ბაშკირები

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ბაშკირები
Bashkir people.jpg
საერთო მოსახლეობა
დაახლოებით 2 მილიონი
რეგიონები მნიშვნელოვანი მოსახლეობით
რუსეთის დროშა რუსეთი: 1,584,554[1]
ყაზახეთის დროშა ყაზახეთი 17,263[2]
ენები ბაშკირული
რუსული
რელიგიები სუნიზმი

ბაშკირები (ბაშკ. башҡорттар; საკუთარი სახელწოდება ბაშკორთ) — თურქულენოვანი ხალხი, ბაშკირეთის მკვიდრი მოსახლეობა. ლაპარაკობენ ბაშკირულ ენაზე. მორწმუნე ბაშკირები სუნიტი მუსლიმანები არიან. საერთო რაოდენობა დაახლოებით 2 მილიონი ადამიანი. 2010 წლის სრულიად რუსეთის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით რუსეთში ცხოვრობდა 1 584 554 მილიონი ბაშკირი, ამათგან 1 172 287 მილიონი საკუთრივ ბაშკირეთში.[3]

ბაშკირების ეთნოგენეზი მეტად რთულია. სამხრეთ ურალი და მისი მომიჯნავე ტრამალები, სადაც მიმდინარეობდა ამ ხალხის ჩამოყალიბება, ძველთაგანვე წარმოადგენდა სხვადასხვა ენისა და კულტურის აქტიური ურთიერთზემოქმედების ასპარეზს. ბაშკირეთის სამხრეთ ოლქებში ძველი წელთაღრიცხვის I ათასწლეულის II ნახევარში ცხოვრობდნენ ირანულენოვანი სარმატების მესაქონლე ტომები, ჩრდილოეთში კი ანანინოს კულტურის მიწათმოქმედი და მონადირე ტომები — ფინურ-უნგრული ხალხების წინაპრები.[4]

ახალი წელთაღრიცხვის I ათასწლეულში სამხრეთი ურალის ტერიტორიაზე შემოიჭრნენ თურქი მომთაბარეები, რომლებმაც I ათასწლეულის ბოლოს მთელი ბაშკირეთი დაიკავეს. ამ ტომებმა, რომლებმაც განდევნეს და ნაწილობრივ გაათურქეს აბორიგენები, ეტყობა, გადამწყვეტი როლი შეასრულეს ბაშკირების ენის, კულტურისა და ფიზიკური ტიპის ჩამოყალიბებაში. ბაშკირებზე პირველი წერილობით ცნობა IX-X საუკუნეებს განეკუთვნება. ვარაუდობენ, რომ ამ დროისთვის უნდა დამთავრებულიყო ამ ხალხის ძირითადი ბირთვის ფორმირება. ბაშკირების ეთნოგენეზში სხვადასხვა დროს მონაწილეობდნენ ოღუზურ-პაჭანიკური ტომები, ვოლგა-კამის ბულგარები, უფრო გვიან კი — ყივჩაყები (XI-XIII საუკუნეები) და ზოგიერთი მონღოლური ტომი (XIII-XIV საუკუნეები).[4]

ოქროს ურდოს დაცემის შემდეგ, ბაშკირები, ყაზანის, ნოღაისა და ციმბირის ხანების უღელქვეშ აღმოჩნდნენ. მოსკოვის სამეფოსთან შეერთებამ (1552-57) ბოლო მოუღო ტომობრივ დაქსაქსულობას და ხელი შეუწყო ბაშკირების ეროვნების შემჭიდროვებას. ძველად ბაშკირების ძირითადი საქმიანობა იყო მომთაბარე მესაქონლეობა. მისდევდნენ აგრეთვე ნადირობას, მეფუტკრეობას; ხელოსნობის დარგებიდან განვითარებული იყო ფეიქრობა, ქეჩის წარმოება, ფარდაგების ქსოვა, ნაქარგობა, ტყავის დამუშავება.[4]

XVII-XIX საუკუნეებში ბაშკირები გადავიდნენ მიწათმოქმედებაზე და ბინადარ ცხოვრებას მოეკიდნენ. მათი საცხოვრებელი სხვადასხვაგვარია; აღმოსავლეთ ბაშკირეთში ძველად გავრცელებული იყო ქეჩის კარავი („თირმე“). ტანსაცმელს ცხვრის ტყავისას, შინამზადი და შემოტანილი ქსოვილებისას კერავდნენ.[4]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. ВПН-2010. Perepis-2010.ru. წაკითხვის თარიღი: 2015-03-16.
  2. [1] დაარქივებული სექტემბერი 14, 2013 საიტზე Wayback Machine
  3. Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, გვ. 249, თბ., 1977 წელი.