ხახვი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ხახვი
Allium in Georgia (country).jpg
მეცნიერული კლასიფიკაცია
სამეფო: მცენარეები
განყოფილება: ფარულთესლოვნები
კლასი: ერთლებნიანები
რიგი: ასპარაგუსყვავილოვანი
ოჯახი: ხახვისებრნი
გვარი: ხახვი
ლათინური სახელი
Allium

Wikispecies-logo.svg
სისტემატიკა
ვიკისახეობებში

Commons-logo.svg
სურათები
ვიკისაწყობში

ITIS 42634
NCBI 4678
ილუსტრაცია: ხახვის აღნაგობა (Allium carinatum).

ხახვი (ლათ. Állium) — ორწლოვან და მრავალწლოვან მცენარეთა გვარი, მიეკუთვნება თარგი:Bt-ruslat ოჯახს (ადრე მიეკუთვნებოდა ლილიასებრთა ოჯახს).

მეცნიერული ლათინური სახელი მისცა კარლ ლინეიმ, — ლათ. allium — წარმოშვებულია ლათინული სიტყვა ნიორისაგან, რომელიც თავის მხრივ, ალბათ დაკავშირებულია, კელტურ სიტყვასთან allმშუშხავი; მეორე ვერსიით — წარმოშობილია ლათ. halareსურნელება.

რამდენიმე ასეული სახეობა რომელნიც ჩვეულებრივ იზრდება ჩრდილო ნახევარსფეროში ხახვის სამშობლოდ ითვლება - სამხრეთ-დასავლეთი აზია.

ამ გვარის სხვა და სხვა სახეობები იზრდებიან მინდვრებზე, სტეპებში, ტყეებში.

ბოტანიკური აღწერა[რედაქტირება]

ყვავილედის მწვრილი ყვავილები

გვარის წარმომადგენლებს აქვთ დიდი ცოტათი დაპრესილი სფეროსმაგვარი ხახვი, რომელიც დაფარულია მოწითალო, თეთრი ან იისფერი საფარველი.

ფოთლები ხაზოვანია ან სარტყელისმაგვარი, ძირისმიერი, მილისებური, ღერო 1 მ-მდე აღწევს. ყვავილები მწვრილებია, უსახური, განლაგდება გრძელ ღეროზე. ყვავილედის დიამეტრი ზოგ სახეობებს 40 სმ-ს აღწევს.

ყვავილობს ივნის-აგვისტოში. ნაყოფს იძლევა აგვისტო-სექტემბერში.

მცენარის ყველა ნაწილს აქვს იოლად ცნობადი მკვეთრი «ხახვისებური» ან «ნიორის» სუნი.

ქიმიური შემადგენლობა[რედაქტირება]

ბოლქვები შეიცავენ აზოტის შემცველ ნივთიერებებს ( 2,5 %-მდე), სხვა და სხვა შაქრებს (10 — 11 %) (გლუკოზას, ფრუქტოზას, სახაროზას, მალტოზას), ინულინის პოლისახარიდს, ფიტინს, ფლავონოიდ კვერცეტინი და მისი გლუკოზიდები, ცხიმები, სხვა და სხვა ფერმენტები, კალციუმის, ფოსფორის მარილები, ფიტონციდები, ლიმონისა და ვაშლის მჟავები, ვიტამინები A (3,75 მგ%), B1 (60 მგ%), B2 (50 მგ%), PP (0,20 მგ%), C (10,5—33 მგ%), ასევე ეთერზეთები მკვეთრი განსაკუთრებული სუნით, ცხვირისა და თვალის ლორწოვანი გარსის გამაღიზიანებლებით. ეთერზეთების მთავარ შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენს დისულფიდები და სულფიდები.

ხახვის სახეობები[რედაქტირება]

ხახვისებრთა ოჯახში ასობით სახეობებია. ხახვები პირობითად შეიძლება დაიყოს ორ კატეგორიად: დეკორატიულად და საჭმელად, თუმცა ზოგი მათგანი ორივე კატეგორიას მიეკუთვნება.

საჭმელი ხახვების ყველაზე ცნობილი სახეებს წარმოადგენენ:

დეკორატიული ხახვებია (ალიუმი):

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • სტატია. ავტორი - სოროკოლეტოვა ე., სოროკოპუდოვა ო.|სათაური-დეკორატიული ხახვები|ტიპი=ჟურნალი|გამომცემლობა - მეყვავილეობა |წელი=2009. — მაისი—ივნისი|ნომერი=3|ფურცელი=12—14

წყაროები[რედაქტირება]

მოძიებულია „http://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=ხახვი&oldid=2723857“-დან