იპრიტი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
იპრიტი
იპრიტი: ქიმიური ფორმულა
იპრიტი: მოლეკულის ხედი
ზოგადი
სისტემური სახელწოდება1-ქლორი-2-[(2-ქლოროეთილ)სულფანილ]ეთანი
ტრადიციული სახელწოდებაიპრიტი
ქიმიური ფორმულაC4H8Cl2S
მოლური მასა159.07 /მოლი
ფიზიკური თვისებები
სიმკვრივე1.27 /სმ³
თერმული თვისებები
დნობის ტემპერატურა14.4 °C
დუღილის ტემპერატურა217 (იშლება) °C
NFPA 704
NFPA 704.svg
1
4
1

იპრიტი — ორგანული ნაერთი, ქიმიური ფორმულით C4H8Cl2S. არის ძლიერ მომწამლავი ნივთიერება. აზიანებს კანსა და ფილტვებს.[1] აქვს ძლერი სუნი, რომელიც მდოგვის სუნს ჰგავს. იპრიტის გაზი, როგორც ქიმიური იარაღი გერმანელებმა გამოიყენეს იპრის ბრძოლაში

სინთეზი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

იპრიტი მიიღება გოგირდის დიქლორიდისა და ეთილენის რეაქციით:

SCl2 + 2 C2H4 → (ClCH2CH2)2S

სინთეზის სხვა პროცესში გოგირდის დიქლორიდის ნაცვლად, გამოიყენება დიგორგიდის დიქლორიდი: [2][3]

8 S2Cl2 + 16 C2H4 → 8 (ClCH2CH2)2S + S8

მეიერის მეთოდით მიიღება თიოდიგლიკოლისგან, რომელსაც აწარმოებენ კალიუმის სულფიდისა და ქლოროეთანოლის რეაქციით, საბოლოოდ კი ქლორირებას ატარებენ ფოსფორის ტრიქლორიდის თანაობისას: [4]

3 (HOCH2CH2)2S + 2 PCl3 → 3 (ClCH2CH2)2S + 2 P(OH)3

მეიერ-კლარკის მეთოდში მაქლორირებელ აგენტად ფოსფორის ტრიქლორიდის ნაცვლად გამოიყენება კონცენტრირებული ქლორწყალბადმჟავა:

(HOCH2CH2)2S + 2 HCl → (ClCH2CH2)2S + 2 H2O

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. See:
  2. Stewart, Charles D. (2006). Weapons of mass casualties and terrorism response handbook. Boston: Jones and Bartlett, გვ. 47. ISBN 0-7637-2425-4. 
  3. Chemical Weapons Production and Storage. Federation of American Scientists. დაარქივებულია ორიგინალიდან — აგვისტო 11, 2014. ციტირების თარიღი: მარტი 26, 2020.
  4. Institute of Medicine (1993). Chapter 5: Chemistry of Sulfur Mustard and Lewisite. The National Academies Press. ISBN 0-309-04832-X.