ჰიპოლიმნიონი
ჰიპოლიმნიონი — ტბის ქვეშ მდებარე ტბა წარმოადგენს წყლის მკვრივ, ქვედა ფენას თერმულად სტრატიფიცირებულ ტბაში.[1] სიტყვა „ჰიპოლიმნიონი“ მომდინარეობს ძვ. ბერძნ. ძველი ბერძნული სიტყვიდან λιμνίον, რომანიზებული: limníon, სიტყვასიტყვით „ტბა“.[2] ეს არის ფენა, რომელიც თერმოკლინის ქვემოთ მდებარეობს.
.svg)
როგორც წესი, ჰიპოლიმნიონი ზაფხულში ტბის ყველაზე ცივი ფენაა, ხოლო ზამთარში ყველაზე თბილი. ღრმა, ზომიერ ტბებში ჰიპოლიმნიონის ყველაზე ქვედა წყლების ტემპერატურა, როგორც წესი, მთელი წლის განმავლობაში 4°C-ს უახლოვდება. ჰიპოლიმნიონი შეიძლება გაცილებით თბილი იყოს უფრო თბილ განედებზე მდებარე ტბებში. სიღრმეში ყოფნის გამო, ზაფხულში ის იზოლირებულია ზედაპირული ქარის შერევისგან,[3]და, როგორც წესი, ფოტოსინთეზისთვის არასაკმარის გამოსხივებას (სინათლეს) იღებს.
ჟანგბადის დინამიკა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ჰიპოლიმნიონის ღრმა ნაწილებს ხშირად უფრო დაბალი ჟანგბადის კონცენტრაცია აქვთ, ვიდრე ზედაპირულ წყლებს (ანუ ეპილიმნიონს).[4] მიუხედავად იმისა, რომ ჟანგბადს, როგორც წესი, შეუძლია ზედაპირულ წყლებსა და ატმოსფეროს შორის გაცვლა (ანუ ყინულის საფარის არარსებობის შემთხვევაში), ფსკერის წყლები შედარებით იზოლირებულია ატმოსფერული ჟანგბადის შევსებისგან. კერძოდ, თერმული სტრატიფიკაციის პერიოდებში, ეპილიმნიონსა და ჰიპოლიმნიონს შორის გაზის გაცვლა შეზღუდულია ამ ორ ფენას შორის სიმკვრივის სხვაობით. შესაბამისად, წყლის სვეტსა და ნალექებში ორგანული ნივთიერების დაშლამ შეიძლება გამოიწვიოს ჟანგბადის კონცენტრაციის შემცირება ჰიპოქსიის (დაბალი ჟანგბადი) ან ანოქსიის (ჟანგბადის არარსებობა) წერტილამდე.[5] დიმიქტურ, ევტროფულ ტბებში, ჰიპოლიმნიონი ხშირად ანოქსიურია სტრატიფიცირებული პერიოდის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში.[6] თუმცა, ჰიპოლიმნიონის ჟანგბადის კონცენტრაციები აღდგება შემოდგომაზე და ზამთრის დასაწყისში ბევრ ზომიერ ტბაში, რადგან ტბის ბრუნვა საშუალებას იძლევა შეერიოს ჟანგბადის ზედაპირული წყლები და ანოქსიური ფსკერის წყლები.[7]
აღსანიშნავია, რომ ზომიერი კლიმატის ტბებში ანოქსიურ პირობებს შეუძლია შექმნას დადებითი უკუკავშირი, რის შედეგადაც მოცემული წლის განმავლობაში ანოქსია იწვევს ანოქსიის სულ უფრო მწვავე და ხშირ შემთხვევებს მომავალ წლებში. ანოქსიამ შეიძლება გამოიწვიოს ნალექიდან საკვები ნივთიერებების გამოყოფა, რაც ხელს უწყობს ფიტოპლანქტონის ზრდის გაძლიერებას. ფიტოპლანქტონის ზრდის გაძლიერება შემდგომში ზრდის დაშლას, რაც იწვევს ჰიპოლიმნეზური ჟანგბადის შემცირებას. ამ დადებითი უკუკავშირის ეფექტს ეწოდება ანოქსია, რომელიც ანოქსიის უკუკავშირს იწვევს.
ჰიპოლიმნიური აერაცია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ევტროფულ ტბებში, სადაც ჰიპოლიმნიონი ანოქსიურია, ჰიპოლიმნიონში ჟანგბადის დასამატებლად შეიძლება გამოყენებულ იქნას ჰიპოლიმნიური აერაცია.სისტემაში ჟანგბადის დამატება აერაციის გზით შეიძლება ძვირი დაჯდეს, რადგან ეს მოითხოვს ენერგიის მნიშვნელოვან რაოდენობას.
რესურსები ინტერნეტში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ Dodds, Walter K. (Walter Kennedy), 1958- (2010). Freshwater ecology: concepts and environmental applications of limnology, Whiles, Matt R., 2nd, Burlington, MA: Academic Press. ISBN 978-0-12-374724-2. OCLC 784140625.
- ↑ Sadchikov, A. P.; Ostroumov, S. A. (October 2019). „Epilimnion, Metalimnion, and Hypolimnion of a Mesotrophic Aquatic Ecosystem: Functional Role of the Vertical Structure of the Reservoir Ecosystem in Terms of Hydrochemical and Biological Parameters“. Russian Journal of General Chemistry (ინგლისური). 89 (13): 2860–2864. doi:10.1134/S107036321913019X. ISSN 1070-3632. S2CID 211138964.
- ↑ Weinke, Anthony D.; Biddanda, Bopaiah A. (2019-12-01). „Influence of episodic wind events on thermal stratification and bottom water hypoxia in a Great Lakes estuary“. Journal of Great Lakes Research (ინგლისური). 45 (6): 1103–1112. Bibcode:2019JGLR...45.1103W. doi:10.1016/j.jglr.2019.09.025. ISSN 0380-1330. S2CID 209571196.
- ↑ Sadchikov, A. P.; Ostroumov, S. A. (October 2019). „Epilimnion, Metalimnion, and Hypolimnion of a Mesotrophic Aquatic Ecosystem: Functional Role of the Vertical Structure of the Reservoir Ecosystem in Terms of Hydrochemical and Biological Parameters“. Russian Journal of General Chemistry (ინგლისური). 89 (13): 2860–2864. doi:10.1134/S107036321913019X. ISSN 1070-3632. S2CID 211138964.
- ↑ Weinke, Anthony D.; Biddanda, Bopaiah A. (2019-12-01). „Influence of episodic wind events on thermal stratification and bottom water hypoxia in a Great Lakes estuary“. Journal of Great Lakes Research (ინგლისური). 45 (6): 1103–1112. Bibcode:2019JGLR...45.1103W. doi:10.1016/j.jglr.2019.09.025. ISSN 0380-1330. S2CID 209571196.
- ↑ Su, Xiaoxuan; He, Qiang; Mao, Yufeng; Chen, Yi; Hu, Zhi (2019-01-01). „Dissolved oxygen stratification changes nitrogen speciation and transformation in a stratified lake“. Environmental Science and Pollution Research (ინგლისური). 26 (3): 2898–2907. Bibcode:2019ESPR...26.2898S. doi:10.1007/s11356-018-3716-1. ISSN 1614-7499. PMID 30499088. S2CID 54168543.
- ↑ Sánchez-España, Javier; Mata, M. Pilar; Vegas, Juana; Morellón, Mario; Rodríguez, Juan Antonio; Salazar, Ángel; Yusta, Iñaki; Chaos, Aida; Pérez-Martínez, Carmen; Navas, Ana (2017-12-01). „Anthropogenic and climatic factors enhancing hypolimnetic anoxia in a temperate mountain lake“. Journal of Hydrology (ინგლისური). 555: 832–850. Bibcode:2017JHyd..555..832S. doi:10.1016/j.jhydrol.2017.10.049. ISSN 0022-1694.