ნილს აბელი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
Disambig-dark.svg სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ აბელი.
ნილს აბელი
Niels Henrik Abel.jpg
დაბ. თარიღი 5 აგვისტო 1802(1802-08-05)[1] [2] [3] [4]
დაბ. ადგილი Nedstrand[5] ან Finnøy[5]
გარდ. თარიღი 6 აპრილი 1829(1829-04-06)[1] [6] [3] [4] [7] (26 წელი)
გარდ. ადგილი Froland
მოქალაქეობა ნორვეგია
სამეცნიერო სფერო ჯგუფთა თეორია და კალკულუსი
მუშაობის ადგილი ოსლოს უნივერსიტეტი
ალმა-მატერი ოსლოს უნივერსიტეტი
მამა Søren Georg Abel
ჯილდოები Grand prix des sciences mathématiques
ხელმოწერა Niels Henrik Abel signature.png

ნილს ჰენრიკ აბელი (ნორვ. Niels Henrik Abel; დ. 5 აგვისტო, 1802, სტავანგერის მახლობლად — გ. 6 აპრილი, 1829, არენდალის მახლობლად) — ნორვეგიელი მათემატიკოსი.

აბელის შრომებმა დიდი გავლენა იქონია მათემატიკის საერთო განვითარებაზე. მათ საფუძველზე შეიქმნა ახალი მათემატიკური დისციპლინები: გალუას თეორია, ალგებრული ფუნქციების თეორია და სხვ. აბელმა დაამტკიცა (1824) ოთხზე მაღალი ხარისხის ზოგადი ალგებრული განტოლების ამოუხსნადობა რადიკალებში. ინტეგრალურ აღრიცხვაში უჩვენა ისეთი ფუნქციების არსებობა, რომელთა ინტეგრირება ელემენტარულ ფუნქციებში არ ხერხდება, მათ ინტეგრირებას მივყავართ ახალ ტრანსცენდენტურ ფუნქციებამდე. ამ გამოკვლევებმა აბელი მიიყვანა ელიფსური ფუნქციების და ჰიპერელიფსური ფუნქციების აღმოჩენამდე. აბელმა გამოიკვლია ინტეგრალები, რომლებიც ამჟამად მის სახელს ატარებს. აქვს მნიშვნელოვანი შრომები მწკვრივთა თეორიაში. ცნობილია აბელის იგივეობა, აბელის უტოლობა, აბელის პრობლემა, აბელის განტოლება, აბელის ჯგუფი, აბელის თეორემები, აბელური კატეგორია, აბელური მრავალსახეობა.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 data.bnf.fr: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  2. Абель, Нильс Генрих // Энциклопедический словарь / под ред. И. Е. АндреевскийСанкт-Петербург: Брокгауз—Ефрон, 1890. — Т. I. — С. 25.
  3. 3.0 3.1 MacTutor History of Mathematics archive
  4. 4.0 4.1 Encyclopædia Britannica
  5. 5.0 5.1 Norsk biografisk leksikon Kunnskapsforlaget.
  6. Ѳ. И. П. Абель // Энциклопедический лексикон Санкт-Петербург: 1835. — Т. 1. — С. 27–28.
  7. SNAC