ჰიმალიის ჯგუფი

ჰიმალიის ჯგუფი — იუპიტერის პროგრადულად მოძრავი არარეგულარული თანამგზავრების ჯგუფი, რომლებიც მიჰყვებიან ჰიმალიის მსგავს ორბიტებს და ითვლება, რომ მათ აქვთ საერთო წარმოშობა.^[1]

სკოტ შეპარდის მიერ 2017 წელს აღმოჩენილი კიდევ ორი შესაძლო თანამგზავრი, სავარაუდოდ, ჰიმალიის ჯგუფის ნაწილი იყო, მაგრამ ისინი ძალიან მკრთალლები იყვნენ (ვარსკვლავიერი სიდიდე > 24) თვალყურის სადევნებლად და დასადასტურებლად, როგორც თანამგზავრების.^[2]

საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი გამოაყოფს სახელებს იუპიტერის თანამგზავრებისათვის, რომლებიც ბოლოვდება -ა-ზე (ლედა, ჰიმალია და ასე შემდეგ) ამ ჯგუფის თანამგზავრებისათვის, რათა მიუთითოს ამ სხეულების პროგრადული მოძრაობა იუპიტერთან, მათ გრავიტაციულად ცენტრალურ ობიექტთან მიმართებაში.^[3]

ფიზიკური და ორბიტალური მაჩვენებლები

ნომერი	სახელი	ეპონიმი	აბსოლ. ვარსკვ. სიდიდე	დიამეტრი (კმ)	მასა (×10¹⁶ კგ)	დიდი ნახევარღერძი (კმ)	ორბიტალური პერიოდი (დღე-ღამე)	დახრა (°)	ექსცენტრ.	აღმოჩენის თარიღი	გამოცხადების წელი	აღმომჩენი	ჯგუფი
13 XIII	ლედა	ლედა (Λήδα)	12.7	21.5	0.52 ≈ 0.52	7007111464000000000♠11146400	240.93 +7002240930000000000♠240.93	28.6	0.162	1974	1974	კოვალი	ჰიმალია
71 LXXI	ერსა	ერსა (Ἔρσα)	16.0	3 ≈ 3	0.0014 ≈ 6997140000000000000♠0.0014	7007114010000000000♠11401000	249.23 +7002249230000000000♠249.23	29.1	0.116	2018	2018	შეპარდი	ჰიმალია
L	S/2018 J 2		16.5	3 ≈ 3	0.0014 ≈ 6997140000000000000♠0.0014	7007114197000000000♠11419700	249.92 +7002249920000000000♠249.92	28.3	0.152	2018	2022	შეპარდი	ჰიმალია
06 VI	ჰიმალია	ჰიმალია (Ἱμαλία)	8.0	139.6 (150 × 120)	420	7007114406000000000♠11440600	250.56 +7002250560000000000♠250.56	28.1	0.160	1904	1905	Perrine	ჰიმალია
65 LXV	პანდია	პანდიე (Πανδία)	16.2	3 ≈ 3	0.0014 ≈ 6997140000000000000♠0.0014	7007114810000000000♠11481000	251.91 +7002251910000000000♠251.91	29.0	0.179	2017	2018	შეპარდი	ჰიმალია
10 X	ლისითეა	ლისითეა (Λυσιθέα)	11.2	42.2	3.9 ≈ 3.9	7007117008000000000♠11700800	259.20 +7002259200000000000♠259.20	27.2	0.117	1938	1938	Nicholson	ჰიმალია
07 VII	ელარა	ელარე (᾿Ελάρη)	9.7	79.9	27 ≈ 27	7007117123000000000♠11712300	259.64 +7002259640000000000♠259.64	27.9	0.211	1905	1905	Perrine	ჰიმალია
I	S/2011 J 3		16.3	3 ≈ 3	0.0014 ≈ 6997140000000000000♠0.0014	7007117168000000000♠11716800	259.84 +7002259839999999999♠259.84	27.6	0.192	2011	2022	შეპარდი	ჰიმალია
53 LIII	დია	დია (Δία)	16.1	4 ≈ 4	0.0034 ≈ 6997340000000000000♠0.0034	7007122603000000000♠12260300	278.21 +7002278209999999999♠278.21	29.0	0.232	2000	2001	შეპარდი და სხვ.	ჰიმალია

მახასიათებლები და წარმოშობა

ჰიმალიის ჯგუფის ობიექტებს აქვთ დიდი ნახევრღერძები 11.10-დან 12.30 მლნ კმ დიაპაზონში, დახრილობა 27.2°-დან 29.1°-მდე და ექსცენტრიულობა 0.11-დან 0.24-მდე. ყველას ორბიტა პროგრადული მიმართულებისაა. ფიზიკურად, ჯგუფი ძალიან ერთგვაროვანია, ყველა თანამგზავრს აქვს ნეიტრალური ფერები (ფერების ინდექსები B−V = 0.66 და V−R = 0.36) მსგავსია C ტიპის ასტეროიდების. ორბიტალური პარამეტრები შეზღუდული დისპერსიისა და სპექტრული ჰომოგენურობის გათვალისწინებით, ვარაუდობენ, რომ ჯგუფი შეიძლება იყოს ასტეროიდის დაშლის ნარჩენი ასტეროიდების მთავარი სარტყლიდან.^[4] თავდაპირველი ასტეროიდის რადიუსი ალბათ დაახლოებით 89 კმ იყო, მხოლოდ ოდნავ აღემატება ჰიმალიის რადიუსს, რომელიც ინარჩუნებს საწყისი სხეულის მასის დაახლოებით 87%-ს. ეს იმაზე მეტყველებს, რომ ასტეროიდი დიდად არ დაშლილა.^[1]

რიცხობრივი ინტეგრაციები აჩვენებს შეჯახების მაღალ ალბათობას პროგრადის ჯგუფის წევრებს შორის მზის სისტემის სიცოცხლის ხანგრძლივობის განმავლობაში (მაგ. საშუალოდ 1.5 შეჯახება ჰიმალიასა და ელარას შორის). გარდა ამისა, იგივე სიმულაციებმა აჩვენა პროგრადულ და რეტროგრადულ თანამგზავრებს შორის შეჯახების საკმაოდ მაღალი ალბათობა (მაგ. პასიფაეს და ჰიმალიას 4.5 მილიარდ წელიწადში შეჯახების 27%-იანი ალბათობა აქვთ). შესაბამისად, ვარაუდობენ, რომ ამჟამინდელი ჯგუფი შეიძლება იყოს უფრო უახლესი, ხშირი შეჯახების შედეგი პროგრადულ და რეტროგრადულ თანამგზავრებს შორის, ვიდრე პლანეტის ჩამოყალიბებისას კარმესა და ანანკეს ჯგუფების დამოუკიდებლად გამოყოფისა.^[5]

სქოლიო

1 2 Scott S. Sheppard, David C. Jewitt An abundant population of small irregular satellites around Jupiter, Nature, 423 (May 2003), pp.261-263 (pdf) დაარქივებული 2006-08-13 საიტზე Wayback Machine.
↑ Sheppard, Scott; Williams, Gareth; Tholen, David; Trujillo, Chadwick; Brozovic, Marina; Thirouin, Audrey; et al. (August 2018). „New Jupiter Satellites and Moon-Moon Collisions“. Research Notes of the American Astronomical Society. 2 (3): 155. arXiv:1809.00700. Bibcode:2018RNAAS...2..155S. doi:10.3847/2515-5172/aadd15. S2CID 55052745. 155.
↑ Antonietta Barucci, M. (2008) „Irregular Satellites of the Giant Planets“, The Solar System Beyond Neptune. University of Arizona Press, გვ. 414. ISBN 9780816527557.
↑ Grav, Tommy; Holman, Matthew J.; Gladman, Brett; Aksnes, Kaare (2003-01-02). „Photometric Survey of the Irregular Satellites“. Icarus (ინგლისური). 166: 33–45. ციტირების თარიღი: 2024-01-09 – წარმოდგენილია ArXiv-ის მიერ.
↑ David Nesvorný, Cristian Beaugé, and Luke Dones Collisional Origin of Families of Irregular Satellites, The Astronomical Journal, 127 (2004), pp. 1768–1783 (pdf).

[SJ2003-1] 1 2 Scott S. Sheppard, David C. Jewitt An abundant population of small irregular satellites around Jupiter, Nature, 423 (May 2003), pp.261-263 (pdf) დაარქივებული 2006-08-13 საიტზე Wayback Machine.

[Sheppard2018-2] Sheppard, Scott; Williams, Gareth; Tholen, David; Trujillo, Chadwick; Brozovic, Marina; Thirouin, Audrey; et al. (August 2018). „New Jupiter Satellites and Moon-Moon Collisions“. Research Notes of the American Astronomical Society. 2 (3): 155. arXiv:1809.00700. Bibcode:2018RNAAS...2..155S. doi:10.3847/2515-5172/aadd15. S2CID 55052745. 155.

[Barucci-3] Antonietta Barucci, M. (2008) „Irregular Satellites of the Giant Planets“, The Solar System Beyond Neptune. University of Arizona Press, გვ. 414. ISBN 9780816527557.

[Grav2003-4] Grav, Tommy; Holman, Matthew J.; Gladman, Brett; Aksnes, Kaare (2003-01-02). „Photometric Survey of the Irregular Satellites“. Icarus (ინგლისური). 166: 33–45. ციტირების თარიღი: 2024-01-09 – წარმოდგენილია ArXiv-ის მიერ.

[Nesvorny2004-5] David Nesvorný, Cristian Beaugé, and Luke Dones Collisional Origin of Families of Irregular Satellites, The Astronomical Journal, 127 (2004), pp. 1768–1783 (pdf).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]