შინაარსზე გადასვლა

პავლე დიბენკო

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
პავლე დიბენკო
დაბადების თარიღი 28 თებერვალი, 1889(1889-02-28)[1] [2]
დაბადების ადგილი ნოვოზიბკოვის მაზრა
გარდაცვალების თარიღი 29 ივლისი, 1938(1938-07-29)[2] [1] (49 წლის)
გარდაცვალების ადგილი კომუნარკა (სასჯელაღსრულების ადგილი)
ჯარის სახეობა რუსეთის იმპერიის არმია
წოდება მე-2 რანგის არმიის მეთაური
ბრძოლები/ომები პირველი მსოფლიო ომი, რუსეთის რევოლუცია, ივლისის დღეები, ოქტომბრის შეიარაღებული აჯანყება პეტროგრადში, უკრაინის ფრონტი (სამოქალაქო ომი, 1919), ჩრდილოეთ ტავრიის ოპერაცია, კრონშტადტის აჯანყება და ტამბოვის აჯანყება
ჯილდოები წითელი დროშის ორდენი, წითელი ვარსკვლავის ორდენი და ტაჯიკეთის სსრ-ის შრომის წითელი დროშის ორდენი

პავლე დიბენკო (რუს. Па́вел Ефи́мович Дыбе́нко; დ. 28 თებერვალი, 1889, ლიუდკოვო, ჩერნიგოვის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 29 ივლისი, 1938, მოსკოვი, რსფსრ, საბჭოთა კავშირი) — რუსი რევოლუციონერი, საბჭოთა პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, ბალტიის ფლოტის ცენტრალური კომიტეტის თავმჯდომარე, რსფსრ-ის საზღვაო საქმეთა პირველი სახალხო კომისარი, მეორე რანგის არმიის მეთაური (1935). 1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. რსდმპ-ის წევრი 1912 წლიდან. მონაწილეობდა ყირიმის და ცარიცინის აღებაში, კავკასიაში დენიკინის არმიის განადგურებაში.

ადრეული წლები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დაიბადა ჩერნიგოვის გუბერნიის სოფელ ლიუდკოვოში (ამჟამად ბრიანსკის ოლქის ნოვოზიბკოვის ქალაქის ფარგლებში) უკრაინელი გლეხის მრავალშვილიან ოჯახში. მამა — ეფიმ ვასილის ძე (Ефим Васильевич Дыбе́нко), დედა — ანა დენისის ასული (Анна Денисовна Дыбе́нко).

დაწყებითი განათლება სახალხო სკოლაში მიიღო, შემდეგ 1899 წელს ნოვოზიბკოვის სამწლიან საქალაქო სკოლის სპეციალურ კლასებში მიიღეს, საიდანაც სრული კურსი 1903 წელს დაასრულა.[კომ. 1] ოჯახის სოციალური სტატუსისა და მწირი ფინანსური შესაძლებლობების გამო, სწავლის გაგრძელება ვეღარ შეძლო.

1906 წელს 17 წლის დიბენკომ ნოვოალექსანდროვსკის ხაზინაში დაიწყო მუშაობა, სადაც მისი ნათესავები ცხოვრობდნენ, თუმცა „არასანდოობის“ გამო სამსახურიდან გაათავისუფლეს — 1907 წელს მონაწილეობა მიიღო ბოლშევიკური წრის მუშაობაში, რის გამოც იგი საიდუმლო პოლიციის მეთვალყურეობის ქვეშ მოექცა.

1908 წელს რიგაში გაემგზავრა, სადაც მუშაობდა მუშად, დოკის მტვირთავად და ასევე სწავლობდა ელექტროტექნიკოსის კურსებზე.

საზღვაო სამსახური და პირველი მსოფლიო ომი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1911 წლის დეკემბრიდან მსახურობდა სამხედრო სამსახურში ბალტიის ფლოტის მეზღვაურად, რა დროსაც სცადა თავი აერიდებინა სამხედრო სამსახურისთვის, მაგრამ დააპატიმრეს და ეტაპით ნოვოზიბკოვის შემკრებ-გამანაწილებელ გასაწვევ პუნქტში გაგზავნეს. სანქტ-პეტერბურგში ჩასვლისთანავე ჩარიცხეს მე-2 ბალტიის ფლოტის საზღვაო ეკიპაჟის შემადგენლობაში და კრონშტადტის სასწავლო რაზმის შემადგენლობაში მოსამზადებლად კოტლინის კუნძულზე გაგზავნეს. მსახურობდა სასწავლო გემ „დვინაზე“, მიენიჭა უნტერ-ოფიცრის წოდება. 1912 წლის დეკემბერში ჰელსინგფორსში საბრძოლო ხომალდ „იმპერატორ პავლე I“-ზე გადაიყვანეს, სადაც 1915 წლის ოქტომბრის ბოლომდე გემის ელექტრიკოსად მსახურობდა. 1913 წლის ზაფხულში იყო საზღვარგარეთ მოგზაურობის მონაწილე, საფრანგეთის, ინგლისისა და ნორვეგიის საზღვაო პორტების გავლით. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე, მონაწილეობდა ბალტიის ზღვაში მიმდინარე ესკადრის საბრძოლო მისიებში.

იყო გემზე არსებული იატაკქვეშა ბოლშევიკური ჯგუფის წევრი (ჯგუფში ასევე შედიოდა მეზღვაური ნ. ა. ხოვრინი).[3] 1915 წლის ოქტომბერში საბრძოლო ხომალდ „განგუტზე“ მეზღვაურების ამბოხებისა და საბრძოლო ხომალდ „იმპერატორ პავლე I“-ზე ბოლშევიკების დაპატიმრების შემდეგ, დიბენკო გემიდან გაათავისუფლეს, საზღვაო მოხალისეთა ცალკეულ ბატალიონში ჩარიცხეს და 1916 წლის იანვარში რიგასთან ახლოს სახმელეთო ფრონტზე გაგზავნეს, სადაც სამხედრო ოპერაციებში მიიღო მონაწილეობა. 1916 წლის აპრილში ომის საწინააღმდეგო აგიტაციისთვის დააპატიმრეს და ორი თვით ჰელსინგფორსის სამხედრო სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მოათავსეს. გათავისუფლების შემდეგ, ჰელსინგფორსში სამხედრო სატრანსპორტო გემ „შჩაზე“ ბატალერად[კომ. 2] დაინიშნა, სადაც თავისი იატაკქვეშა რევოლუციური საქმიანობა განაგრძო.

რევოლუცია და სამოქალაქო ომი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1917 წლის თებერვლის რევოლუციის დროს მონაწილეობდა პეტროგრადის შეიარაღებულ აჯანყებაში.

1917 წლის მარტიდან იყო მუშათა, არმიისა და ფლოტის დეპუტატთა ჰელსინგფორსის საბჭოს წევრი. 1917 წლის აპრილიდან — ბალტიის ფლოტის ცენტრალური კომიტეტის („ცენტრობალტის“) თავმჯდომარე.

ვლადიმერ ანტონოვ-ოვსეენკოსთან ერთად, აქტიური მონაწილეობა მიიღო 1917 წლის ივლისში პეტროგრადის ანტისამთავრობო აჯანყებაში და ფლოტის მომზადებაში ოქტომბრის შეიარაღებული აჯანყებისთვის. 5 ივლისს დააპატიმრეს და „კრესტის“ ციხეში გამოკეტეს. ბოლშევიკების დაჟინებული მოთხოვნით, 1917 წლის 5 სექტემბერს გაათავისუფლეს, რის შემდეგაც ჰელსინგფორსში დაბრუნდა.

1917 წლის სექტემბრის ბოლოს დიბენკო ბალტიის ფლოტის მეზღვაურთა მე-2 ყრილობის დელეგატი იყო. 1917 წლის ოქტომბერში, მოონზუნდის ბრძოლის დროს, მონაწილეობა მიიღო კუნძულ დაგოსთან ახლოს გერმანული ფლოტის წინააღმდეგ ბრძოლებში.

ოქტომბრის რევოლუციის დროს დიბენკო ხელმძღვანელობდა რევოლუციური მეზღვაურებისა და სამხედრო გემების რაზმების ფორმირებას და გაგზავნას ჰელსინგფორსიდან და კრონშტადტიდან პეტროგრადში. კერენსკის და კრასნოვის კონტრრევოლუციური აჯანყების დღეებში მეთაურობდა „წითელი გვარდიის“ რაზმებს გატჩინასა და კრასნოე-სელოში. მონაწილეობდა გენერალ პეტრე კრასნოვის დაპატიმრებაში.

სრულიად რუსეთის საბჭოების II ყრილობაზე იგი შეიყვანეს რსფსრ-ს სახალხო კომისართა საბჭოში, სამხედრო და საზღვაო საქმეთა კომიტეტის წევრად. 1918 წლის მარტამდე იყო საზღვაო საქმეთა სახალხო კომისარი.

1917 წლის ნოემბერში აირჩიეს დამფუძნებელი კრების დეპუტატად ბალტიის ფლოტიდან. 1918 წლის 6 იანვარს, დიბენკო, რომელსაც პეტროგრადში „საზოგადოებრივი წესრიგის დასაცავად“ დამფუძნებელი კრების მოწვევასთან დაკავშირებით 5 ათასზე მეტი შეიარაღებული რევოლუციური მეზღვაური ჰყავდა თავმოყრილი, უშუალოდ მონაწილეობდა დამფუძნებელი კრების (ე. წ. „უჩრედილოვკის“) დარბევაში.

1918 წლის თებერვალში, რუსეთ-გერმანიის ფრონტზე გერმანული ჯარების საერთო შეტევის დროს, იგი ნარვის მახლობლად 1000 მეზღვაურისგან შემდგარ რაზმს მეთაურობდა. თუმცა რეგულარულ გერმანულ ჯარებთან ბრძოლებში, რაზმმა, რომელშიც ძლიერი ანარქისტული განწყობები იყო, მძიმე დანაკარგებით უკან დაიხია და ნარვა დატოვა.[4]

ამასთან, თავად დიბენკომ უბრალოდ უარი თქვა ფრონტის ნარვის სექტორის მეთაურის, გენერალ დ. პ. პარსკის[კომ. 3] ნებისმიერი ბრძანების შესრულებაზე, რისთვისაც დიბენკოს რაზმი, რომელმაც უკან გატჩინამდე დაიხია, 1918 წლის 6 მარტს განაიარაღეს. დაწყებულ კონფლიქტს დიდი გამოხმაურება მოჰყვა მაშინდელ ყველა ცენტრალურ გაზეთში (იმ დროისთვის დიბენკო ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული „რევოლუციის გმირის“ რეპუტაციით სარგებლობდა), ამასთან, პრესაში დიბენკოს აკრიტიკებდნენ კიდეც და ამართლებდნენ კიდეც. აღნიშნულ კონფლიქტში ლენინმა მტკიცედ დაიკავა სამხედრო ხელმძღვანელობის მხარე და დიბენკოს წინააღმდეგ მკაცრი ზომების მიღება მოითხოვა ბრძანების დაუმორჩილებლობისა და გადაჭარბებული რადიკალიზმისთვის. ნარვის ჩაბარების გამო დიბენკო პარტიიდან გარიცხეს,[5] ხოლო 16 მარტს, სრულიად რუსეთის საბჭოების IV ყრილობაზე, მას ყველა თანამდებობა ჩამოართვეს. იმავე დღეს, 16 მარტს, იგი დააპატიმრეს. თუმცა, დიბენკოს საზღვაო ფლოტში მოპოვებული დიდი ავტორიტეტისა და ბალტიის ფლოტის[კომ. 4] მეზღვაურების მხრიდან მისი გათავისუფლების შესახებ ულტიმატუმის ფორმით წამოყენებული მოთხოვნის წყალობით, 1918 წლის 25 მარტს იგი გირაოთი გაათავისუფლეს სასამართლო პროცესამდე მოსკოვიდან გაუსვლელობის პირობით. აპრილში დიბენკო ფაქტობრივად გაიქცა სამარაში — ატამან ა. ი. დუტოვის[კომ. 5] რაზმების წინააღმდეგ ბრძოლის ორგანიზების საბაბით (სინამდვილეში, მან ეს ნაბიჯი გადადგა, რადგან იმ დროს სამარაში განთავსებული იყო მეზღვაურთა რამდენიმე რაზმი, რომელთა რეალურ შეიარაღებულ ძალასაც შეეძლო იგი დაყრდნობოდა). სამარაში დიბენკოს ქმედებებმა აშკარად პროვოკაციული სახე მიიღო; მისმა მეზღვაურებმა ადგილობრივ აღმასრულებელ კომიტეტში ფაქტობრივად ესერი-მაქსიმალისტები[6] მოიყვანეს ხელისუფლებაში; სამარის გაზეთებში ფართო კრიტიკის საგნად იქცა ბრესტის ზავი და სახალხო კომისართა საბჭოსა და თავად ლენინის პოზიცია მშვიდობის საკითხთან დაკავშირებით. 19 აპრილს სახალხო კომისართა საბჭომ გაზეთების მეშვეობით აცნობა საბჭოთა ხელისუფლების ყველა წარმომადგენელს დიბენკოს დაპატიმრების აუცილებლობის შესახებ. შეიარაღებული კონფლიქტის თავიდან ასაცილებლად მოსკოვმა და სამარამ შეთანხმებას მიაღწიეს და 26 აპრილს დიბენკო მოსკოვში დააბრუნეს. 19 მაისს გატჩინაში გამართულ სასამართლო პროცესზე დიბენკო ნარვის კონფლიქტში „სამხედრო საქმეებში გამოუცდელობის გამო“ გაამართლეს. ზოგიერთი ავტორის მტკიცებით, დიბენკოს აღნიშნულმა სასამართლომ სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა, მაგრამ საბოლოოდ, კოლონტაის თხოვნით შეიწყალეს.[7]

1918 წლის ზაფხულში იატაკქვეშა საქმიანობის ორგანიზების მიზნით დასავლეთ შავი ზღვის რეგიონში (ოდესაში) გაგზავნეს. 1918 წლის აგვისტოში, სევასტოპოლში ყოფნისას, იგი ყირიმის ხელისუფლებამ დააპატიმრა და სევასტოპოლის ციხეში მოათავსა, თუმცა ოქტომბერში იგი დატყვევებულ გერმანელ ოფიცრებში გაცვალეს.

1918 წლის ნოემბრიდან დიბენკო მსახურობდა უკრაინის საბჭოთა არმიაში მე-7 სუმის მსროლელთა პოლკის მეთაურად, 1919 წლის იანვრიდან ეკატერინოსლავის მიმართულების ჯარების სპეციალური ჯგუფის მეთაურად, ხოლო 1919 წლის თებერვლიდან სექტემბრამდე — პირველი ზადნეპროვსკაიას უკრაინის საბჭოთა დივიზიის მეთაურად, რომელშიც შედიოდნენ უკრაინის ყველაზე ცნობილი პარტიზანული ატამანების, ნიკიფორე გრიგორიევისა და ნესტორ მახნოს მრავალათასიანი რაზმები.[8] 1919 წლის პირველ თვეებში დიბენკოსა და მახნოს შორის არსებული საკმაოდ მეგობრული ურთიერთობა 1919 წლის აპრილისთვის შესამჩნევად გაცივდა, რაც განპირობებული იყო დიბენკოს მცდელობით, ავტორიტარული ფორმით ეხელმძღვანელა მახნოელებისთვის.[9]

1919 წლის აპრილში, უკრაინულმა საბჭოთა ჯარებმა დიბენკოს მეთაურობით — პერეკოპის ყელი, შემდეგ კი ქერჩის გარდა — მთელი ყირიმი დაიკავეს. 1919 წლის მაისიდან დიბენკო პირველი ზადნეპროვსკაიას დივიზიისა და ადგილობრივი რაზმებისგან ჩამოყალიბებულ ცხრაათასკაციან ყირიმის საბჭოთა არმიას მეთაურობდა, ამავდროულად იგი იყო სამხედრო და საზღვაო საქმეთა სახალხო კომისარი და თვითგამოცხადებული ყირიმის საბჭოთა რესპუბლიკის რევოლუციური სამხედრო საბჭოს თავმჯდომარე. 1919 წლის მაის-ივნისში სარდლობდა საბჭოთა ჯარებს ყირიმში, რომლებიც თეთრგვარდიელთა ზეწოლის შედეგად უკან იხევდნენ, 1919 წლის ივნისიდან სექტემბრამდე — ჩრდილოეთ ტავრიაში „გრიგორიევშჩინისა“ და „მახნოვშჩინის“ ჩახშობაში მონაწილეობს. (ტროცკის წინაშე თავის მართლებისას — ყირიმში საბჭოთა ჯარების მარცხის ერთ-ერთ მიზეზად დიბენკო მახნოელთა უმოქმედობას ასახელებდა).[9]

1919 წლის სექტემბერში მოსკოვში გაიწვიეს და ოქტომბერში წითელი არმიის გენერალური შტაბის აკადემიაში მსმენელად ჩარიცხეს, თუმცა უკვე ერთი თვის შემდეგ, 24 ოქტომბერს, 37-ე მსროლელთა დივიზიის უფროსად დაინიშნა. 1919 წლის დეკემბრის ბოლოს, აღნიშნული დივიზიის ხელმძღვანელის რანგში თავი გამოიჩინა თეთრგვარდიელთაგან ცარიცინის განთავისუფლების დროს. 1920 წლის გაზაფხულზე მონაწილეობა მიიღო ჩრდილოეთ კავკასიაში გენერალ დენიკინის არმიის განადგურებაში.

1920 წლის 3 მარტიდან 11 მაისამდე იყო პირველი კავკასიური საკავალერიო დივიზიის, ხოლო 1920 წლის 28 ივნისიდან 17 ივლისამდე — მ. ბლინოვის სახელობის მე-2 სტავროპოლის საკავალერიო დივიზიის მეთაური. 1920 წლის ზაფხულში, ჩრდილოეთ ტავრიაში, გენერალ ვრანგელის რუსულ არმიასთან და მახნოელთა წინააღმდეგ მებრძოლ დივიზიას მეთაურობდა. 1920 წლის სექტემბრიდან 1921 წლის მაისამდე იყო წითელი არმიის სამხედრო აკადემიის მსმენელი.

1921 წლის მარტში, ტუხაჩევსკისთან ერთად, რომელიც გაერთიანებული დივიზიის სათავეში იდგა, ხელმძღვანელობდა კრონშტადტის აჯანყების ჩახშობას.[კომ. 6] აჯანყების ჩახშობის შემდეგ კი კრონშტადტის ციხესიმაგრის კომენდანტად დაინიშნა.

1921 წლის აპრილში მონაწილეობდა ტამბოვის გუბერნიაში გლეხთა აჯანყების ჩახშობაში.[კომ. 7]

ომისშემდგომი კარიერა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1921 წლის მაის-ივნისში იყო დასავლეთ შავი ზღვის სექტორის (ტირასპოლი-ოდესა-ნიკოლაევი-ხერსონის რაიონი) ჯარების მეთაური. ​​1921 წლის ივნის-ოქტომბერში — 51-ე პერეკოპის მსროლელი დივიზიის მეთაური. 1921 წლის ოქტომბრიდან 1922 წლის ივნისამდე სწავლა განაგრძო წითელი არმიის სამხედრო აკადემიის უფროსკურსელ მსმენელად. 1922 წელს დაამთავრა წითელი არმიის სამხედრო აკადემია (გენერალური შტაბის აკადემია). იმავე წელს აღადგინეს პარტიაში, 1912 წლიდან პარტიული სტაჟის შენარჩუნებით.

1922 წლის მაის-ოქტომბერში — მე-6 მსროლელი კორპუსის მეთაური; 1922 წლის ოქტომბრიდან 1924 წლის მაისამდე — მე-5 მსროლელი კორპუსის მეთაური; 1924 წლის მაისიდან 1925 წლის მაისამდე — მე-10 მსროლელი კორპუსის მეთაური. ​​1925 წლის მაისიდან 1926 წლის ნოემბრამდე — წითელი არმიის მომარაგების საარტილერიო სამმართველოს უფროსი, 1926 წლის ნოემბრიდან 1928 წლის ოქტომბრამდე — წითელი არმიის მომარაგების უფროსი.

1928 წლის ოქტომბრიდან 1933 წლის დეკემბრამდე იყო ცენტრალური აზიის სამხედრო ოლქის მეთაური; 1933 წლის დეკემბრიდან 1937 წლის მაისამდე — ვოლგისპირეთის სამხედრო ოლქის მეთაური.

1934 წლის 26 იანვარიდან 10 თებერვლის ჩათვლით მონაწილეობდა საკავშირო კომუნისტური პარტიის (ბოლშევიკების) XVII ყრილობის მუშაობაში, როგორც გადამწყვეტი ხმის უფლების მქონე დელეგატი სვერდლოვსკის პარტიული ორგანიზაციიდან.[10]

1937 წლის მაისში ციმბირის სამხედრო ოლქის მეთაურად დაინიშნა, თუმცა თანამდებობა არასდროს დაუკავებია. 1937 წლის 5 ივნისიდან 1938 წლის იანვრამდე იყო ლენინგრადის სამხედრო ოლქის მეთაური.

იყო სსრ კავშირის რევოლუციური სამხედრო საბჭოს წევრი და სსრ კავშირის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი (1924 წლიდან).

დაპატიმრება და დახვრეტა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1937 წელს აირჩიეს პირველი მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 1937 წელს, დიბენკოსა და ლენინგრადის შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის სამმართველოს უფროსის, ლ. მ. ზაკოვსკის[კომ. 8] ხელმძღვანელობით, ლენინგრადის სამხედრო ოლქის ნაწილებში დაიწყო სამეთაურო შემადგენლობის მასობრივი რეპრესიების კამპანია. დიბენკო შედიოდა სპეციალური სასამართლო წარმომადგენლობის[11] შემადგენლობაში, რომელმაც 1937 წლის ივნისში „ტუხაჩევსკის საქმის“ ფარგლებში მიმდინარე სასამართლო პროცესებზე სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანა სსრ კავშირის უმაღლესი სამხედრო თანამდებობის მქონე პირთა ჯგუფს.

1937 წლის 10 სექტემბერს დიბენკო გაათავისუფლეს ლენინგრადის სამხედრო ოლქის მეთაურის თანამდებობიდან,[12] მაგრამ მოგვიანებით აღადგინეს. თუმცა, მალევე, 1938 წლის იანვარში, დიბენკო კვლავ გაათავისუფლეს თანამდებობიდან და წითელი არმიის რიგებიდან დაითხოვეს. საკავშირო კომუნისტური პარტიის (ბოლშევიკების) ცენტრალური კომიტეტის 1938 წლის იანვრის პლენუმზე[13] დიბენკო მკაცრად გააკრიტიკა სტალინმა. ამის შემდეგ, დიბენკო, „საბოლოო გამოცდის სახით“, დაინიშნა სსრ კავშირის სატყეო მრეწველობის სახალხო კომისრის მოადგილედ; მას ასევე დაევალა გულაგის სისტემაში ხე-ტყის შესყიდვების გეგმის განხორციელების ზედამხედველობა.

დააპატიმრეს 1938 წლის 26 თებერვალს სვერდლოვსკში. ბრალად — წითელი არმიისა და სსრ კავშირის სატყეო მრეწველობის სახალხო კომისარიატის შემადგენლობაში სამხედრო-ფაშისტურ შეთქმულებაში მონაწილეობა, ასევე აშშ-ს სასარგებლოდ ჯაშუშობა წაუყენეს. ასევე ბრალი დასდეს ტუხაჩევსკისთან კავშირში, რომელსაც ცოტა ხნით ადრე მან თავად გამოუტანა დახვრეტის განაჩენი. დიბენკომ ჯაშუშობის გარდა, თავი ყველა ბრალდებაში დამნაშავედ ცნო და სტალინს მონანიების წერილები მისწერა. 1938 წლის 29 ივლისს სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს უზენაესმა სასამართლომ დიბენკოს სიკვდილით დასჯის განაჩენი გამოუტანა, დახვრიტეს იმავე დღეს „კომუნარკას“ პოლიგონზე და იქვე დამარხეს. სიკვდილის შემდეგ რეაბილიტირებული იქნა 1956 წელს. მოსკოვში, კუნცევოს სასაფლაოზე, მისი ქვრივის საფლავის გვერდით დიბენკოს კენოტაფია დადგმული.

ოჯახი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პირველი ცოლი — ალექსანდრა კოლონტაი.

მეორე ცოლი — ვალენტინა სტაფილევსკაია.

მესამე ცოლი — ზინაიდა კარპოვა (რეპრესირებული იყო 1938–1955 წლებში).

ვაჟი — ტაური (ვლადიმერი), სახელი დაარქვეს შუა აზიის ერთ-ერთი ადგილის მიხედვით (1938 წელს ბავშვთა სახლში ჩააბარეს, მოგვიანებით დაამთავრა ლენინგრადის სატრანსპორტო ინსტიტუტი, მუშაობდა ინჟინრად).

ძმა — ფიოდორ დიბენკო (1891–1919), რუსეთის საიმპერატორო არმიის ოფიცერი (პორუჩიკი), 1918 წლის მაისიდან სექტემბრამდე — უკრაინის სახელმწიფო არმიის ოფიცერი. გადავიდა ბოლშევიკების მხარეზე. 1918 წლის ნოემბერ-დეკემბერში აქტიურად მონაწილეობდა უკრაინის საბჭოთა არმიის დანაყოფების ფორმირებაში; 1919 წლის იანვარში დაინიშნა წითელი არმიის 42-ე მსროლელი დივიზიის უფროსად, რომელიც დონბასში თეთრგვარდიელთა წინააღმდეგ მოქმედებდა. დაიღუპა 1919 წლის 31 მარტს წითელი არმიის დანაყოფებში მომხდარი ამბოხების დროს; დაკრძალულია სოფელ ლიუდკოვოში.[14]

ჯილდოები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  • რსფსრ-ის წითელი დროშის სამი ორდენი:[15][კომ. 9]
    • 1921 წლის მარტში კრონშტადტის შტურმისთვის: 1921[16]
    • მარიუპოლისა და სევასტოპოლის აღებისთვის 1919 წლის მარტ-აპრილში: 1922[17]
    • ცარიცინის განთავისუფლებისთვის 1919 წლის დეკემბერში: 1922[18][19]
  • შრომის წითელი დროშის ორდენი: 1931 (ტაჯიკეთის სსრ)
  • შრომის წითელი დროშის ორდენი: 1931 (თურქმენეთის სსრ)

თხზულებანი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  • Дыбенко П. В недрах царского флота. — М.-Пг., 1919
  • Дыбенко П. Военная доктрина и эволюция армии. (Опыт исследования). — Одесса, 1922. — 63 с.
  • Дыбенко П. Мятежники: (из воспоминаний о революции). — М.: «Красная новь», Главполитпросвет, 1923. — 111 с.
  • Дыбенко П. Из недр царского флота к великому Октябрю. Из воспоминаний о революции. 1917—7.XI—1927. — М., Военный вестник, 1928. 237 с. 
  • Дыбенко П. Октябрь на Балтике. — Ташкент, 1934.

ლიტერატურა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  • ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, თბ., 1978. — გვ. 505.
  • Савченко В. А. Авантюристы гражданской войны. — М., 2000. — ISBN 966-03-0845-0
  • Жигалов И. М. Повесть о балтийском матросе. — М.: Политиздат, 1973.

რესურსები ინტერნეტში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:

კომენტარები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. ↑ წითელი არმიის სარდლობის შტაბის სამსახურებრივი ბარათის თანახმად, რომელიც შევსებულია პ. ე. დიბენკოს მიერ საკუთარი ხელით (დოკუმენტი ციტირებულია სტატიაში სამხედრო ისტორიის ჟურნალში, 1979 წლის №2), მან ეს სკოლა 1907 წელს დაამთავრა.
  2. ↑ ბატალერი (ნიდერლ. bottelier) — სპეციალისტი, რომელიც განაგებს სასურსათო, სანივთე და სხვა სახის მომარაგებას სამხედრო-საზღვაო ძალების ხომალდებზე და ნაწილებში.
  3. ↑ დიმიტრი პავლეს ძე პარსკი (რუს. Дмитрий Павлович Парский; 1866–1921) — რუსი გენერალ-ლეიტენანტი, რუსეთ-იაპონიის ომის, პირველი მსოფლიო ომისა და რუსეთის სამოქალაქო ომის მონაწილე, წითელი არმიის ჩრდილოეთის ფრონტის მეთაური. ​​სამხედრო ისტორიკოსი.
  4. ↑ რუსეთის სამოქალაქო ომის (1917–1923) და უცხოური სამხედრო ინტერვენციის (1917–1921) დროს ბალტიის ფლოტის მეზღვაურები იცავდნენ დედაქალაქ პეტროგრადისკენ მიმავალ მისადგომებს; 20 ათასამდე მეზღვაური იბრძოდა ყველა სახმელეთო ფრონტზე.
  5. ↑ ალექსანდრე ილიას ძე დუტოვი (რუს. Александр Ильич Дутов; 1879–1921) — რუსი სამხედრო, თეთრი მოძრაობის მონაწილე, ორენბურგის კაზაკების ატამანი, გენერალ-ლეიტენანტი (1919).
  6. ↑ კრონშტადტის აჯანყება (რუს. Кроншта́дтское восста́ние) — 1921 წლის მარტში კრონშტადტის ციხესიმაგრის გარნიზონის, ბალტიის ფლოტის გემების ეკიპაჟებისა და ქალაქის მაცხოვრებლების მიერ ბოლშევიკური დიქტატურის და „სამხედრო კომუნიზმის“ პოლიტიკის წინააღმდეგ მოწყობილი შეიარაღებული აჯანყება.
  7. ↑ ტამბოვის აჯანყება (რუს. Тамбовское восста́ние; 1920 წლის 19 აგვისტო — 1921 წლის ივნისი) — ერთ-ერთი ყველაზე უფრო მასშტაბური გლეხთა აჯანყება კომუნისტური მმართველობის წინააღმდეგ რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს.
  8. ↑ ლეონიდ მიხეილის ძე ზაკოვსკი (რუს. Леонид Михайлович Заковский; ლატვ. Leonīds Zakovskis, ნამდვილი სახელი — ჰენრიკს შტუბისი (ლატვ. Henriks Štubis; 1879–1938) — ლატვიური წარმოშობის რუსი რევოლუციონერი და დიდი წმენდის მონაწილე რეგიონულ დონეზე. საბჭოთა სახელმწიფო უშიშროების ორგანოების წამყვანი თანამდებობის პირი, სახელმწიფო უშიშროების პირველი რანგის კომისარი. ბელორუსიის სსრ შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარი (1934), ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქების შინსახკომის განყოფილების უფროსი და ე.წ. „სპეციალური ტროიკის“ წევრი. დახვრიტეს 1938 წელს.
  9. ↑ გარდა ამისა, 1920 წელს, არმიის სარდლობისა და რესპუბლიკის რევოლუციური სამხედრო საბჭოს მიერ ორჯერ დაჯილდოვდა ოქროს საათებით, ასევე საბრძოლო ცხენით.

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. 1 2 різні автори Енциклопедія сучасної України — Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2001. — ISBN 966-02-2075-8
  2. 1 2 https://bigenc.ru/military_science/text/1971752
  3. ↑ Ховрин Н. А. Балтийцы идут на штурм! — М.: Воениздат, 1987.
  4. ↑ Елизаров М., Елизарова О. «Дело Дыбенко». // Морской сборник. — 2008. — № 9. — С. 77—79.
  5. ↑ პარტიაში 1922 წელს აღადგინეს.
  6. ↑ Союз социалистов-революционеров-максималистов
  7. ↑ Дмитрий Окунев. (2019-09-10) «Глаза ненормальные»: пьяные выходки командарма Дыбенко. ციტირების თარიღი: 2025-10-23
  8. ↑ Участие Одессы в мировой революции. ციტირების თარიღი: 2025-10-23
  9. 1 2 Елизаров М. А. Революционные матросы и анархистское движение Н. Махно. // Военно-исторический журнал. — 2007. — № 6. — С.36-41.
  10. ↑ Делегаты XVII съезда ВКП(б) 26.1 — 10.2.1934. ციტირების თარიღი: 2025-10-24
  11. ↑ Специальное судебное присутствие Верховного Суда СССР
  12. ↑ Приказ НКО СССР от 10.09.1937 № 197 // Приказы народного комиссара обороны СССР. 1937 — 21 июня 1941 г.
  13. ↑ Пленум ЦК ВКП(б). Москва. 11, 14, 18, 20 января 1938 г.
  14. ↑ Фёдор Ефимович Дыбенко. ციტირების თარიღი: 2025-10-25
  15. ↑ Герои гражданской войны. Дыбенко Павел Ефимович (1889—1938). // Военно-исторический журнал. — 1966. — № 7. — С.49. (в том числе все приказы РВСР о награждении Дыбенко П. Е.)
  16. ↑ რევოლუციური სამხედრო საბჭოს ბრძანებულება № 112, 24.03.1921
  17. ↑ რევოლუციური სამხედრო საბჭოს ბრძანებულება № 36, 10.02.1922
  18. ↑ რევოლუციური სამხედრო საბჭოს ბრძანებულება № 97, 10.04.1922
  19. ↑ Сборник лиц, награждённых орденом Красного Знамени (РСФСР). ციტირების თარიღი: 2025-10-25
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=პავლე_დიბენკო&oldid=4906053“-დან