ელექტრული კონდენსატორი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
კონდენსატორი - ორი დენის გამტარი ფირფიტა და მათ შორის დიელექტრიკი
სხვადასხვა ტიპის კონდენსატორები

კონდენსატორი გამოიყენება გარკვეული ტევადობის მისაღებად სხვადასხვა ელექტრულ მოწყობილობებში. მისი დანიშნულებაა ელექტრული ველის ენერგიის დაგროვება. ის პასიური ელექტრონული კომპონენტია. იგი შედგება ორი ფირფიტის ფორმის ბრტყელი ელექტროდისაგან და მათ შორის მოთავსებული დიელექტრიკისაგან, რომლის სისქე მცირეა ფირფიტის ზომებთან შედარებით.

კონდენსატორი მუდმივი დენის წრედში დენს არ ატარებს, რადგან ფირფიტებს შორის დიელექტრიკია მოთავსებული. ცვლადი დენის წრედში ის ატარებს ცვლადი დენის რხევას, რადგან ფირფიტებზე ხდება პოლარობის ცვლილება.

კონდესატორის პირვანდელი ნიმშები შეიქმნა 1740-იან წლებში, რომელიც ახლა ცნობილია როგორც ლეიდენის ქილა. 1748 წელს ბენჯამინ ფრანკლინმა ასეთი ქილები მიმდევრობით შეართა და შექმნა ერთქვარი ელექტრული აკუმლატორი.

კონდენსატორის ტევადობა ელექტრულ სქემებში ძირითადად მითითებულია მიკროფარადეებში (მკფ), თუმცა არსებობს სხვა ერთეულებიც.

მუშაობის მექანიზმი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კონდენსატორი შედგება ორი, განცალკევებული გამტარისგან, რომლიც გამოყოფილია დიელექტრიკული გარემოთი. ეს არა-გამტარი გარემო შეიძლება იყოს ვაკუუმი ან დიელექტრიკი, მაგალითად მინა, ჰაერი, ქარალდი და ა.შ. კულონის კანონიდან გამომდინარე, კონდესატორის ერთ მხარეს არსებული მუხტი მიიზიდავ მეორე მხარეს არსებული საპირისპირო ნიშნის მქონე მუხტს. ამ მიზიდულობის გამო კონდესატორის შეუძლია დააგროვოს საპირისპირო ნიშნის მქონე თანაბარი რაოდენობის მუხტები. მუშაობის მექანიზმის უკეთ გასააზრებლად განვიხილოთ წარმოდგენილი სურათი. მოცემულ კონდესატორის ფირფიტებზე დაგროვილია 2Q რაოდენობის ელექტრული მუხტი - მარცხენა მხარეს +Q და მარჯვენა მხარეს -Q. მათ შორის, დიელექტრიკულ გარემოში (ნარინჯისფერი) წარმოიქმნება ელექტრული ველი E, და წარმოიქმნება პოტენციალთა სხვაობა V.

კონდესატორის დასახასიათებლად შემოღებულია სიდიდე - ტევადობა, რომელიც აღწერს კონდენსატურს უნარს დაიკავოს მუხტები. ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში ტევადების ერთეულია ფარადი (ეწოდა მაიკლ ფარადეის საპატივსაცემოდ). ერთი ფარადი არის ერთი კულონი მუხტი თიტოეულს გამტარ ფირფიტაზე რომელიც წარმოქმნის 1 ვოლტ ძაბვას.

მუხტების განლაგება პარალელურ კონდენსატორში. დიელექტრიკი (ნარინჯისფერი) ზრდის კონდესატორის ტევადობას

კონდესატორის ტევადობა დამოკიდებულია მის გეომეტრიაზე, კერძოთ ფირფიტათა ფართობზე (A) და მათ შორის მანილზე (d). რაც უფრო დიდია კონდესატორი რაც უფრო მცირეა მათ შორის მანძილი, მით მეტი მუხტის დაკავება შეუძლია. ფირფიტებს შორის არსებული დიელექტრიკული გარემოს შეღწევადობა ასევე ზრდის კონდესატორის ტევადობას.

მუდმივი ტევადობის მქონე კონდენსატორი სქემაზე ასე აღინიშნება

ფარადი ძალიან დიდი სიდიდეა. პრაქტიკაში იყენებენ უფრო პატარა სიდიდეებს. მკფ (მიკროფარადი)=0.000001 ფ, ნფ (ნანოფარადი)=0,001 მკფ,  პფ (პიკოფარადი)=0.000001 მკფ.

დიდი ელექტრული ტევადობით (1მკფ – 10 000მკფ ) გამოირჩევიან ე.წ. ელექტროლიტური კონდენსატორები. ასეთი კონდენსატორების თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ ისინი პოლარიზებულნი არიან და მათი ჩართვა სქემაში უნდა მოხდეს პოლარობის დაცვით[1].

კონდენსატორის მეორე მნიშვნელოვანი მახასიათებელია მისი მუშა ძაბვა. კონდესატორის არჩევისას აუცილებლად უნდა იქნას გათვალისწინებული ეს პარამეტრი, რადგან კონდენსატორის ჩართვა უფრო დიდი ძაბვის წრედში, გამოიწვევს მის მწყობრიდან გამოსვლას[2].

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]