ზოლებიანი ტრიქოლომა

ზოლებიანი ტრიქოლომა
	;
მეცნიერული კლასიფიკაცია
სამეფო:	სოკოები
განყოფილება:	ბაზიდიუმიანი სოკოები
კლასი:	აგარიკომიცეტები
რიგი:	ფირფიტოვანნი
ოჯახი:	ტრიქოლომასებრნი
გვარი:	ტრიქოლომა
სახეობა:	ზოლებიანი ტრიქოლომა
ლათინური სახელი
	Tricholoma virgatum (Fr.) P.Kumm., 1871
NCBI	373329
EOL	187973
MB	218168

ზოლებიანი ტრიქოლომა (ლათ. Tricholoma virgatum) — ტრიქოლომას გვარის სოკო ტრიქოლომასებრთა ოჯახისა.

შხამიანი სოკოა. იწვევს საჭმლის მომნელებელი სისტემის მოშლას, ღებინებასა და გულისრევას. გამოუცდელ მესოკოვეს იგი შესაძლოა ადვილად აერიოს საჭმელად ვარგის შავჩოხასა და რუხ ტრიქოლომაში.^[1] იზრდება წიწვოვან, იშვიათად ფოთლოვან ტყეებში, ზაფხულიდან შემოდგომამდე. გავრცელებულია ევროპა, აზია, ჩრდილოეთ ამერიკასა და ავსტრალიაში.

სოკო პირველად აღწერა შვედმა მიკოლოგმა ელიას მაგნუს ფრისმა 1818 წელს როგორც Agaricus virgatus.^[2] მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიიღო გერმანელი მიკოლოგ პაულ კუმერისგან 1871 წელს.^[3]

აღწერა

ქუდის დიამეტრი — 3—5 სმ, კონუსურ-ზარისებრი, შემდეგ — ამოზნექილი ან ბრტყლად ამოზნექილი, ცენტრში წაწვეტებული ბორცვაკით, ბოჭკოვანი, მბზინავი, მუქი-ნაცრისფერი შეფერილობის.

რბილობი თეთრი ფერისაა, მკვრივი, განსაკუთრებული სუნის გარეშე, ცხარე გემოთი.^[4]

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები შეზრდილი, თეთრი ან მონაცრისფრო, ასაკთან ერთად იფარება მოყვითალო ლაქებით. კიდეები — არათანაბარი.

ფეხის სიგრძე — 5—15 სმ, სისქე — 0,8-1,5 სმ, ცილინდრული ან ძირში გაგანიერებული, თეთრი, ზოგჯერ ძირისკენ მოვარდისფრო ან მოყვითალო.

სპორების ფხვნილი თეთრი ფერისაა. სპორები — 6,5-8×5-6 მკმ, განიერელიფსისებრი.

მსგავსი სახეობები

ტოქსიკურობა

შხამიანი სოკოა. ახასიათებს ცხარე გემო.^[5] შეიცავს ინდოლურ ალკალოიდს (მათ შორის, მასში ახლად იდენტიფიცირებულებს): 2,4-დიმეთილ-ინდოლს, 4-(ჰიდროქსიმეთილ)-2-მეთილინდოლს და 4-(მეთოქსიმეთილ)-2-მეთილინდოლს),^[6]^[7] რომელიც იწვევს საჭმლის მომნელებელი სისტემის მოშლას, ღებინებასა და გულისრევას.^[8] სიმპტომები სოკოს მიღებიდან 1/2–3 საათში ვლინდება. მოწამვლა უფრო მსუბუქია, ვიდრე Tricholoma pardinum-ის შემთხვევაში.^[9] სავარაუდოდ, სოკო გამოყოფს ნივთიერებებს, რომლებიც მწერებს (ბუზებს) აძინებს.

გავრცელება და ეკოლოგია

იზრდება წიწვიან, იშვიათად ფოთლოვან ტყეებში. ერთეულებად ან ჯგუფებად. მიკორიზას ქმნის ფიჭვთან. უპირატესობას ანიჭებს მომჟავო ნიადაგს.

გავრცელებულია ევროპა, აზია, ავსტრალიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში.^[10]

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სინონიმები

Agaricus virgatus Fr. (1818)
Agaricus fumosus subsp. virgatus (Fr.) Pers. (1828)
Gyrophila virgata (Fr.) Quél. (1886)
Agaricus virgatus var. curtipes Cout. (1934)
Tricholoma virgatum f. roseipes Bon (1974)
Tricholoma virgatum var. vinaceum Ovrebo & Tylutki (1975)
Tricholoma virgatum var. fulvoumbonatum Sesli, Contu & Vizzini (2015)

გალერეა

ლიტერატურა

Noordeloos, M.E.; Christensen, M.P. (1999). Flora agaricina Neerlandica, გვ. 137—138. ISBN 90-5410-493-7.

რესურსები ინტერნეტში

შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ზოლებიანი ტრიქოლომა“ ვიკისაწყობში.
ზოლებიანი ტრიქოლომა Index Fungorum-ზე (ინგლისური)
ზოლებიანი ტრიქოლომა MycoBank-ზე (ინგლისური)

სქოლიო

↑ ჯორჯაძე ია, საქართველოს სოკოები : საველე გზამკვლევი, თბ.: CENN, 2022. — გვ. 320, ISBN 978-9941-8-4547-5.
↑ Fries EM. (1818). Observationes Mycologicae (Latin), გვ. 113.
↑ Kummer P. (1871). „Der Führer in die Pilzkunde“ (German) (1 ed.): 134. დამოწმება journal საჭიროებს |journal=-ს (დახმარება)
↑ ნახუცრიშვილი ივ., საქართველოს სოკოები / რედ. და თანაავტ. არჩ. ღიბრაძე, თბ.: „ბუნება პრინტი“ და საქართველოს ბუნების შენარჩუნების ცენტრი, 2006. — გვ. 103, ISBN 99940-856-1-1.
↑ Phillips R. Tricholoma virgatum. Rogers Plants. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-03-02. ციტირების თარიღი: 2011-11-30.
↑ Adrian P. Dobbs: Total Synthesis of Indoles from Tricholoma Species via Bartoli/Heteroaryl Radical Methodologies. In: The Journal of Organic Chemistry. Band 66, Nr. 2, 2001, S. 638–641, doi:10.1021/jo0057396
↑ Luigi Garlaschelli, Zijie Pang, Olov Sterner, Giovanni Vidari: New Indole Derivatives from the Fruit Bodies of Tricholoma sciodes and T. virgatum. In: Tetrahedron. Band 50, Nr. 11, 1994, S. 3571–3574, doi:10.1016/S0040-4020(01)87033-2
↑ Luigi Garlaschelli et al.: „New Indole Derivatives from the Fruit Bodies of Tricholoma sciodes and T. virgatum”, în: „Tetrahedron”, vol. Band 50, nr. 11, 1994, p. 3571-3574
↑ Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 92. ISBN 83-7404-513-2.
↑ MushroomExpert en. ციტირების თარიღი: 2014-02-03.

[1] ჯორჯაძე ია, საქართველოს სოკოები : საველე გზამკვლევი, თბ.: CENN, 2022. — გვ. 320, ISBN 978-9941-8-4547-5.

[Fries_1818-2] Fries EM. (1818). Observationes Mycologicae (Latin), გვ. 113.

[Kummer_1871-3] Kummer P. (1871). „Der Führer in die Pilzkunde“ (German) (1 ed.): 134. დამოწმება journal საჭიროებს |journal=-ს (დახმარება)

[4] ნახუცრიშვილი ივ., საქართველოს სოკოები / რედ. და თანაავტ. არჩ. ღიბრაძე, თბ.: „ბუნება პრინტი“ და საქართველოს ბუნების შენარჩუნების ცენტრი, 2006. — გვ. 103, ISBN 99940-856-1-1.

[urlRogers-5] Phillips R. Tricholoma virgatum. Rogers Plants. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 2014-03-02. ციტირების თარიღი: 2011-11-30.

[6] Adrian P. Dobbs: Total Synthesis of Indoles from Tricholoma Species via Bartoli/Heteroaryl Radical Methodologies. In: The Journal of Organic Chemistry. Band 66, Nr. 2, 2001, S. 638–641, doi:10.1021/jo0057396

[7] Luigi Garlaschelli, Zijie Pang, Olov Sterner, Giovanni Vidari: New Indole Derivatives from the Fruit Bodies of Tricholoma sciodes and T. virgatum. In: Tetrahedron. Band 50, Nr. 11, 1994, S. 3571–3574, doi:10.1016/S0040-4020(01)87033-2

[8] Luigi Garlaschelli et al.: „New Indole Derivatives from the Fruit Bodies of Tricholoma sciodes and T. virgatum”, în: „Tetrahedron”, vol. Band 50, nr. 11, 1994, p. 3571-3574

[9] Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 92. ISBN 83-7404-513-2.

[mushroom-10] MushroomExpert en. ციტირების თარიღი: 2014-02-03.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]