ომი ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ომი ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის
Battle-of-Fontenoy.jpg
ფონტენუის ბრძოლა (1745 წ.)
თარიღი 16 დეკემბერი, 174018 ოქტომბერი, 1748
მდებარეობა ევროპა, ჩრდილოეთ ამერიკა, ინდოეთი
შედეგი აახენის მეორე ზავი
ტერიტორიული
ცვლილებები
პრუსიის კონტროლი სილეზიაზე
მხარეები
Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg პრუსია, (1740–42) (1744–45)
Bandera de España 1701-1760.svg ესპანეთი, (1740-1746)
Pavillon royal de France.svg საფრანგეთი,
Flag of Bavaria (lozengy).svg ბავარია, (1741–1745)
Flag of Electoral Saxony.svg საქსონია, (1741–1742)
Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg ნეაპოლიტანია, (1741–1742)
Flag of Genoa.svg გენუა
Sweden-Flag-1562.svg შვედეთი, (1741–1743)
Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg ჰაბსბურგების მონარქია,
Flag of Great Britain (1707–1800).svg დიდი ბრიტანეთი,
Flag of Hanover (1692).svg ჰანოვერი,
Prinsenvlag.svg პროვინციები,
Flag of Electoral Saxony.svg საქსონია, (1743–1745),
Flag of the Kingdom of Sardinia.svg სარდინია,
Flag of Russia.svg რუსეთი, (1741–43) (1748)
მეთაურები
Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg ფრიდრიხ II,
Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg ლეოპოლდ I,
Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).svg ლეოპოლდ II,
Bandera de España 1701-1760.svg ფილიპე V,
Bandera de España 1701-1760.svg ფილიპე,
Pavillon royal de France.svg ლუი XV,
Flag of Bavaria (lozengy).svg კარლ VII,
Sweden-Flag-1562.svg ლევენჰაუპტი
Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg მარია ტერეზია,
Flag of Great Britain (1707–1800).svg ჯორჯ II,
Flag of the Kingdom of Sardinia.svg კარლო ემანუელე III,
Flag of Russia.svg ელისაბედ I

ომი ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის (1740–1748) — ხანგრძლივი სამხედრო კონფლიქტი ევროპის სახელმწიფოებს შორის, დაწყებული იმპერატორ კარლ VI ჰაბსბურგის გარდაცვალების შემდეგ (1740 წლის 20 ოქტომბერი).

1713 წელს ავსტრიის იმპერატორმა კარლ VI ჰაბსბურგმა პრაგმატული სანქციით, ავსტრიის დაყოფილი სახელმწიფო განუყოფლად გამოაცხადა, ხოლო ძის არყოლის გამო ტახტი თავის ქალიშვილს მარია ტერეზიას უნდა გადასცემოდა. მარია ტერეზიას – ტოსკანის დიდი ჰერცოგის ფრანც ლოთარინგიელის მეუღლეს ერთობ სავალალო მდგომარეობაში მოუწია სახელმწიფოს მართვა: ცალკეულ, დაყოფილ სამფლობელოებს ერთმანეთთან ძალზე სუსტი ძაფი აკავშირებდა, შეიძლება ითქვას, მხოლოდ და მხოლოდ მონარქის პიროვნულობა. თითოეულ სამფლობელოს თავისი წოდებრივი ორგანიზაცია ჰყავდა. ცენტრალური ხელისუფლება განაგებდა მხოლოდ სამხედრო, საფინანსო და საგარეო საქმეებს.

მხარეთა პრეტენზიები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მარია ტერეზიას ტახტზე ასვლისთანავე პრუსიამ და საფრანგეთმა ბავარიასთან, საქსონიასთან, ესპანეთთან და პიემონტთან ერთად ომი გამოუცხადა ავსტრიას. ომის უმთავრესი მიზეზი იყო ავსტრია-საფრანგეთისა და ინგლის-საფრანგეთის წინააღმდეგობები, პრუსიის აგრესიული მისწრაფებები და ქიშპი ცენტრალური ევროპის ჰეგემონობაზე.

საფრანგეთს თავისი პოლიტიკური პრეტენზიები გააჩნდა – ავსტრიის ნიდერლანდების ხელში ჩაგდება და თავისი მოკავშირის ბავარიის კურფიურსტის კარლ VII ალბრეხტის (1742–1745) „გერმანელი ერის რომის წმინდა იმპერიის“ იმპერატორად დასმა, რაც შეეხება ავსტრიის იტალიურ სამფლობელოებს, მათზე პრეტენზიას ესპანეთი აცხადებდა.

ომის მსვლელობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1740 წლის 16 დეკემბერს ფრიდრიხ II პრუსიელი აცხადებდა პრეტენზიას სილეზიაზე და თავისი არმიით სილეზიაში შეიჭრა. 1741 წლის იანვარში მთელი სილეზია პრუსიის ხელში გადავიდა. 10 აპრილს ავსტრიელები მოლვიცთან დამარცხდნენ.

მტრულ გარემოცვაში მოქცეულ ავსტრიას მხარი ინგლისმა, ნიდერლანდებმა და 1746 წლიდან რუსეთმაც დაუჭირა. ამგვარად ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის გამართულ ომში ევროპის სახელმწიფოთა დიდი ნაწილი აღმოჩნდა ჩართული. ომის მიწურულს სამხედრო ოპერაციების მთავარმა ასპარეზმა ავსტრიის ნიდერლანდებში გადაინაცვლა, სადაც მორიც საქსონელის სარდლობით შეჭრილმა საფრანგეთის არმიამ მნიშვნელოვანი გამარჯვებები მოიპოვა ავსტრია-ინგლისის ჯარებზე ფონტენუასთან1745 წლის 11 მაისს, როკუსთან1746 წლის 11 ოქტომბერს და ლაუფელდთან1747 წლის 2 ივლისს. საფრანგეთის ჯარებმა დაიკავეს ციხესიმაგრეები – ანტვერპენი და მონსი.

ომის დასასრული[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის წარმართული ომი 1748 წლის 18 ოქტომბრის აახენის მეორე ზავით დასრულდა. ამ ზავით ავსტრია კვლავ ინარჩუნებდა სამფლობელოთა დიდ ნაწილს, ტახტზე მარია ტერეზიას უფლებებიც აღიარეს, ავსტრიის იტალიურ სამფლობელოთა ნაწილი ესპანეთს გადაეცა, სილეზიის დიდი ნაწილი კი პრუსიამ შეიერთა.

აახენის ზავმა, ფაქტობრივად, ვერ მოაგვარა ევროპის სახელმწიფოთა პოლიტიკური კონფლიქტები, რამაც, სულ რაღაც 9 წლის შემდეგ, ევროპაში მორიგი, შვიდწლიანი ომი (1756–1763) გააჩაღა, რომელიც მარია ტერეზიამ რუსეთთან კავშირში სილეზიის დასაბრუნებლად წამოიწყო ფრიდრიხ II პრუსიელთან.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი, ტ. 2, თბ. 2008 წ., გვ. 530-532