პროტო-ქართველური ენა

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

პროტო-ქართველური ენა, ანუ საერთო-ქართველური არის ქართველურ ენათა თეორიულად პოსტულირებული საერთო წინაპარი. ამ ენის არსებობა საყოველთაოდ არის გაზიარებული ენათმეცნიერებაში. ქართველურ ენათა შედარებითი ანალიზის საფუძველზე საერთო-ქართველური ენის ორიგინალური ფორმები საკმაოდ ფართოდ არის აღდგენილი სხვადასხვა სტრუქტურულ დონეზე[1]. ეს ფორმები მოიცავს ფონოლოგიას, გრამატიკას, ლექსიკას.

ფონოლოგია[რედაქტირება]

ხმოვნები[რედაქტირება]

პროტო-ქართველური ხმოვნები[2][3][4]
წინა უკანა
არალაბიალური ლაბიალური
მოკლე გრძელი მოკლე გრძელი მოკლე გრძელი
მაღალი (ი [i]) (უ [u])
საშუალო ე [ɛ] ე̄ [ɛ:] ო [ɔ] ო̄ [ɔ:]
დაბალი ა [ɑ] ა̄ [ɑ:]

თანხმოვნები[რედაქტირება]

პროტო-ქართველური თანხმოვნები[5][6]
ლაბიალური დენტალი დენტალვეოლარი ალვეოლარი ველარი უვულარი გლოტალური
ცენტრალური ლატერალური[6]
ნაზალი მ [m] ნ [n]
ხშული მჟღერი ბ [b] დ [d] გ [g]
ყრუ ფშვინვიერი ფ [p] თ [t] ქ [k] ჴ [q]
ყრუ მკვეთრი პ [] ტ [] კ [] ყ []
აფრიკატები მჟღერი ძ [d͡z] ძ₁ [d͡ʐ] ჯ [d͡ʒ]
ყრუ ფშვინვიერი ც [t͡s] ც₁ [t͡ʂ] ჩ [t͡ʃ]
ყრუ მკვეთრი წ [t͡sʼ] წ₁ [t͡ʂʼ] ჭ [t͡ʃʼ] ɬʼ [t͡ɬʼ]
ნაპრალოვნები ყრუ ფშვინვიერი ს [s] ს₁ [ʂ] შ [ʃ] ლʿ [ɬ] ხ [x] ჰ [h]
მჟღერი ზ [z] ზ₁ [ʐ] ღ [ɣ]
მთრთოლი რ [r]
აპროქსიმანტები უ̂ [w] ლ [l] ჲ [j]

ბიბლიოგრაფია[რედაქტირება]

  • Encyclopedia Britannica, 15th edition (1986): Macropedia, "Languages of World", see section titled "Caucasian languages".
  • Fähnrich, H. (2002). Kartwelische Wortschatzstudien. Jena: Friedrich-Schiller-Universität. 
  • Gamkrelidze, Th. (1966) "A Typology of Common-Kartvelian", Language, Vol. 42, No. 1 (Jan. - Mar.), pp. 69-83
  • გამყრელიძე, თ. & მაჭავარიანი, გ. (1965). სონანტთა სისტემა და აბლაუტი ქართველურ ენებში. თბილისი. 
  • Klimov, G. (1998a). Etymological Dictionary of Kartvelian Languages. Berlin: Mouton de Gruyter. 

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]

შენიშვნები[რედაქტირება]

  1. Britannica
  2. Gamkrelidze & Machavariani (1965)
  3. Klimov (1998a), p. X
  4. Gamkrelidze (1966), p. 70, 73, 80
  5. Gamkrelidze (1966), p. 70
  6. 6.0 6.1 Fähnrich (2002), p. 5