აბდ ალ-კადირი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
აბდ ალ-კადირი
EmirAbdelKader.jpg
عبد القادر الجزائري
დაბ. თარიღი 6 სექტემბერი, 1808 წელი
მასკარა, ალჟირი
გარდ. თარიღი 26 მაისი, 1883 წელი (74 წლის)
დამასკო

აბდ ალ-კადირი (არაბ. عبد القادر الحسيني; დ. 6 სექტემბერი, 1808 მასკარა — გ. 26 მაისი, 1883, დამასკო) — ალჟირის მხედართმთავარი, ეროვნული გმირი, მეცნიერი, პოეტი და ორატორი.

ბიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აბდ ალ-კადირის მამა, მაჰი ად-დინი დედა კი ლალა ზორგა, მაჰი ად-დინის მესამე ცოლი იყო. იგი სწავლობდა მასკარაში, სასულიერო სკოლაში. მიიღო კარგი განათლება და დაეუფლა იარაღის ფლობის ხელოვნებას, საბრძოლო ხელოვნებას. ჯერ კიდევ ახალგაზრდამ სახელი გაითქვა, როგორც მომავალმა მებრძოლმა. აბდ ალ-კადირმა საკუთარი თავი და შესაძლებლობები გამოავლინა ფრაგებთან ბრძოლაში, როდესაც ალჟირი ფრანგებმა დაიპყრეს.

24 წლის ამირა აბდ ალ-კადირი, ალჟირელი ხალხის საყოველთაო სახალხო წინააღმდეგობას ჩაუდგა სათავეში. მიუხედავად ახალგაზრდობისა მან გამოავლინა შესანიშნავი მხედართმთავრის, სახელმწიფო ხელმძღვანელის და უშიშარი მეომრის ნიჭი. ამ კეთილშობილმა, მაგრამ უბრალო, მარტივ ცხოვრებას შეჩვეულმა მებრძოლმა შეძლო დაეძლია ალჟირის საზოგადაოებისათვის დამახასიათებელი გათიშულობა და საკუთარი სამშობლოს დამოუკიდებლობის დასაცავად შექმნა ტომთა ძლიერი სამხედრო-პოლიტიკური კავშირი. ფრანგ დამპყრობლებთან წმინდა ომის პროცესში მან შეძლო ჩაეტარებინა რამდენიმე პროგრესული რფორმა, რის შედეგადაც საგრძნობლად განმტკიცდა კავშირი მოსახლეობის სხვადასხვა ფენებს, რელიგიურ კასტებს და მომთაბარე ბედუინებს შორის. ტომთა სამხედრო-პოლიტიკურ გაერთიანებას მან გარკვეული ეკონომიკური ბაზაც შეუქმნა და შექმნა ცენტრალიზებული სახელმწიფო. აბდ ალ-კადირმა შეძლო მეგობრული ურთიერთობა დაემყარებინა მაროკოს სულთანთან და მიეღო მისგან პერიოდული დახმარება იარაღით, ფულით და ცხენებით. განმანთავისუფლებელი ბრძოლის პირველ ეტაპზე მან შექმნა საკმაოდ ვრცელი სახელმწიფო, რომელიც ცალკეული ზღვისპირა ბაზების გამოკლებით მოიცავდა მთელ დასავლეთ ალჟირს. ფრანგებს ბრძოლა შეწყვეტილი ჰქონდათ და ამ ფონზე ისინი იძულებულები გახდნენ ხელშეკრულება დაედოთ (1834 წ.) აბდ ალ-კადირთან, მაგრამ 1845 წელს ფრანგებმა ვერაგულად დაარღვიეს ხელშეკრულების პირობები და ბრძოლა განაახლეს.

1847 წელს აბდ ალ-კადირი ბრძოლაში დამარცხდა და ტყვედ ჩაგდებული ამირა ხუთი წლით დამასკოში გადაასახლეს. სიცოცხლის უკანასკნელი წლები ალჟირელი ხალხის გმირმა, სწორედ დამასკოში გაატარა. გარდაიცვალა 1883 წელს.

რეფორმები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აბდ ალ-კადირმა შექმნა რეგულარული არმია, რომელიც უნარიანად იყენებდა ომის ევროპულ ტაქტიკას და ტოლს არ უდებდა საფრანგეთის კოლონიურ არმიას. მკაცრად აღკვეთა მსხვილ ფეოდალთა სეპარატიზმი, მოაწყო იარაღის და დენთის მკეთებელი სახელოსნოები, გახსნა საფეიქრო მანუფაქტურები, აღკვეთა თურქთა ბატონობისას სისტემადქცეული თანამდებობათა ყიდვა-გაყიდვა, მექრთამეობა და ძალმომრეობა, რამდენადმე შეამსუბუქა გლეხობის ფეოდალური ჩაგვრა, გააუქმა გადასახადების შესყიდვის სისტემა. ქვეყანა დაჰყო 8 ადმინისტრაციულ ოლქად, შემოიღო საგარეო ვაჭრობის მონოპოლია, საკუთარი ფულის ერთეული, გახსნა მრავალი სასწავლო დაწესებულება და სხვ.

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, გვ. 21-22, თბ., 1975 წელი.
  • Бельмар «A., sa vie politique et militaire» (Париж, 1863).
  • Дамье В. В. Абд аль-Кадер // Кругосвет
  • Ламенер «Vie, aventures, combats et prise d’A.» (Париж, 1848)
  • Оганисьян Ю., Абд-аль-Кадир (ЖЗЛ). Москва, 1968;
  • Бу Азиз Яхья, Батль аль-кифах аль-амир Абд-аль-Кадир аль-Джазаири (Боевой герой эмир Абд аль-Кадир аль-Джазаири), Тунис, 1957.