შინაარსზე გადასვლა

SPQR

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია

SPQR ანუ Senatus Populusque Romanus, იკითხება როგორც სენატუს პოპულუსქვე რომანუს (ქართულად: რომის სენატი და ხალხი), სიმბოლური ფრაზა, რომელიც მიუთითებს ძველი რომის რესპუბლიკის მთავრობაზე. ის გამოისახებოდა საჯარო დოკუმენტებზე, ძეგლებსა და საჯარო ნამუშევრების წარწერებში და ზოგიერთ რომაულ ვალუტაზე ქვის ან ლითონის წარწერით.

სრული ფრაზა ჩანს რომაულ პოლიტიკურ, იურიდიულ და ისტორიულ ლიტერატურაში, როგორიცაა ციცერონის გამოსვლები, ტიტუს ლივიუსის წიგნი რომის ისტორია ქალაქის დაარსებიდან

ლათინურად, „სენატუს“ არის სახელობითი მხოლობითი არსებითი სახელი, რაც ნიშნავს სენატს. „პოპულუს ქვე“ შედგენილია სახელობითი არსებითი სახელიდან „პოპულუს“ („ხალხი“) და „ქვე“, ენკლიტური ნაწილაკი, რაც ნიშნავს „და“, რომელიც აკავშირებს ორ სახელობით არსებით სახელს. ბოლო სიტყვა, Rōmānus („რომაული“), არის ზედსართავი სახელი, რომელიც აკავშირებს მთელ ფრაზასSenātus Populusque-ს. ამრიგად, ფრაზა ითარგმნება სიტყვასიტყვით, როგორც „რომის სენატი და ხალხი“, ან უფრო ზუსტად როგორც „სენატი და რომაელი ხალხი“.

ისტორიული კონტექსტი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
რომაული სტანდარტის თანამედროვე ნიმუში

ტიტულის შექმნის თარიღი უცნობია, მაგრამ ის პირველად გვხვდება გვიანი რესპუბლიკის წარწერებში, დაახლოებით ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 80 წლიდან. როგორც მონეტებზე დასტურდება, უფრო ადრე, რომის სახელმწიფოს ოფიციალური სახელი, , უბრალოდ „ROMA“ (რომა) იყო. აღნიშნული აბრევიატურა ბოლოს ჩნდება კონსტანტინე დიდის (მართავდა ახ. წ. 312–337) მონეტებზე, რომის პირველი იმპერატორის დროს, რომელიც მხარს უჭერდა ქრისტიანობას .

აღნიშნული ორი სამართლებრივი ორგანიზაცია, „სენატი“ და „რომაელი ხალხი“ სრულუფლებიანია, როდესაც გაერთიანებულია. ასევე, მხოლოდ ხალხი ასევე სრულუფლებიანია, ხოლო სენატი დამოუკიდებლად არა. რომის სამეფოს დროს არც ერთი სამართლებრივი მხარე არ იყო სრულუფლებიანი. მაშასადამე, ეს ფრაზა შეიძლება დათარიღდეს არა უადრეს რესპუბლიკის დაარსებისა.

ეს ტიტული გაგრძელდა რომის იმპერიის დროსაც. იმპერატორები ითვლებოდნენ ხალხის „დე იურე“ წარმომადგენლად, მიუხედავად იმისა, რომ სენატის დადგენილებები, იმპერატორის „დე ფაქტო“ სურვილით იყო დამტკიცებული.

„Populus Rōmānus“ რომაულ ლიტერატურაში არის ფრაზა, რომელიც ნიშნავს ხალხის მთავრობას. როდესაც რომაელები ირჩევდნენ უცხოეთის სახელმწიფოების მთავრობებს, ისინი იყენებდნენ „populus-ს“ მხოლობით ან მრავლობით რიცხვში, როგორიცაა „populī Prīscōrum Latīnōrum“, "ძველი ლათინების მთავრობები". „Rōmānus“ არის დადგენილი ზედსართავი სახელი, რომელიც გამოიყენება რომაელთა გამოსაყოფად, როგორც „cīvis Rōmānus“, ანუ „რომის მოქალაქე“.

რომაელი ხალხი სამართალსა და ისტორიაში ძალიან ხშირად ჩნდება ისეთი ფრაზებით, როგორიცაა dignitās (დიგნიტას), maiestās (მაიესტას), auctoritās (აუქტორიტას), lībertās populī Rōmānī, (ლიბერტას პოპული რომანი), „რომაელი ხალხის ღირსება, დიდებულება, ავტორიტეტი, თავისუფლება“. ისინი იყვნენ populus līber, "თავისუფალი ხალხი". არსებობდა იგივე პოპულუსის exercitus, imperium, iudicia, honorēs, consulēs, voluntās : „რომაელი ხალხის ჯარი, მმართველობა, განჩინებები, თანამდებობები, კონსულები და ნება“.

რომაელებს სჯეროდათ, რომ მთელი ძალაუფლება ხალხისგან მოდიოდა. შეიძლება ითქვას, რომ მსგავსი მეტყველება, რომელიც ჩანს უფრო თანამედროვე პოლიტიკურ და სოციალურ რევოლუციებში, პირდაპირ რომაელებიდან მოდის. ხალხი ამ გაგებით გულისხმობდა მთელ ხელისუფლებას. თუმცა ეს უკანასკნელი არსებითად დაყოფილი იყო არისტოკრატიულ სენატად, რომლის ნებასაც ასრულებდნენ კონსულები და პრეტორები, და საუკუნეების კომიტეტი, რომლის ნებასაც იცავდნენ ტრიბუნები .

გამოყენება შუა საუკუნეებში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1184 წლიდან რომის კომუნა ჭრიდა მონეტებს SENATVS PQ R-ის სახელწოდებით. 1414 წლიდან 1517 წლამდე რომის სენატი ჭრიდა მონეტებს, რომელზეც გამოსახული იყო საბრძოლო ფარი წარწერით SPQR. [1]

თანამედროვე გამოყენება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბენიტო მუსოლინის რეჟიმის დროს, SPQR იყო გამოსახული რიგ საზოგადოებრივ შენობებსა და საკანალიზაციო ჭის სახურავებზე, რ მისი დიქტატურის, როგორც „ახალი რომის იმპერიის“ პოპულარიზაციის მცდელობის მიზნით.

რომის მუნიციპალიტეტის თანამედროვე გერბი

SPQR კვლავ გამოიყენება რომის მუნიციპალურ გერბში და რომის კომუნის ოფიციალურ დოკუმენტებში. [2] [3] იტალიელები დიდი ხანია იყენებდნენ ამ აბრევიატურის განსხვავებულ და იუმორისტულ მხარეებს, " Sono Pazzi Questi Romani " (სიტყვასიტყვით: "ისინი გიჟები არიან, ეს რომაელები"). [4] SPQR ასევე არის იტალიური არმიის დედაქალაქის სამხედრო სარდლობის გერბის ნაწილი (იტალ. Comando Militare Capitale ).

ბიზნესში, ინგლისურენოვან ქვეყნებში, SPQR ზოგჯერ (იუმორისტულად) გამოიყენება როგორც „მცირე მოგება, სწრაფი ანაზღაურება“, ხშირად იმ ადამიანების მიერ, ვინც სკოლაში ლათინურს სწავლობდა.

სამოქალაქო გამოყენება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
"SPQH" ჰამბურგის მერია, გერმანია
"Senatus Populusque Cracoviensis" ვაზას კარიბჭის თავზე ვაველის ციხესიმაგრეში, კრაკოვი, პოლონეთი
"SPQN" ჩარლზის ხიდზე, ნიურნბერგი, გერმანია

SPQ x ზოგჯერ გამოიყენება როგორც მუნიციპალური სიამაყისა და სამოქალაქო უფლებების მტკიცება. მაგალითად, იტალიის ქალაქ Reggio Emilia- ს გერბში აქვს SPQR, რაც ნიშნავს Senatus Populusque Regiensis.

CityCountrySPQxLatinსად გამოიყენება
ალკმაარინიდერლანდების დროშა NetherlandsSPQAშენობის ფასადზე Waag.
ამსტერდამინიდერლანდების დროშა NetherlandsSPQASenatus Populusque Amstelodamensis[5]Stadsschouwburg theater on Leidseplein[6] and some of the bridges.[5]
Antwerpბელგიის დროშა BelgiumSPQASenatus Populusque AntverpensisOn Antwerp City Hall and other public buildings and schools.[7]
Ascoli Picenoიტალიის დროშა ItalySPQASenatus Populusque AsculumOn the wall above the south loggia of the Piazza del Popolo, Ascoli Piceno.
Baselშვეიცარიის დროშა SwitzerlandSPQBSenatus Populusque BasileaOn the Webern-Brunnen in Steinenvorstadt.[8]
Beneventoიტალიის დროშა ItalySPQB[9]Senatus Populusque Beneventanus[9]On manhole covers.[9]
Bolognaიტალიის დროშა ItalySPQBSenatus Populusque BonononiensisOn the Fountain of Neptune, Bologna.
Bremenგერმანიის დროშა GermanySPQBIn the Bremen City Hall.[10]
Brugesბელგიის დროშა BelgiumSPQBOn its coat of arms.[11]
Brusselsბელგიის დროშა BelgiumSPQBSenatus Populusque Bruxellensis (of the city) or Senatus Populusque Belgicus (of the country)Found repeatedly on the Palais de Justice,[12] over the main stage of La Monnaie,საჭიროებს წყაროს მითითებას - თარიღი არ არის მითითებული! გამოიყენებთ {{subst:ფაქტიჩა}} ! and on the ceiling of the hemicycle of the Belgian Senate in the Palais de la Nation.
Capuaიტალიის დროშა ItalySPQC
Cataniaიტალიის დროშა ItalySPQCCan be found on manhole covers.
Chicagoაშშ-ის დროშა United StatesSPQCCan be found on the George N. Leighton Cook County Criminal Courthouse.
Dublinირლანდიის დროშა IrelandSPQHSenatus Populusque HibernicusOn the City Hall, built in 1769.
Florianópolisბრაზილიის დროშა BrazilSPQF[9]Senatus Populusque Florianopolitanus[9]
Franekerნიდერლანდების დროშა NetherlandsSPQFAt the a gate on the Westerbolwerk and Academiestraat 16.[13]
Freisingგერმანიის დროშა GermanySPQFAbove the door of the town hall.
Ghentბელგიის დროშა BelgiumSPQGSenatus Populusque GandavensisOn the Opera, Theater and some other major buildings. Inscribed on a shield on coins struck in Ghent in 1583, during the Dutch Revolt.[14]
Groningenნიდერლანდების დროშა NetherlandsSPQGAbove the entrance of the Der Aa-kerk.
The Hagueნიდერლანდების დროშა NetherlandsSPQHAbove the stage in Koninklijke Schouwburg.
Hamburgგერმანიის დროშა GermanySPQHOn a door in the Hamburg Rathaus.[15]
Hanoverგერმანიის დროშა Germany
Haarlemნიდერლანდების დროშა NetherlandsSPQHOn the face of the town hall at the "Grote Markt".
Hasseltბელგიის დროშა BelgiumSPQH
Kortrijkბელგიის დროშა BelgiumSPQCSenatus Populusque CortoriacumCity hall.
Kraków პოლონეთის დროშა Poland SPQC Senatus Populusque Cracoviensis Over the Waza Gate in Wawel Castle.
La Plataარგენტინის დროშა ArgentinaSPQROn a monument outside of the city's "casco urbano".
Leeuwardenნიდერლანდების დროშა NetherlandsSPQLSenatus Populusque LeovardiaOn the mayor's chain of office.[16]
Liverpoolგაერთიანებული სამეფოს დროშა United Kingdom SPQLSenatus Populusque LiverpudliensisOn various gold doors in St George's Hall.[17]
City of Londonგაერთიანებული სამეფოს დროშა United KingdomSPQLSenatus Populusque LondiniensisOn historic variants of the City's coat of arms[18][19]
Lübeckგერმანიის დროშა GermanySPQLSenatus Populusque LubecensisOn the Holstentor.[20]
Lucerneშვეიცარიის დროშა Switzerland
Madridესპანეთის დროშა SpainSPQMSenatus Populusque MatritensisOn the Fuente de Apolo [es], built in 1780.
Milanიტალიის დროშა ItalySPQMThe Holy Roman Emperor Charles V struck coins at Milan with the inscription S P Q Mediol Optimo Principi.[21]
Modicaიტალიის დროშა ItalySPQMOn the coat of arms.[22]
Molfettaიტალიის დროშა ItalySPQMOn the coat of arms.[23]
Naplesიტალიის დროშა ItalySPQNSenatus Populusque NeāpolisInscribed on a shield on coins struck during Masaniello's 1647 revolt.[24]
Notoიტალიის დროშა ItalySPQNSenatus Populusque NetumOn the coat of arms.[25] and the façade of Noto Cathedral
Nurembergგერმანიის დროშა GermanySPQNSenatus Populusque NorimbergensisOn the Charles Bridge (one of the major bridges over river Pegnitz in the inner city).[26]
Oudenburgბელგიის დროშა BelgiumSPQOSenatus Populusque OdenburgensisOn its water pump next to the market square.[27]
Olomoucჩეხეთის დროშა Czech RepublicSPQO[9]Senatus Populusque OlomucensisOn its coat of arms.[28]
Palermoიტალიის დროშა ItalySPQP[29]
Penne, Abruzzoიტალიის დროშა ItalySPQP[29]
Rietiიტალიის დროშა ItalySPQSSenatus Populusque SabinusOn the coat of arms. Present also in the modern composite Lazio coat-of-arms.
Rotterdamნიდერლანდების დროშა NetherlandsSPQROn a wall painting in the Rotterdam City Hall.
Severn Beachგაერთიანებული სამეფოს დროშა United KingdomSPQROn the crest of Pilning & Severn Beach Parish Council.
Sevilleესპანეთის დროშა SpainSPQHSenatus Populusque HispalensisOn the historic banner of the city.
Sienaიტალიის დროშა ItalySPQSOn the base of a status of the Capitoline Wolf.[30]
Solothurnშვეიცარიის დროშა SwitzerlandSPQSSenatus Populusque SolodoriOn the Cathedral of St Ursus and Victor.
Terracinaიტალიის დროშა ItalySPQT[31]
Tivoli, Lazioიტალიის დროშა ItalySPQT[32]
Toruń პოლონეთის დროშა Poland SPQT Senatus Populusque Thorunensis City Hall.[33]
Valenciaესპანეთის დროშა SpainSPQVSenatus Populusque ValentinusIn several places and buildings, including the Silk Exchange[34] and the University of Valencia Historic Building.[35]
Verviersბელგიის დროშა BelgiumSPQVOn the Grand Theatre.[36]
Viennaავსტრიის დროშა AustriaSPQV[9]Senatus Populusque Viennensis[9]Schönbrunn Palace

პოპულარული კულტურა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ვიდეო თამაშებსა და ფილმებში, SPQR, ხშირად გამოიყენება რომის იმპერიისა და რომის რესპუბლიკის წარმოსაჩენად

2000 წლის ფილმში Gladiator, რომაელ გენერალ მაქსიმუსს (როლი შეასრულა რასელ ქროუმ) მხარზე ჰქონდა ამოსვირინგებული "SPQR", მას შემდეგ რაც მონად გაყიდეს, ჩამოფხეკით მოიშორა

გალერეა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. ↑ Monete e Zecche Medievalli Italiane, Elio Biaggi, coins 2081 and 2141
  2. ↑ Roma Capitale – Sito Istituzionale – Home it. ციტირების თარიღი: 2019-10-29
  3. ↑ OGGETTO: Revoca deleghe Consigliera Nathalie Naim it. ციტირების თარიღი: 2019-10-29
  4. ↑ See, e.g. Handbuch der theoretischen und praktischen Heraldik. 
  5. 1 2 Heraldic symbols of Amsterdam (2 December 2006). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2006-12-10. ციტირების თარიღი: 2023-11-06.
  6. ↑ de Cleen, Marjolein. (2023-02-24) Stadsschouwburg Leidseplein Dutch. ციტირების თარიღი: 2023-05-06.
  7. ↑ Woesinger. (2007-01-05) SPQA. ციტირების თარიღი: 2014-02-17
  8. ↑ Webern-Brunnen de (2003-01-01). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 4 March 2016. ციტირების თარიღი: 2015-10-30
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 Rome – Historical Flags (Italy) (14 November 2003). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 8 February 2007. ციტირების თარიღი: 6 February 2007
  10. ↑ International Council on Monuments and Sites. (2003) Evaluations of Cultural Properties (PDF) გვ. 39–42. UNESCO. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 23 June 2020. ციტირების თარიღი: 2014-02-17
  11. ↑ Crest of Brugge. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2020-07-26. ციტირების თარიღი: 2014-02-17
  12. ↑ SPQB sign on the court of Justice of Brussels. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2010-04-17. ციტირების თარიღი: 2014-02-17
  13. ↑ Franeker. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 27 January 2018. ციტირების თარიღი: 26 January 2018
  14. ↑ Carew Hazlitt, W.. Coinage of the European Continent, გვ. 216. 
  15. ↑ Hamburg de. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 3 November 2008. ციტირების თარიღი: 6 January 2009
  16. ↑ De Ambtsketen Van De Burgemeester nl. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2011-07-19.
  17. ↑ Coslett, Paul. St George's Hall. BBC Liverpool. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 September 2015. ციტირების თარიღი: 2014-02-17
  18. ↑ Corporation of London Records Office. The City Arms. The Corporation of the City of London. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 სექტემბერი 2006. ციტატა: „The letters SPQL [Senatus Populusque Londinii – literally, The Senate and People of London] also occasionally appear in imitation of the SPQR of ancient Rome.“ ციტირების თარიღი: 6 ნოემბერი 2023.
  19. ↑ Brunet, Alex (2013). Regal Armorie of Great Britain. London: Forgotten Books, გვ. 156–7. 
  20. ↑ Roberto. (2007-03-01) Holstentor – SPQL: Senatus Populusque Lubecensis. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 9 December 2019. ციტირების თარიღი: 2014-02-17
  21. ↑ Potter, W. J.. The Coinage of Milan, გვ. 19. coin 4. 
  22. ↑ Modica. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 ივლისი 2020. ციტირების თარიღი: 26 July 2020
  23. ↑ Molfetta. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 ივლისი 2020. ციტირების თარიღი: 26 July 2020
  24. ↑ Italian Coinage Medieval to Modern, The Collection of Ercole Gnecchi, coin 3683
  25. ↑ Noto. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 ივლისი 2020. ციტირების თარიღი: 26 July 2020
  26. ↑ Forum Romanum: Modell-Ausstellung im Hirsvogelsaal de (14 December 2017). ციტირების თარიღი: 26 September 2023
  27. ↑ Stadspomp, Oudenburg (30 May 2009). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 January 2019. ციტირების თარიღი: 20 December 2017
  28. ↑ Olomouc (20 August 2023). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 9 დეკემბერი 2022. ციტირების თარიღი: 6 ნოემბერი 2023.
  29. 1 2 mypixbox. (2007-12-05) SPQP. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 4 November 2012. ციტირების თარიღი: 2014-02-17
  30. ↑ Moree. (2008-06-17) SPQS. ციტირების თარიღი: 2014-02-17
  31. ↑ Dilke, O. A. W.; Dilke, Margaret S. (October 1961). „Terracina and the Pomptine Marshes“. Greece & Rome. Cambridge University Press. II:8 (2): 172–178. doi:10.1017/S0017383500014406. ISSN 0017-3835. OCLC 51206579. S2CID 162727396.
  32. ↑ Walking in Pomata en. Con il patrocinio del Comune di Tivoli Assessorato al Turismo. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 25 December 2008. ციტირების თარიღი: 2014-02-17
  33. ↑ Sala Rady (Senatu) w Ratuszu Staromiejskim – Atrakcje Torunia – Przewodnik po Toruniu | Toruń Tour Toruński Portal Turystyczny pl. ციტირების თარიღი: 2021-03-10
  34. ↑ Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes. Cervantesvirtual.com. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 22 September 2013. ციტირების თარიღი: 2014-02-17
  35. ↑ Gallardo, Elena. (27 September 2008) SPQV.
  36. ↑ Le Grand-Théâtre de Verviers fr. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-11-12. ციტირების თარიღი: 2023-11-06.
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=SPQR&oldid=4707721“-დან