სამშვილდე: განსხვავება გადახედვებს შორის

ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
არ არის რედაქტირების რეზიუმე
No edit summary
 
==არქეოლოგიური გათხრები==
[[1968]]-[[1970]] წლებში ნაქალაქართან გაითხარა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის [[მტკვარ-არაქსის კულტურა|მტკვარ-არაქსის კულტურის]] ადრეული საფეხურის ნამოსახლარი და სამაროვანი. კარკნალის მთის სამხრეთით კალთაზე გამოვლინდა ნამოსახლარი. სოფელს ხელსაყრელი ბუნებრივი პირობები ჰქონია, კერძოდ, ინტენსიური მიწათმოქმედებისათვის გამოსადეგი ფართობი. გაითხარა 2 კულტურის ფენა. ნაგებობები ფერდობზე ყოფილა განლაგებული. I ფენის (ძვ. წ. IV ათასწლეულის შუა ხანა) შენობათა კედლები დანგრეული იყო. აქ ნაპოვნი კერამიკური ნაწარმი (სხვადასხვა ტონალობის ღია ფერის თიხის ჭურჭელი) გამოირჩევა ფორმების სისადავით და არქაულობით. ნაპოვნია ობსიდიანის სხვადასხვა იარაღი და ანატკეცები, რომლებსაც გამოყენების კვალი ემჩნევა (ზოგი მათგანი რეტუშირებულია). II ფენაში (ძვ. წ. III ათასწლეულის დასაწყისში) აღმოჩნდა წრიული გეგმის მქონე საკულტო დანიშნულების შენობის სამმაგი კედლის ქვის ნახევარწტიული საძირკველი. გამოვლინდა სამეურნეო ორმოები. კერამიკულ ნაწარმს გარკვეული კავშირი აქვს I ფენის ჭურჭელთან და ისეთის, როგორც სამაროვანზე ნაპოვნი ჭურჭელი. ჭარბობს მუქი და შავი ფერის კერამიკა. ჩნდება ჭურჭლის ნახევარსფერული ყურები და სხვა. ამავე ფენაში აღმოჩნდა ობსიდიანის ყუნწიანი ისრისპირი, ანატკეცები (უმეტესობას ემჩნევა გამოყენების კვალი) და ხელსაფქვავის ქვები. ვარაუდობენ, რომ სამშვილდეში (შუა ფეოდალური ხანა, როცა სამშვილდე ქალაქი იყო) ხელოსნური წარმოების ერთ-ერთი ცენტრი (თიხის ჭურჭლის, ფაიანსის, მინის ჭურჭლისა და სამკაულის სახელოსნოები) არსებობდა.
 
სამშვილდეში გამოვლენილი სამარხები (O-W და N-S დამხრობის) განლაგებული იყო 4 რიგად და წარმოადგენდა უმთავრესად ქვის ფილებისაგან ან ლოდებისაგან ორმოში ნაგებ დიდ ოთხკუთხა აკლდამებს. ეს იყო საოჯახო, კოლექტიური სამარხები. მიცვალებულები ხელფეხმოკეცილი ესვენა. 2 აკლდამა ეკუთვნოდა კულტის მსახურს. მათში აღმოჩნდა ობსიდიანის "ფანჯრიანი", აგრეთვე ასტრალურ-სიმბოლოებიანი ჭურჭელი, ბრინჯაოს სპირალურთავიანი [[საკინძი]] და სხვა. სამაროვანზე ნაპოვნია სპირალური სასაფეთქლ რგოლები და მრავალხვიანი საკიდები. აღმოჩენილი თიხის ჭურჭელი ნამოსახლარის II ფენაზე გამოვლენილი კერამიკის მსგავსია. აქვე მიკვლეულია ფეოდალური ხანის 5 სამარხი.
 
===2012-2015 წლების წლის ექსპედიციაექსპედიციები===
2012 წელს საქართველოს უნივერსიტეტის სამეცნიერო ბაზაზე ჩამოყალიბდა სამშვილდის არქეოლოგიურმაარქეოლოგიური ექსპედიციამექსპედიცია. (ხელმძარქეოლოგიურად შესწავლილი იქნა წმ. პროფგიორგისა და „პალატის“ ეკლესიები. გათხრების შედეგად (ხელმძღვანელი დ. ბერიკაშვილი) გამოვლინდა საქართველოს განვითარებული და გვიანი შუასაუკუნეებისათვის დამახასიათებელი არქეოლოგიური მასალა. სამშვილდის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ 2015 წელს სამშვილდის ნაქალაქარის შიდა ციხის არქეოლოგიური კვლევები დაიწყო. შიდა ციხე-ციტადელი მდ. ხრამისა და მდ. ჭივჭავს შორის ამოზრდილ კონცხის ყველაზე შევიწროვებულ ადგილზეა გამართული და სამეფო უბანს დასავლეთიდან ამაგრებს. არქეოლოგიური თვალსაზრისით იგი ნაქალაქარის ერთერთ ყველაზე საინტერესო და პერსპექტიულ უბანს წარმოადგენს. გათხრები წარიმართა გვიანშუასაუკუნეების პერიოდის აბანოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით და შედეგად გამოვლინდა საკმაოდ მძლავრი კედლები, რომლებიც მიმართულია სამხრეთდან ჩრდილოეთისაკენ. ამავე დროს დადგინდა, რომ ეს კედლები მოგვიანებით სათავსოების გამართვის დროს გამოუყენებიათ და ტერიტორია მათ შორის ქვის კვადრებითა და ფილაქნებით მოულაგებიათ. სავარაუდოდ, ეს ინტენსიური მშენებლობა-გადაკეთებები ციხის ცხოვრების ფინალური პერიოდის მოვლენაა და დაკავშირებული უნდა იყოს აბდულა ბეგის მიერ სამშვილდის ციხეში ჩატარებულ სამშენებლო საქმიანობასთან. აღსანიშნავია, რომ გათხრების შედეგად გამოვლენილი გვიანშუასაუკუნეების სათავსო-ნაგებობები განვითარებული შუასაუკუნეების მასალების შემცველ ფენებშია გამართული. ეს მოვლენა იმით უნდა აიხსნა, რომ მშენებლობის დროს ,,ციხე„ციხე დაუხვეტავთ“ რის შედეგადაც აქ გვიანდელი ფენები განადგურებულია. ამით აიხსნება ის ფაქტი, რომ თითქმის მიწის ზედაპირზევე გვხვდება განვითარებული შუასაუკუნეებისათვის დამახასიათებელი მოჭიქული ჭურჭლის ის ფრაგმენტები, რომელთა მსგავსიც კარაგდ არის ცნობილი სინქრონულ ძეგლებზე (დმანისი, რუსთავი, გუდარეხი, თბილისი და სხვ.). გარდა ადგილობრივი ნაწარმისა გათხრების შედეგად გამოვლინდა იმპორტული კერამიკა, ობსიდიანისა და კაჟის ანატკეცები, მინისა და ლითონის არტეფაქტები და დიდი რაოდენობით ოსტეოლოგიური მასალა. მოპოვებული მასალა კამერალური სამუშაოების ჩატარების შემდეგ ექსპონირებულია საქართველოს უნივერსიტეტის არქეოლოგიური მუზეუმის ექსპოზიციაზე და მისი ნახვა ყველა დაინტერესებული პირისათვის თავისუფალია.
2012 წელს საქართველოს უნივერსიტეტის სამეცნიერო ბაზაზე ჩამოყალიბდა სამშვილდის არქეოლოგიური ექსპედიცია, რომელმაც შეიმუშავა მრავალწლიანი პროგრამა ძეგლის არქეოლოგიური, სახელოვნებათმცოდნეო, ისტორიული კვლევებისათვის და ტურისტული პოტენციალის განვითარებისათვის. 2013 წელს განხორციელდა აღნიშნული პროგრამით გათვალისწინებული პირველი ეტაპის სამუშაოები, რაც გულისხმობდა სამშვილდის შესახებ არსებული ისტორიული ცნობების, წყაროების, სტატიებისა და ვიზუალური მასალის თავმოყრასა და სისტემატიზაციას, რის შემდეგაც სამშვილდის არქეოლოგიური ექსპედიციის ინფორმაციული ტექნოლოგიების ჯგუფმა მოახდინა მთლიანი ნაქალაქარის თანამედროვე ტექნოლოგიებით აზომვა და მრავალშრიანი ტოპო-არქეოლოგიური რუკის შექმნა (რუკის შედგენას ხელმძღვანელობდა საქართველოს უნივერსიტეტის პროფესორი ს. ცირამუა). აღნიშნული რუკის უპირატესობა იმაში მდგომარეობს, რომ იგი წარმოადგენს ციფრული ფორმატის ფაილს, რომელზეც, GPS კოორდინატების სიზუსტით მიეთითება ყველა სახის არქეოლოგიური თუ არქიტექტურულ-ისტორიული ობიექტი ვიზუალური მასალის თანხლებით, გარდა ამისა, მომავალში აღმოჩენილი ობიექტებიც შესაძლოა ცალკე შრედ იქნეს დამატებული და საბაზისო რუკასთან ინტეგრირებული. 2014 წელს საქართველოს უნივერსიტეტმა კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულ სააგენტოსთან ერთობლივად პროგრამით გათვალისწინებული მეორე ეტაპის სამუშაოები განახორციელა და არქეოლოგიურად შეისწავლა წმ. გიორგისა და ,,პალატის" ეკლესიები. გათხრების შედეგად (ხელმძღვანელი საქართველოს უნივერსიტეტის პროფესორი დ. ბერიკაშვილი) გამოვლინდა საქართველოს განვითარებული და გვიანი შუასაუკუნეებისათვის დამახასიათებელი არქეოლოგიური მასალა, რომელიც კამერალური და სარესტავრაციო სამუშაოების შემდეგ დაცულ იქნა საქართველოს უნივერსიტეტის არქეოლოგიის დეპარტამენტში, რამდენიმე არტეფაქტი უნივერსიტეტის გამოფენაზე იქნა ექსპონირებული. ,,პალატის" ეკლესიის შესწავლის დროს გამოვლენილი დღემდე უცნობი პალეოგრაფიული ძეგლები შეისწავლა კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს სპეციალისტმა, ისტ. მეცნ. დოქტორმა გ. გაგოშიძემ. აღსანიშნავია, რომ არქეოლოგიური გათხრების დასრულების შემდეგ აღნიშნულ ტაძრებს ტრადიციული მასალისა გამოყენებით ჩაუტარდათ რესტავრაცია, რის შემდეგაც მათ თავდაპირველი იერსახე დაიბრუნეს. სარესტავრაციო სამუშაოები დააფინანსა სიძველეთა დაცვისა და გადარჩენის ფონდმა, სარესტავრაციო სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა არქიტექტორ-რესტავრატორი თ. გაბუნია. 2015 წელს დაგეგმილია კვლევების გაგრძელება და აღნიშნული პროგრამით გათვალისწინებული მესამე ეტაპის სამუშაოების ჩატარება.
 
== იხილეთ აგრეთვე ==
* ''მუსხელიშვილი ლ.'', სამშვილდის სიონის წარწერები და აშენების ტარიღი, "ენიმკის მოამბე", 1942, ტ. 13
* ''Чубинашвили Ч.'', Самшвилдский, Тб., 1969
* ''{{ქსე|9|46-47|მუსხელიშვილი დ., ბერიძე ვ., გოგაძე ე.,'' [[ქსე]], ტ. 9, გვ. 46-47, თბ., 1985}}
* ''მ. სანაძე, დ. ბერიკაშვილი, გ. გაგოშიძე, თ. გაბუნია, ს. ცირამუა.'' ,,სამშვილდე"„სამშვილდე“ თბ. 2014 წ. საქართველოს უნივერსიტეტის გამომცემლობაგამომცემლობა“ თბილისი, 2014
* დ. ბერიკაშვილი, გ. გაგოშიძე, თ. გაბუნია, ს. ცირამუა. სამშვილდის არქეოლოგიური ექსპედიციის ანგარიში 2014. თბ. საქართველოს უნივერსიტეტი
* {{ძმ|89|13-16|ი. ციციშვილი, "ნაქალაქარი სამშვილდე"}}
*''დ. ბერიკაშვილი, თ. გაბუნია, ს. ცირამუა, გ. გაგოშიძე'', „საქართველოს უნივერსიტეტის სამშვილდის არქეოლოგიური ექსპედიციის 2014 წლის სამეცნიერო ანგარიში“ — „საქართველოს უნივერსიტეტის გამომცემლობა“, თბილისი., 2014
*''დ. ბერიკაშვილი, თ. გაბუნია, დ. ოდილავაძე, ს. ცირამუა, მ. ბუხსიანიძე, ირ. ივანიშვილი, ვ. ლომიძე'', „სამშვილდის არქეოლოგიური ექსპედიციის 2015 წლის სამეცნიერო ანგარიში“ — „საქართველოს უნივერსიტეტის გამომცემლობა“, თბილისი, 2015.
 
{{თეთრი წყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები}}
[[კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები]]
[[კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები]]
 
სამშვილდის არქეოლოგიური ექსპედიცია 2015 წელს
 
საქართველოს უნივერსიტეტის სამშვილდის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძ. პროფ. დ. ბერიკაშვილი) 2015 წელს სამშვილდის ნაქალაქარის შიდა ციხის არქეოლოგიური კვლევები დაიწყო. შიდა ციხე-ციტადელი მდ. ხრამისა და მდ. ჭივჭავს შორის ამოზრდილ კონცხის ყველაზე შევიწროვებულ ადგილზეა გამართული და სამეფო უბანს დასავლეთიდან ამაგრებს. არქეოლოგიური თვალსაზრისით იგი ნაქალაქარის ერთერთ ყველაზე საინტერესო და პერსპექტიულ უბანს წარმოადგენს. გათხრები წარიმართა გვიანშუასაუკუნეების პერიოდის აბანოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით და შედეგად გამოვლინდა საკმაოდ მძლავრი კედლები, რომლებიც მიმართულია სამხრეთდან ჩრდილოეთისაკენ. ამავე დროს დადგინდა, რომ ეს კედლები მოგვიანებით სათავსოების გამართვის დროს გამოუყენებიათ და ტერიტორია მათ შორის ქვის კვადრებითა და ფილაქნებით მოულაგებიათ. სავარაუდოდ, ეს ინტენსიური მშენებლობა-გადაკეთებები ციხის ცხოვრების ფინალური პერიოდის მოვლენაა და დაკავშირებული უნდა იყოს აბდულა ბეგის მიერ სამშვილდის ციხეში ჩატარებულ სამშენებლო საქმიანობასთან. აღსანიშნავია, რომ გათხრების შედეგად გამოვლენილი გვიანშუასაუკუნეების სათავსო-ნაგებობები განვითარებული შუასაუკუნეების მასალების შემცველ ფენებშია გამართული. ეს მოვლენა იმით უნდა აიხსნა, რომ მშენებლობის დროს ,,ციხე დაუხვეტავთ“ რის შედეგადაც აქ გვიანდელი ფენები განადგურებულია. ამით აიხსნება ის ფაქტი, რომ თითქმის მიწის ზედაპირზევე გვხვდება განვითარებული შუასაუკუნეებისათვის დამახასიათებელი მოჭიქული ჭურჭლის ის ფრაგმენტები, რომელთა მსგავსიც კარაგდ არის ცნობილი სინქრონულ ძეგლებზე (დმანისი, რუსთავი, გუდარეხი, თბილისი და სხვ.). გარდა ადგილობრივი ნაწარმისა გათხრების შედეგად გამოვლინდა იმპორტული კერამიკა, ობსიდიანისა და კაჟის ანატკეცები, მინისა და ლითონის არტეფაქტები და დიდი რაოდენობით ოსტეოლოგიური მასალა. მოპოვებული მასალა კამერალური სამუშაოების ჩატარების შემდეგ ექსპონირებულია საქართველოს უნივერსიტეტის არქეოლოგიური მუზეუმის ექსპოზიციაზე და მისი ნახვა ყველა დაინტერესებული პირისათვის თავისუფალია.
 
ლიტ.
სამშვილდის არქეოლოგიური ექსპედიციის 2015 წლის სამეცნიერო ანგარიში. საქართველოს უნივერსიტეტი. თბ. 2015. დ. ბერიკაშვილი, თ. გაბუნია, დ. ოდილავაძე, ს. ცირამუა, მ. ბუხსიანიძე, ირ. ივანიშვილი, ვ. ლომიძე

სანავიგაციო მენიუ