ლოზანის კონფერენცია

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search

ლოზანის კონფერენცია (1922-23) — საერთაშორისო კონფერენცია. მოიწვიეს ახლოაღმოსავლეთის მდგომარეობის მოსაწესრიგებლად თურქეთის წინააღმდეგ იმპერიალისტური ინტერვენციის ჩაშლისა და ქემალისტური რევოლუციის გამარჯვების შემდეგ. მიმდინარეობდა 1923 წლის 24 ივლისამდე ლოზანაში (შვეიცარია).

მონაწილე ქვეყნები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მონაწილეობდნენ დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი, იტალია, საბერძნეთი, რუმინეთი, იუგოსლავია, იაპონია, აშშ (მეთვალყურედ), თურქეთი, საბჭოთა და ბულგარეთის დელეგაციები. (ანტანტის სახელმწიფოთა მხრივ დისკრიმინაციის გამო) მონაწილეობდნენ მხოლოდ შავი ზღვის სრუტეების რეჟიმის საკითხების განხილვაში, კერძო საკითხების განხილვაზე დაუშვეს ზოგიერთი სხვა ქვეყანაც.

კონფერენციის პირველი ეტაპი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საბჭოთა დელეგაციის პროექტის ძირითადი დებულებები მხარს უჭერდა თურქულ ეროვნულ ინტერესებს, სამხედრო ხომალდებისათვის სრუტეების ჩაკეტვას, ომისა და მშვიდობიანობის დროს, ხოლო სავაჭრო გემებისათვის ნაოსნობის სრულ თავისუფლებას. ინგლისი მოითხოვდა სრუტეებში ყველა ქვეყნის არა მარტო სავაჭრო, არამედ სამხედრო გემების თავისუფალ მიმოსვლას, შავი ზღვის სრუტეების დემილიტარიზაციას და მათზე საერთაშორისო კონტროლის დაწესებას. თურქეთი იმ იმედით, რომ ინგლისი დაეხმარებოდა ეკონომიკურ, ფინანსურ და ტერიტორიული საკითხების მოგვარებაში, დაეთანხმა დიდი ბრიტანეთის პროექტს. მაგრამ ინგლისმა საზავო ხელშეკრულების (თურქეთისათვის) არახელსაყრელი პირობები წამოაყენა. თურქეთის დელეგაცია არ დათანხმდა და 1923 წლის 4 თებერვალს მოლაპარაკება შეწყდა.

კონფერენციის მეორე ეტაპი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კონფერენცია განაახლდა 1923 წლის 23 აპრილს. ლოზანის კონფერენციის მე-2 ეტაპზე ძირითადი იყო თურქეთთან საზავო ხელშეკრულების საკითხები. ურთიერთდათმობათა შედეგად ხელი მოაწერეს 17 დოკუმენტს. აქედან ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო ლოზანის საზავო ხელშეკრულება და სრუტეების რეჟიმის კონვენცია. კონვენცია ითვალისწინებდა სრუტეების ზონის დემილიტარიზაციას, ამასთანავე დასაშვებად თვლიდა ყველა ქვეყნის სავაჭრო და სამხედრო გემების თავისუფალ ნაოსნობას. ეს ქმნიდა არანორმალურ პირობებს შავი ზღვის სახელმწიფოებისათვის. ამიტომ სსრკ-მა უარი თქვა ამ კონვენციის რატიფიცირებაზე. 1936 წელს ეს კონვენცია შეიცვალა მონტრეს კონფერენციაზე შემუშავებული კონვენციით.