ტუველები

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
მონღოლები
Doshpuluur player, Paris 2010.jpg
ტუვური ხორხისმიერი სიმღერა
საერთო მოსახლეობა
270 000-ზე მეტი
რეგიონები მნიშვნელოვანი მოსახლეობით
ტუვის დროშა ტუვა
რუსეთის დროშა რუსეთი 263 934[1]
მონღოლეთის დროშა მონღოლეთი 5169
ჩინეთის დროშა ჩინეთი ≈3900[2]
უკრაინის დროშა უკრაინა 43[3]
ენები ტუვა, რუსული და მონღოლური
რელიგიები ტიბეტური ბუდიზმი, ტენგრიზმი.

ტუველები (ტუვა: Тывалар, ტივალარ; მონღ. Tuva) — თურქულენოვანი ერი, ტუვის (რუსეთი) ძირითადი მოსახლეობა. რაოდენობა 263,9 ათ. კაცი (მ.შ. ტოჯინელები 1,9 ათ. კაცი), მათგან ტუვაში აღწერილია 249,3 ათ. კაცი (2010, აღწერა). 5,2 ათ. ტუველი (2010, აღწერა) ცხოვრობს მონღოლეთის ჩრდილოეთ და დასავლეთ ნაწილში, დაახლ. 4 ათ. კაცი — ჩინეთის ჩრდილო-დასავლეთში (ოფიციალურად — მონღოლების შემადგელობაში; სინძიან-უიღურეთის ავტონომიური რაიონის ილი-ყაზახის ავტონომიური ოლქის ალთაის ოლქი). ლაპარაკობენ ტუვა ენაზე, აგრეთვე რუსულად.[4] რელიგია — ლამაიზმი, შამანიზმი. ანთროპოლოგიურად მონღოლოიდები არიან. ველის ტუველების ეთნოგენეზში მონაწილეობდნენ ძირითადად ცენტრალური აზიის ძველი თურქულენოვანი ტომები და მათ მიერ ასიმილირებული მონღოლურენოვანი ჯგუფები. ტაიგის ტუველები ჩამოყალიბდნენ სამოდიური და კეტური ჯგუფების თურქულენოვან მოსახლეობასთან ასიმილაციით. მისდევდნენ მომთაბარე მესაქონლეობას და პრიმიტიულ მიწათმოქმედებას, ჩრდილოეთში — მეირმეობას. ოქტომბრისა (1917) და ტუვის (1921) რევოლუციების შემდეგ მათ ყოფასა და კულტურაში ცვლილებები მოხდა.[5]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • Derenko, M.V.; Malyarchuk, B. A.; Denisova, G. A.; et al. (March 2002). „Polymorphism of the Y-Chromosome Diallelic Loci in Ethnic Groups of the Altai-Sayan Region“. Russian Journal of Genetics. 38 (3): 309–314. doi:10.1023/A:1014863020171. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2007-10-22. ციტირების თარიღი: 2010-10-23. დამოწმებას აქვს ცარიელი უცნობი პარამეტრ(ებ)ი: |quotes= (დახმარება)
  • Hoppál, Mihály (2005). Sámánok Eurázsiában (Hungarian). Budapest: Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-8295-3.  The title means “Shamans in Eurasia”, the book is published also in German, Estonian and Finnish. Site of publisher with short description on the book (in Hungarian).
  • KRUEGER, John R. (1977). რედ. John R. Krueger: Tuvan Manual, Editor Emeritus: Thomas A. Sebeok, Uralic and Altaic Series Volume 126, Indiana University Publications. ISBN 0-87750-214-5. 

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Russian Census 2010: Population by ethnicity დაარქივებული 2013-12-04 საიტზე Wayback Machine. (რუსული)
  2. http://www.joshuaproject.net/people-profile.php
  3. State statistics committee of Ukraine National composition of population, 2001 census (უკრაინული)
  4. Нанзат-оол М. В. Тувинцы // Большая российская энциклопедия. т. 32. — М., 2016. — стр. 474.
  5. ტუველები // ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 65.