იენს იაკობ ბერცელიუსი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
იენს იაკობ ბერცელიუსი
შვედ. Jöns Jacob Berzelius
Jöns Jacob Berzelius from Familj-Journalen1873.png
დაბ. თარიღი 20 აგვისტო 1779(1779-08-20)[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [8]
დაბ. ადგილი Väfversunda[2]
გარდ. თარიღი 7 აგვისტო 1848(1848-08-07)[1] [2] [3] [4] [5] [12] [6] [7] [8] [9] [11] [8] [8] (68 წლის)
გარდ. ადგილი სტოკჰოლმი[8]
დასაფლავებულია სოლნის სასაფლაო[13] [14]
მოქალაქეობა Flag of Sweden.svg შვედეთი
ეროვნება შვედები
საქმიანობა ქიმია
მუშაობის ადგილი შვედეთის სამეფო ინსტიტუტი და უფსალის უნივერსიტეტი
ალმა-მატერი უფსალის უნივერსიტეტი
განთქმული მოსწავლეები ლარს ფრედერიკ სვანბერგი და James Finlay Weir Johnston[15]
ჯილდოები კოპლის მედალი[16] , ორდენი ხელოვნებისა და მეცნიერების სფეროებში შეტანილი წვლილისათვის, ედინბურგის სამეფო საზოგადოების საპატიო წევრი, ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი, სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი და წმინდა სტანისლავის 1-ლი ხარისხის ორდენი

იენს იაკობ ბერცელიუსი (შვედ. Jöns Jakob Berzelius; დ. 20 აგვისტო 1779, ვევერსუნდა — გ. 7 აგვისტო 1848, სტოკჰოლმი) — შვედი ქიმიკოსი და მინერალოგი. სტოკჰოლმის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1808), მისი პრეზიდენტი (1810) და მუდმივი მდივანი (1818); პეტერბურგის აკადემიის საპატიო უცხოელი წევრი (1820).

დიდია ბერცელიუსის ღვაწლი ატომისტიკის ცდას დასაბუთების საქმეში. ჟანგეულების ანალიზის საფუძველზე (1810-1816) მან დაადასტურა ჯერად ფარდობათა კანონი; საკუთარი მონაცემების მიხედვით (1814 წ.) გამოაქვეყნა 41 ელემენტის ატომური მასის ტაბულა, შეისწავლა ორი ათასამდე ნაერთის პროცენტული შედგენილობა და შემოიღო ელემენტების ატომების აღნიშვნა მათი ბერძნული და ლათინური სახელწოდების საწყისი ასოებით.

ვ. გიზინგერთან ერთად აღმოაჩინა ცერიუმი (1803), სელენი (1817), თორიუმი (1828). პირველმა მიიღო თავისუფალი სახით სილიციუმი, ტიტანი, ტანტალი და ცირკონიუმი. შექმნა ელექტროქიმიური თეორია (1812-1819).

1811 წელს დაიწყო ორგანული ნივთიერებათა ელემენტური შედგენილობის სისტემატიური შესწავლა და დადგინა (1824), რომ მათი შედგენილობა ემორჩილება ჯერად ფარდობათა კანონს. ბერცელიუსმა პირველმა შეადგინა ზოგიერთი ორგანული მჟავის ფორმულა (1815). როდესაც აღმოაჩინეს ერთნაირი შედგენილობის, მაგრამ განსხვავებული თვისებების ორგანული ნაერთები, ბერცელიუსმა ამ მოვლენას იზომერია უწოდა (1830 წ.).

თხზულებები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • Afhandliger i fysik, kemi och mineralogi, bd 1—6, Stockh., 1806—18;
  • Lehrbuch der Chemie, 5 Aufl., Bdl—5, Lpz., 1847—56.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. — გვ. 335.
  • Соловьев Ю. И., Куринной В. И., Якоб Берцелиус, М., 1961;
  • Söderbaum Н. G., Jacob Berzelius, Bd I— 3, Uppsala, 1923—39;
  • Hoimberg A., Bibliographi över J.J. Berzelius, dl 1—2, Stockh., 1933—36;
  • suppi. 1—2, Stockh., 1936—53.

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  2. 2.0 2.1 2.2 Jöns Jacob Berzelius — 1917.
  3. 3.0 3.1 Encyclopædia Britannica
  4. 4.0 4.1 SNAC — 2010.
  5. 5.0 5.1 მედიცინის ეროვნული აკადემია — 1820.
  6. 6.0 6.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია
  7. 7.0 7.1 Gran Enciclopèdia CatalanaGrup Enciclopèdia Catalana, 1968.
  8. 8.0 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 Academy of Sciences of Turin — 1757.
  9. 9.0 9.1 Proleksis enciklopedija — 2009.
  10. Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedijaLeksikografski zavod Miroslav Krleža, 1999. — 9272 გვრ. — ISBN 978-953-6036-31-8
  11. 11.0 11.1 Bibliothèque interuniversitaire de Santé — 2011.
  12. KNAW Past Members
  13. Jöns Jacob Berzelius
  14. Jacob Berzelius
  15. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  16. Award winners : Copley MedalRoyal Society.