ჯეიმზ კლარკ მაქსველი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ჯეიმზ კლარკ მაქსველი
James Clerk Maxwell.png
დაბ. თარიღი 13 ივნისი 1831(1831-06-13)[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7]
დაბ. ადგილი ედინბურგი, შოტლანდია[8] [3]
გარდ. თარიღი 5 ნოემბერი 1879(1879-11-05)[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] (48 წელი)
გარდ. ადგილი კემბრიჯი, ინგლისი[8]
დასაფლავებულია უესტმინსტერის სააბატო
მოქალაქეობა Flag of the United Kingdom.svg დიდი ბრიტანეთის და ირლანდიის გაერთიანებული სამეფო
Flag of the United Kingdom.svg გაერთიანებული სამეფო[9]
ეროვნება შოტლანდიელები
სამეცნიერო სფერო ფიზიკა, მექანიკა და მათემატიკა
მუშაობის ადგილი ლონდონის სამეფო კოლეჯი, აბერდინის უნივერსიტეტი და კემბრიჯის უნივერსიტეტი
ალმა-მატერი ედინბურგის უნივერსიტეტი, პიტერჰაუზი, ედინბურგის აკადემია, ტრინიტის კოლეჯი და კემბრიჯის უნივერსიტეტი
განთქმული მოსწავლეები არტურ შუსტერი, ჯონ ამბროზ ფლემინგი, ჯონ ჰენრი პოინტინგი და რიჩარდ გლეიზბრუკი
მამა John Clerk-Maxwell of Middlebie
ნათესავ(ებ)ი ჯემიმა ბლეკბერნი
ჯილდოები სამეფო საზოგადოების წევრი, რუმფორდის მედალი, Bakerian Lecture, კითის მედალი, ადამსის პრემია და ედინბურგის სამეფო საზოგადოების წევრი
ხელმოწერა James Clerk Maxwell sig.svg

ჯეიმზ კლარკ მაქსველი (დ. 13 ივნისი 1831 — გ. 5 ნოემბერი 1879) — შოტლანდიელი[10][11] მეცნიერი, რომელიც მოღვაწეობდა მათემატიკური ფიზიკის დარგში.[12] მისი მთავარი მიღწევა იყო განტოლებების შექმნა, რომელთა საშუალებითაც აჩვენა, რომ ელექტრობა, მაგნეტიზმი და ოპტიკა ემორჩილებიან ერთ ფენომენს, რომელსაც ელექტრომაგნიტური ველი უწოდა.

ბიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მაქსველი მხოლოდ 14 წლის იყო, როდესაც ედინბურგის სამეფო საზოგადოების წინაშე გეომეტრიის შესახებ დაწერილი მისი ნაშრომის წარდგენა სთხოვეს, 24 წლისა კი აბერდინის უნივერსიტეტის პროფესორი გახდა. ათი წლის შემდეგ სამსახურს თავი დაანება და მაგნეტიზმისა და ელექტრობის შესახებ თეორიების შესაქმნელადაც მოიცალა. 40 წლის მაქსველი კემბრიჯში ექსპერიმენტული ფიზიკის პირველ პროფესორად მიიწვიეს.

მეცნიერული მოღვაწეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რამდენიმე წლით ადრე, მაიკლ ფარადეი ძალწირის მქონე მაგნიტებსა და ელექტრულ ნაკადებზე საუბრობდა და ისინი გამოსახულიც ჰქონდა. მაქსველს ეს სმენოდა და მათ განსამარტავად თეორიაც შეიმუშავა. მან ივარაუდა, რომ თუ მაგნიტი წინ და უკან იმოძრავებდა, ტალღებს წარმოქმნიდა, რომლებიც ფარადეის მიერ ნახსენები ძალწირის მიმართულებას გაჰყვებოდნენ.

ამის შემდეგ მაქსველმა გასაოცარი დასკვნა გააკეთა: სინათლე, სინამდვილეში ძალწირის გასწვრივ გავრცელებული უდიდესი სიჩქარის ტალღებია. ამ ტალღებს მან ელექტრომაგნიტური ტალღები დაარქვა და თავისი აზრის სისწორეც დაამტკიცა. მისი გამოთვლების თანახმად, არსებობდა სხვა სახის, სინათლის ტალღაზე უფრო გრძელი და მოკლე ელექტრომაგნიტური ტალღებიც. მაქსველის სიცოცხლეში მათი აღმოჩენა არ მოხერხდა, მაგრამ ახლა ვიცით, რომ რადიოტალღები, ინფრაწითელე სხივები, ულტრაიისფერი სხივები, რენტგენის სხივები და გამა-სხივები ელექტრომაგნიტური ტალღების ოჯახს მიეკუთვნება.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკა, ბერლინის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა, ბავარიის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა და სხვ. Record #11873220X // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.
  2. 2.0 2.1 BNF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  3. 3.0 3.1 3.2 Энциклопедический словарь / под ред. И. Е. Андреевский, К. К. Арсеньев, Ф. Ф. ПетрушевскийСанкт-Петербург: Брокгауз—Ефрон, 1907.
  4. 4.0 4.1 MacTutor History of Mathematics archive
  5. 5.0 5.1 SNAC — 2010.
  6. 6.0 6.1 Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  7. 7.0 7.1 Luminous-Lint
  8. 8.0 8.1 Максвелл Джеймс Клерк // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  9. LIBRIS — 2012.
  10. Early day motion 2048. UK Parliament. წაკითხვის თარიღი: 22 April 2013.
  11. James Clerk Maxwell. The Science Museum, London. წაკითხვის თარიღი: 22 April 2013.
  12. Topology and Scottish mathematical physics. University of St Andrews. წაკითხვის თარიღი: 9 September 2013.