ჯეჰან-შაჰი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ჯეჰან-შაჰი
აზერ. Müzəffərəddin Cahanşah xan
Salvator Rosa - Warrior - WGA20062.jpg
სალვატორ როზას ნახატი
ყარა-ყოიუნლუს სულთანი
მმართ. დასაწყისი: 1435
მმართ. დასასრული: 1467
წინამორბედი: ისქანდერი
მემკვიდრე: ჰასან-ალი
პირადი ცხოვრება
დაბ. თარიღი: 1397
დაბ. ადგილი: ხოი, ირანი
გარდ. თარიღი: 1467
გარდ. ადგილი: მუში, ყარა-ყოიუნლუ
შვილები: ჰასან-ალი, ჰუსეინ-ალი
სრული სახელი: მუზაფარ ად-დინ ჯეჰან-შაჰ-ხანი
მამა: ყარა-იუსუფი
რელიგია: სუნიტური ისლამი

მუზაფარ ად-დინ ჯეჰან-შაჰ-ხანი (აზერ. Müzəffərəddin Cahanşah xan; დ. 1397, ხოი, ირანი — გ. 1467, მუში, ყარა-ყოიუნლუ) — ყარა-ყოიუნლუს სულთანი 1435-1467 წლებში, პოეტი[1]. წერდა ლირიკულ პოემებს აზერბაიჯანულ ენაზე, ფსევდონიმით „ჰაგიგი“[1][2].

მმართველობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1447 წელს, მას შემდეგ, რაც გარდაიცვალა თემურ-ლენგის შვილი შაჰრუჰი, ჯეჰან-შაჰი დაპყრობილი მიწების ერთპიროვნული მმართველი გახდა. მან ისარგებლა თემურიდების სახელმწიფოში არეულობებით და 1453 წლისთვის დაიპყრო დასავლეთი ირანი, დაამხო თემურიდი მმართველის მირზა-იბრაჰიმის მმართველობა. 1458 წელს კი დაიპყრო თემურიდი სულთნების დედაქალაქი ჰერათი. საზღვარი თავის სახელმწიფოსა და თემურიდებს შორის გაატარა დაშთე-ქევირის უდაბნოზე. თუმცა თემურიდმა მმართველმა მირზა აბუ საიდმა, მას მოსთხოვა დაპყრობილი მიწების დაბრუნება. ამავდროულად ჯეჰან-შაჰმა მიიღო ცნობები აზერბაიჯანში მისი შვილის, ჰასან-ალის, აჯანყების შესახებ. ამ ამბებმა განაპირობა ზავის დადება აბუ-საიდთან, რომლის მიხედვითაც სპარსეთის ერაყზე და ფარსისტანზე უარი განაცხადა. ჯეჰან-შაჰი წავიდა აზერბაიჯანში და ჩაახშო ჰასან-ალის აჯანყება.

ყარა-ყოიუნლუს სახელმწიფო ჯეჰან-შაჰის მმართველობის დროს მუდმივ მტრობაში იმყოფებოდა აყ-ყოიუნლუს სახელმწიფოსთან. დასავლეთის საზღვრებთან ხშირად მიმდინარეობდა სამხედრო დაპირისპირებები. XV საუკუნის 50-იან წლების ბოლოს ყარა-ყოიუნლუმ დაკარგა ტერიტორიის მნიშვნელობანი ნაწილი ქურთისტანში და სომხეთში. აყ-ყოიუნლუს ძალების გაძლიერება უზუნ-ჰასანის მმართველობის პერიოდში, გახდა ამ ორი თურქმნული სახელმწიფოს დაპირისპირების ძირითადი მიზეზი. 1467 წელს მუშის ხეობაში მათ შორის გაიმართა გადამწყვეტი ბრძოლა, რომელიც დასრულდა ყარა-ყოიუნლუს ჯარების სრული მარცხით. უკან დახევის დროს ჯეჰან-შაჰი დაატყვევეს და თავი მოჰკვეთეს.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • Рыжов К. В. Все монархи мира. Мусульманский Восток. VII—XV вв. — М. : Вече, 2004. — ISBN 5-94538-301-5.

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 Iranica. Azeri Literature in Iran
  2. V. Minorsky. Jihān-Shāh Qara-Qoyunlu and His Poetry (Turkmenica, 9). Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London. — Published by: Cambridge University Press on behalf of School of Oriental and African Studies, 1954. — V.16, p . 272, 283