გოგარენე

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search

გოგარენე (ლათ. Gogarene) — ისტორიული ქვემო ქართლის ბერძნული სახელწოდება, სომხური წყაროებით — გუგარქი (სომხ. Գուգարք). პირველად მოხსენიებული აქვს სტრაბონს (ძვ. წ. 64/63 – ახ. წ. 23/24) როგორც იბერიის პროვინცია, რომელიც ძვ. წ. II საუკუნეში სომხეთის სამეფომ შეიერთა. სახელწოდება უნდა მოდიოდეს ქართველური ტომის — გუგარებისაგან. ძვ. წ. I საუკუნეში აქ იქმნება საპიტიახშო. I–II საუკუნეებში გოგარენე ქართლის შემადგენლობაშია, მოგვიანებით ისევ სომხეთმა შეიერთა. საბოლოოდ კი IV საუკუნის II ნახევარში გოგარენე ქართლის სამეფომ დაიბრუნა. გუგაქრის პიტიახშს წყაროებში ქართლის პიტიახშიც ეწოდება (ლაზარ ფარპეცი, „ევსტათი მცხეთელის წამება“).

ტერიტორიულად გოგარენეს პროვინცია არსებითად მდ. ალგეთის, ქციისა და დებედის აუზებით ისაზღვრებოდა, თუმცა გუგარქის საპიტიახშოს ტერიტორია სხვადასხვა დროს სხვადასხვა მოცულობისა იყო. სომხური გეოგრაფიული თხზულების „აშხარჰაცუიცის“ (VII ს.) ცნობების მიხედვით, რომლებიც გაცილებით უფრო ძველ ვითარებას ასახავენ, გუგარქის საპიტიახშო მთლიანად მოიცავდა იბერიის სამეფოს სამხრეთ პროვინციებს კლარჯეთიდან ხუნანამდე. გოგარენე-გუგარქის ტერიტორია გაფართოების ამსახველ ფაქტად მიაჩნიათ ქართული ტოპონიმი გუჯარეთი. ძველი ქართული ადმინისტრაციული დანაწილებით საკუთრივ გოგარენე-გუგარქის გეოგრაფიული რეგიონი ემთხვეოდა სამშვილდის საერისთავოს ტერიტორიას.

პიტიახშები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პიტიახშთა სია[1]
სახელი მმართველობის
წლები
ფეროზი დაახლ. 330–დაახლ. ?361
? ?
ბაკურ I 394 წ.-ის შემდეგ–430 წ.-ის შემდეგ
არშუშა I 430 წ.-ის შემდეგ–?
ბაკურ II V ს-ის შუა წლები
არშუშა II ?–470 წ.-მდე
ვარსქენი დაახლ. 470–482
არშუშა III 482–540/541 წ.-ის შემდეგ
არშუშა IV დაახლ. VII ს.-ის I ათწლეული
ვარამ-არშუშა V 620-იანი წლების ბოლო
? ?
არშუშა VI VIII ს.-ის შუა ხანები

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ყაუხჩიშვილი თ., სტრაბონის გეოგრაფია. ცნობები საქართველოს შესახებ, თბ., 1957.
  • ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორიის შესავალი, წგნ. 1 — საქართველოს, კავკასიისა და მახლობელი აღმოსავლეთის ისტორიულ-ეთნოლოგიური პრობლემები, თბ., 1950;