მწარე დუმასოკო

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
(გადამისამართდა გვერდიდან Chalciporus piperatus)
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
მწარე დუმასოკო
Chalciporus piperatus LC0182.jpg
მეცნიერული კლასიფიკაცია
სამეფო:  სოკოები
განყოფილება:  ბაზიდიუმიანი სოკოები
კლასი:  აგარიკომიცეტები
რიგი:  ბოლეტუსისნაირნი
ოჯახი:  ბოლეტუსისებრნი
გვარი:  ქალციპორუსი
სახეობა:  მწარე დუმასოკო
ლათინური სახელი
Chalciporus piperatus (Bull.) Bataille (1908)

მწარე დუმასოკო (ლათ. Chalciporus piperatus) — ქალციპორუსის გვარის სოკო ბოლეტუსისებრთა ოჯახისა.

სოკო გავრცელებულია მთელ ჩრდილოეთ ზომიერ სარტყლებში. პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა პიერ ბიულიარმა 1790 წელს როგორც Boletus piperatus.[1]

სამეცნიერო სინონიმები:[2]

აღწერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ქუდის დიამეტრი 2-7 სმ-მდე აღწევს. ზედაპირი — ხავერდოვანი, ამოზნექილი ან ბრტყელი. კანი ადვილად სცილდება ქუდს, ნესტიან ამინდში ლოროწვანია.[3] მოყავისფრო ან მოყვითალო-ყავისფერი.

[ჰიმენოფორი|ფორების შრე]] ფეხთანაა შეზრდილი ან ოდნავ დაღმავალია, მსხვილკუთხიანია და ახასიათებს არასწორი ნასვრეტები.[4]

ფეხის სიგრძე — 3-8 სმ, სიგანე — 0,3-1,5 სმ., ცილინდრული, ძირისკენ დაწვრილებული, მურა ან მოწითალო-ოქროსფერი, ძირში ყვითელი ფერის.

რბილობი მოვარდისფრო-მოყვითალოა, გაჭრისას ოდნავ წითლდება. განსაკუთრებული სუნის გარეშე. ახასიათებს წიწაკის მწარე გემო.

სპორები თითისტარისებრია, მოყვითალო მურა. საშუალო ზომა 9,5×4,5 მკმ.

ეკოლოგია და გავრცელება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

იზრდება ფიჭვნარევ წიწვოვან ტყეებში, იშვიათად — ნაძვნარში, შერეულ და ფოთლოვან ტყეებში. გავრცელებულია მთელ ჩრდილოეთ ზომიერ სარტყლებშიევროპაში, რუსეთის ევროპულ ნაწილში, ჩრდილოეთ კავკასიაში, ურალში, ციმბირსა და შორეულ აღმოსავლეთში. აღმოჩენილია ტასმანიაზეც. როგორც წესი იზრდება ერთეულებად ან 2-3 ეგემპლიარად, ზაფხულ-შემოდგომით.[4]

გამოყენება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საჭმელ სოკოდ ითვლება, თუმცა ზომაზე მეტად ცხარეა. იტალიელი შეფ-პოვარი ანტონიო კარლუჩო ურჩევს მომხმარებლებს მწარე დუმასოკო მხოლოდ და მხოლოდ სხვა სოკოებისთვის არომატის მისაცემად გამოიყენონ. ბევრ ქვეყანაში სუნელად იყენებენ.[5] კუჭის პრობლემების რისკის შესამცირებლად საჭიროა მისი სათანადოდ მომზადება, რის შემდეგაც სოკო კარგავს წიწაკის ცხარე გემოს.[6] ზოგიერთი სახელმძღვანელო მას არასაჭმელ სოკოდ მიიჩნევს.[7][8] აგრეთვე მის ნაყოფსხეულს სხვა სოკოების მოსართავად იყენებენ.

მსგავსი სახეობები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • Chalciporus piperatoides — იზრდება ჩრდილოეთ ამერიკის ტყის მასივში. აქვს ნაკლებად ცხარე გემო, მწარე დუმასოკოსაგან განსხვავებით, გაჭრის ან დაზიანების შემთხვევაში ლურჯდება.
  • Suillus bovinus — საჭმელი სოკო უფრო დიდი ზომის ნაყოფსხეულით. ფორები ზეთისხილისფერ-ყავისფერია, მწარე გემოს გარეშე.

გალერეა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Bulliard F. (1790). Herbier de la France (French). Paris: Chez l'auteur, Didot, Debure, Belin. 
  2. Chalciporus piperatus (Bull.) Bataille, Bulletin de la Société d'Histoire Naturelle du Doubs, 15: 39, 1908. MycoBank. International Mycological Association. ციტირების თარიღი: 14 მაისი, 2013.
  3. (2005) The Great Encyclopedia of Mushrooms. Cologne: Könemann, გვ. 24. ISBN 978-3-8331-1239-3. 
  4. 4.0 4.1 ნახუცრიშვილი ივ., საქართველოს სოკოები / რედ. და თანაავტ. არჩ. ღიბრაძე, თბ.: „ბუნება პრინტი“ და საქართველოს ბუნების შენარჩუნების ცენტრი, 2006. — გვ. 63, ISBN 99940-856-1-1.
  5. Carluccio A. (2003). The Complete Mushroom Book. London: Quadrille, გვ. 34. ISBN 978-1-84400-040-1. 
  6. Lincoff GH. (2000). National Audubon Society Field Guide to Mushrooms. New York: Alfred A. Knopf, გვ. 571. ISBN 978-0-394-51992-0. 
  7. (1977) Fungi of Northern Europe 1: Larger Fungi (Excluding Gill-Fungi). Harmondsworth: Penguin, გვ. 106–07. ISBN 978-0-14-063005-3. 
  8. (2011) The Book of Fungi. Chicago: University of Chicago Press, გვ. 343. ISBN 978-0-226-72117-0.