ჯეინ გუდოლი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ჯეინ გუდოლი
Jane Goodall
Jane-goodall.jpg
ჯეინ გუდოლი 2018 წელს.
დაბ. თარიღი 3 აპრილი, 1934
დაბ. ადგილი ლონდონი
სამეცნიერო სფერო პრიმატოლოგი, ეთოლოგი
ალმა-მატერი ნიუნჰემის კოლეჯი[1]
სამეცნიერო ხარისხი დოქტორის ხარისხი[2] [3]
მეუღლე Hugo van Lawick
ჯილდოები საპატიო ლეგიონის ორდენის ოფიცერი, ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის ქალბატონი-კომანდორი, ასტურიის პრინცესის პრემია სამეცნიერო და ტექნიკური აღმოჩენებისათვის, უილიამ პროქტერის პრემია სამეცნიერო მიღწევებისთვის[4] , კატალონიის საერთაშორისო პრემია[5] , Tyler Prize for Environmental Achievement, ბენჯამინ ფრანკლინის მედალი, Genesis Award, ნიერენბერგის პრემია, Kyoto Prize in Basic Sciences, Berlijn, honorary doctor of the University of Alicante, ჰაბარდის მედალი, Honorary doctorate from University of Toronto, გოიასი, President's Medal, Prix Giles და მადრიდის კომპლუტენსეს უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი
ხელმოწერა Jane Goodall Signature.png
საიტი janegoodall.org

ჯეინ გუდოლი (ინგლ. Jane Goodall; ნამდვილი სახელი — ვალერი ჯეინ მორის-გუდოლი, Valerie Jane Morris-Goodall; დ. 3 აპრილი, 1934, ლონდონი) — ბრიტანელი პრიმატოლოგი, ეთოლოგი და ანთროპოლოგი; ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის ქალბატონი-კომანდორი. ცნობილია ტანზანიაში გომბე-სტრიმის ეროვნულ პარკში შიმპანზეების ხანგრძლივი და დეტალური კვლევით.

ბიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ვალერი ჯეინ მორის-გუდოლი დაიბადა ლონდონში 1934 წელს. მამა იყო ბიზნესმენი, დედა — მწერალი-პროზაიკოსი. გუდოლის გადმოცემით, ცხოველებისადმი ინტერესი მამის მიერ ნაჩუქარმა სათამაშო შიმპანზემ გაუღვივა. 18 წლის ასაკში სწავლა შეწყვიტა და მუშაობა დაიწყო მდივნად და ასისტენტად კინოგადაღებებზე ვიდრე არ მიავლინეს აფრიკაში. იქ გუდოლი მუშაობდა პალეონტოლოგ და ანთროპოლოგ ლუის ლიკის დამხმარედ. ლიკისთან ურთიერთობის წყალობით 1960 წელს შეძლო ბანაკი დაედგა ტანზანიის გომბე-სტრიმის ნაკრძალში (შემდეგ ეროვნული პარკი), რათა დაკვირვებოდა ამ რეგიონში შიმპანზეების ქცევას. 1964 წელს ცოლად გაჰყვა მისი საქმიანობის გასაშუქებლად აფრიკაში ჩასულ ნიდერლანდელ ფოტოგრაფს და არისტოკრატს, ბარონ ჰუგო ვან ლავიკს (შემდეგ განქორწინდნენ). 1965 წელს კემბრიჯის უნივერსიტეტმა გუდოლს ეთოლოგიაში დოქტორის ხარისხი მიანიჭა. ამგვარად, ის იმ იშვიათ ადამიანთა რიცხვს მიეკუთვნება, ვისაც დოქტორის წოდება ბაკალავრის ხარისხის ფლობის გარეშე აქვს მიღებული. ხანმოკლე შესვენებების გარდა გუდოლი და მისი ოჯახი გომბეში 1975 წლამდე ცხოვრობდნენ. ის ხშირად ხელმძღვანელობდა ამ რეგიონში სხვა დოქტორანტების საველე სამუშაოებსაც. 1977 წელს მან კალიფორნიაში დააფუძნა ჯეინ გუდოლის ველური ბუნების კვლევის, განათლებისა და კონსერვაციის ინსტიტუტი, რომელიც შემდეგ ვაშინგტონში დაბინავდა. გუდოლი ასევე არის სხვა ინიციატივების ავტორი, მანვე 1991 წელს შექმნა ახალგაზრდული საგანმანათლებლო პროგრამა Jane Goodall’s Roots & Shoots.[6]

მრავალწლიანი მუშაობის შედეგად გუდოლმა შეძლო შიმპანზეების შესახებ არაერთი არასწორი შეხედულების შეცვლა. მან დაადასტურა, რომ ეს ცხოველები ყოვლისმჭამელი არსებები არიან, შეუძლიათ იარაღების შექმნა და გამოყენება და ავლენენ რთულ სოციალურ ქცევებს. გუდოლი არის არაერთი სამეცნიერო და საბავშვო წიგნისა და სტატიის ავტორი. მათ შორისაა ცნობილი „კაცთა ჩრდილქვეშ“ (In the Shadow of Man, 1971). თავისი აფრიკული საქმიანობა მან შეაჯამა წიგნში „გომბეს შიმპანზეები: ქცევის ტიპები“ (The Chimpanzees of Gombe: Patterns of Behavior, 1986). გუდოლმა შემდგომ წლებშიც განაგრძო მეცნიერული და საგანმანათლებლო მუშაობა გარემოს დაცვისა და კონსერვაციის პრობლემებზე. 2002 წელს გაერომ ის მშვიდობის ელჩად (ინგლ. UN Messenger of Peace) დაასახელა. მიღებული აქვს მრავალი ჯილდო და საპატიო წოდება, მათ შორის, ბრიტანეთის იმპერიის ორდენი (2003). მისი ცხოვრებისა და საქმიანობის შესახებ გადაღებულია რამდენიმე ფილმი, მათ შორის ბიოგრაფიული დოკუმენტური ფილმი „ჯეინი“ (National Geographic-ის ფილემბის სტუდია, 2017).[6]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]