ხახვი

სამეფო:	მცენარეები
განყოფილება:	ფარულთესლოვნები
კლასი:	ერთლებნიანები
რიგი:	ასპარაგუსყვავილოვანი
ოჯახი:	ხახვისებრნი
გვარი:	ხახვი

ლათინური სახელი

Allium

დაცვის სტატუსი

სისტემატიკა
ვიკისახეობებში

სურათები
ვიკისაწყობში

ITIS 42634

NCBI 4678

ილუსტრაცია: ხახვის აღნაგობა (Allium carinatum).

ხახვი (ლათ. Állium) — ორწლოვან და მრავალწლოვან მცენარეთა გვარი, მიეკუთვნება თარგი:Bt-ruslat ოჯახს (ადრე მიეკუთვნებოდა ლილიასებრთა ოჯახს).

მეცნიერული ლათინური სახელი მისცა კარლ ლინეიმ, — ლათ. allium — წარმოშვებულია ლათინული სიტყვა ნიორისაგან, რომელიც თავის მხრივ, ალბათ დაკავშირებულია, კელტურ სიტყვასთან all — მშუშხავი; მეორე ვერსიით — წარმოშობილია ლათ. halare — სურნელება.

რამდენიმე ასეული სახეობა რომელნიც ჩვეულებრივ იზრდება ჩრდილო ნახევარსფეროში ხახვის სამშობლოდ ითვლება - სამხრეთ-დასავლეთი აზია.

ამ გვარის სხვა და სხვა სახეობები იზრდებიან მინდვრებზე, სტეპებში, ტყეებში.

ბოტანიკური აღწერა [რედაქტირება]

ყვავილედის მწვრილი ყვავილები

გვარის წარმომადგენლებს აქვთ დიდი ცოტათი დაპრესილი სფეროსმაგვარი ხახვი, რომელიც დაფარულია მოწითალო, თეთრი ან იისფერი საფარველი.

ფოთლები ხაზოვანია ან სარტყელისმაგვარი, ძირისმიერი, მილისებური, ღერო 1 მ-მდე აღწევს. ყვავილები მწვრილებია, უსახური, განლაგდება გრძელ ღეროზე. ყვავილედის დიამეტრი ზოგ სახეობებს 40 სმ-ს აღწევს.

ყვავილობს ივნის-აგვისტოში. ნაყოფს იძლევა აგვისტო-სექტემბერში.

მცენარის ყველა ნაწილს აქვს იოლად ცნობადი მკვეთრი «ხახვისებური» ან «ნიორის» სუნი.

ქიმიური შემადგენლობა [რედაქტირება]

ბოლქვები შეიცავენ აზოტის შემცველ ნივთიერებებს ( 2,5 %-მდე), სხვა და სხვა შაქრებს (10 — 11 %) (გლუკოზას, ფრუქტოზას, სახაროზას, მალტოზას), ინულინის პოლისახარიდს, ფიტინს, ფლავონოიდ კვერცეტინი და მისი გლუკოზიდები, ცხიმები, სხვა და სხვა ფერმენტები, კალციუმის, ფოსფორის მარილები, ფიტონციდები, ლიმონისა და ვაშლის მჟავები, ვიტამინები A (3,75 მგ%), B1 (60 მგ%), B2 (50 მგ%), PP (0,20 მგ%), C (10,5—33 მგ%), ასევე ეთერზეთები მკვეთრი განსაკუთრებული სუნით, ცხვირისა და თვალის ლორწოვანი გარსის გამაღიზიანებლებით. ეთერზეთების მთავარ შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენს დისულფიდები და სულფიდები.