავალი სხვა. მაორის ტომებში მოკო, ძირითადად, კაცს ამშვენებდა. ქალსაც შეეძლო ტატუს გაკეთება, მაგრამ შეზღუდული იყო ნიკაპამდე, ზედა ტუჩამდე და ცხვირის ნესტოებამდე. დღეისთვის მოკო კვლავ აქტუალურია და დიდი მოწონებით სარგებლობს.

მრავალსაუკუნოვანი შიდა ომების, ევროპელების მოსვლისა და მათი მხრიდან დისკრიმინაციის მიუხედავად, მაორის ხალხმა შეძლო, შეენარჩუნებინა თავისი კულტურა, ენა, ტრადიციები, ამიტომაც სხვა ხალხებისგან დიდი პატივისცემა დაიმსახურეს.

წყაროები

Maori People, Art and Traditions