კუზა ვეშაპი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
კუზა ვეშაპი
Gropu of Humpback Whales-Megaptera novaeangliae (16632589258).jpg
მეცნიერული კლასიფიკაცია
ლათინური სახელი
Megaptera novaeangliae (Borowski, 1781)
სინონიმები
  • Balaena gibbosa Erxleben, 1777
  • B. boops Fabricius, 1780
  • B. nodosa Bonnaterre, 1789
  • B. longimana Rudolphi, 1832
  • Megaptera longimana Gray, 1846
  • Kyphobalaena longimana Van Beneden, 1861
  • Megaptera versabilis Cope, 1869
დაცვის სტატუსი
Status iucn3.1 LC ka.svgსაჭიროებს ზრუნვას
ყველაზე ნაკლები საფრთხის ქვეშ
IUCN 3.1 Least Concern : 13006
გავრცელება
Cypron-Range Megaptera novaeangliae.svg

კუზა ვეშაპი,[1] კუზიანი ვეშაპი[2] (ლათ. Megaptera novaeangliae) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ზოლიან ვეშაპისებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 16 მეტრი, მასა 40 ტონამდე. მამლები დედლებზე მომცროები არიან. სხეული შედარებით მოკლე და სქელია, განსაკუთრებით მისი წინა ნაწილი, რის გამოც მოუქნელი ჩანს. თავი მსხვილია, ქვედა ყბა უფრო ფართო და გრძელი, ვიდრე ზედა. თავის ზედა მხარეს სამი გრძივი წყება მეჭეჭის მსგავსი კოპები (კანის წანაზარდები) აყრია. კოპების კიდევ ორი წყება ქვედა ყბის ორივე მხარეს აქვს. ზურგის ფარფლი მოკლეა, წააგავს კუზს (აქედან სახელწოდება), მკერდის ფარფლები გრძელი და სხეულის ქვედა ნაწილისკენ მოხრილია. კუდის ფარფლი ძალიან მსხვილი აქვს. მუცლის მხარეს 12-დან 36-მდე გრძივი ნაკეცია. ზურგი და გვერდები შავადაა შეფერილი, მუცელი შავ-ჭრელიდან თეთრამდეა. ვეშაპის ულვაშის ფირფიტები (270–400 წყვილი) შავია, სიგრძეში 85 სმ-მდე.

გავრცელებულია არქტიკიდან ანტარქტიკამდე. არიან წყვილებად ან სამეულებად. უპირატესად ეტანებიან წყალმარჩხ ადგილებს სანაპიროებთან, თუმცა ოკეანის სიღრმეებისთვისაცაა ჩვეული. კუზა ვეშაპი ტიპური მიგრირებადი ცხოველია, ახასიათებს რეგულარული გადაადგილებები გამოზამთრებისა და გამრავლების თბილწყლიანი ადგილებიდან საზაფხულო სამყოფელისკენ, ანუ ორივე ნახევარსფეროს ცივი წყლებისაკენ. გადაადგილების მაქსიმალური სიჩქარე 23 კმ/სთ. წყალქვეშ გაჩერების დრო 10-15 წუთს არ აღემატება.

ძირითადად იკვებება კიბოსნაირებითა და თევზით, აგრეთვე თავფეხიანი მოლუსკებით. მიიჩნევენ, რომ საკვების დღიურმა გამოყენებამ 3 ტონას შეიძლება გადააჭარბოს.

დედლების უდიდესი ნაწილი ყოველწლიურად შობს ნაშიერს. მაკეობა 10–11 თვე გრძელდება. ახალდაბადებული სიგრძეში 4,5–5 მეტრს აღწევს. ლაქტაციის პერიოდი 5–6 თვეს შეადგენს. ნაშიერი დღე-ღამეში საკვებად 40 ლიტრ რძეს მოიხმარს; დედასთან 1 წლამდე რჩება.

დიდი ხნის განმავლობაში კუზა ვეშაპი რეწვის მნიშვნელოვან ობიექტს წარმოადგენდა. მოიპოვებდნენ ქონის (ერთი ვეშაპიდან 8 ტონას იღებდნენ), ვეშაპის ულვაშის, ხორცისა და სხვა პროდუქტების გამო. რიცხოვნობის მკვეთრად შემცირების გამო მასზე ნადირობა აიკრძალა: ჩრდილოეთ ატლანტიკაში 1955 წლიდან, ანტარქტიკაში 1964 წლიდან, წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში 1966 წლიდან. შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში.

ზოგჯერ გამოყოფენ კუზა ვეშაპის ორ ქვესახეობას: ჩრდილოური კუზა ვეშაპი (ლათ. M. n. novaeangliae) — უფრო წვრილი ფორმა, გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში და სამხრეთული კუზა ვეშაპი (ლათ. M. n. australis) — სამხრეთ ნახევარსფეროში.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. humpback whale — ინგლისურ-ქართული ბიოლოგიური ლექსიკონი.
  2. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, გვ. 526, თბ., 1979 წელი.