ჰავაის სამზარეულო

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
თანამედროვე ჰავაური კერძები. ზედა მარცხენა: tripe Stew ('ōpū KU), ბრინჯი (Laiki), 'opihi poke, laulau, squid lū'au, pipikaula shortribs, ცენტრში Kalua pua'a (Kalua ღორის) ცენტრში.

ჰავაის სამზარეულო მოიცავს ხუთი განსხვავებული სტილის საკვებს, რაც ასახავს ჰავაის კუნძულებზე დასახლებისა და იმიგრაციის მრავალფეროვანი საკვების ისტორიას . [a] ანტიკური ჰავაისთან კონტაქტის წინა პერიოდში (ახ. წ. 300 –1778 წწ.) პოლინეზიელმა მოგზაურებმა კუნძულებზე ჩამოიტანეს მცენარეები და ცხოველები. ადგილობრივი ჰავაელების დასახლების ადგილას, ისინი თევზაობდნენ, მოაშენეს ტარო პოისთვის, დარგეს ქოქოსი, შაქარი, ტკბილი კარტოფილი და იამები და მოხარშეს ხორცი და თევზი ღუმელში. 1778 წელს პირველი კონტაქტის შემდეგ, ევროპული და ამერიკული სამზარეულო ჩამოვიდა მისიონერებთან და ვეშაპებზე მონადირეებთან ერთად, რომლებმაც საკუთარი საკვები შემოიტანეს და შაქრის ლერწმის პლანტაციები ააშენეს. ქრისტიანმა მისიონერებმა შემოიტანეს ახალი ინგლისის სამზარეულო [1] ხოლო ვეშაპებზე მონადირეებმა შემოიტანეს დამარილებული თევზი, რომელიც საბოლოოდ გარდაიქმნა ადგილობრივ განსაკუთრებულ კერძად - ლომილომის ორაგულად.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ტარო, Colocasia esculenta პოლინეზიელებმა ჰავაიში მიიყვანეს

300–500 წლებში პოლინეზიელი მეზღვაურები ჰავაის კუნძულებზე რომ ჩამოვიდნენ, ახალ მიწაზე რამდენიმე საკვები მცენარე არსებობდა, გვიმრების გარდა და ხილი, რომელიც იზრდება მაღალ სიმაღლეებზე. ბოტანიკოსები და არქეოლოგები თვლიან, რომ პოლინეზიელმა მოგზაურებმა კუნძულებზე შეიტანეს დაახლოებით 27 – დან 30 – მდე მცენარე, რომლებიც კანოს მცენარეების სახელითაა ცნობილი და გამოიყენებოდა ძირითადად საკვებად. მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო ტარო. საუკუნეების განმავლობაში ტარო და მისგან დამზადებული პოი მათი რაციონის მთავარი ელემენტი იყო და ის დღესაც ძალიან უყვართ. ტაროს გარდა, პოლინეზიელებს მოჰყავდათ ტკბილი კარტოფილი . ითვლება, რომ ეს პოლინეზიის ახალ სამყაროსთან კონტაქტის შედეგად მოხდა. მარკიზელება, პირველად შემოიტანეს პურის ხე და ტაიტი და საცხობი ბანანი. პოლინეზიიდან ჩამოსახლებულებს ასევე მოჰქონდათ ქოქოსი, კანტელი (ჰავაურ ენაზე ცნობილია როგორც კუკუის კაკალი) და შაქრის ლერწამი. [2] მათ ახალ ქვეყანაში უამრავი თევზი, მოლუსკი და ლიმუ იპოვნეს. ჩიტებს, რომლებსაც ფრენა არ შეეძლოთ ადვილად იჭერდნენ, ასევე ბუდეები სავსე იყო კვერცხებით. წყნარი ოკეანის კუნძულების უმეტესობას ხორცის ცხოველები არ ჰყავდა, ღამურების და ხვლიკების გარდა, ამიტომ ძველი პოლინეზიელები წყნარ ოკეანეში ღორებით, ქათმებით და ძაღლებით დატვირთულები შევიდნენ. ღორებს რელიგიური მსხვერპლშეწირვისთვის ზრდიდნენ, ხორცს კი შესაწირ დაწესებულებებს სთავაზობდნენ, რომელთა ნაწილს მღვდლები იყენებდნენ, დანარჩენებს კი მასობრივ დღესასწაულზე მიირთმევდნენ. ჰავაის ადრეული რაციონი მრავალფეროვანი იყო და მოიცავდა 130-მდე სხვადასხვა სახის ზღვის პროდუქტს და 230 სახის ტკბილ კარტოფილს. მიწის და ზღვის ფრინველების ზოგიერთი სახეობა გადაშენდა.

კუკუის ფოთლები, ყვავილები და კაკალი (სანთელი) ჰავაიზე პოლინეზიელებმა ჩამოიტანეს.
ჰავაელი კაცი ტაროს ურტყამს, რათა გააკეთოს პოი. მის უკან იზრდება ტაროს მცენარეები

1778 წელს კაპიტანი ჯეიმს კუკი მივიდა კუნძულ ნიიჰაუზე და დატოვა თხა, ცხვარი, ღორი, ინგლისური ნესვის, გოგრასა და ხახვის თესლი. 1793 წელს კაპიტანმა ჯორჯ ვანკუვერმა პირველი პირუტყვი მიიყვანა კუნძულებზე; კალიფორნიიდან ლონგჰორნები გადასცეს მეფე კამეჰამეა I- ს. ბუნებრივი მტაცებლების გარეშე, ახალი პირუტყვი გამრავლდა კონტროლის გარეშე; მეფემ დაიქირავა ამერიკელი კაცი, სახელად ჯონ პარკერი პირუტყვის დასაპყრობად და ცხოველების მოსაშინაურებლად. მალევე საქონლის ხორცი შემოიტანეს ჰავაის სამზარეულოში.

მე -19 საუკუნის ბოლოს, ანანასისა და შაქრის ლერწმის პლანტაციებმა, რომლებსაც ამერიკელი გადამთიელები ფლობდნენ და მართავდნენ, ჰავაის მიწის დიდი ნაწილი აიღეს და ეს ორი კულტურა ჰავაის ეკონომიკის შემოსავლების ყველაზე მნიშვნელოვან წყაროდ იქცა.

ინგრედიენტები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბოსტნეული, ხილი და კაკალი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჰალა, Pandanus tectorius ხის ნაყოფი

ტარო ( Colocasia esculenta ): პოპულარული და უძველესი მცენარეა, რომელსაც მინიმუმ 30,000 წლის განმავლობაში იღებდნენ ძირძველი მოსახლეობა ახალ გვინეაში. [3] არსებობს ასობით სახეობის ტარო. მშრალი მიწის ჯიშს აქვს ხრაშუნა ტექსტურა და გამოიყენება ტაროს ჩიპსების დასამზადებლად. პატარა ამერიკული ჯიში გამოიყენება ჩაშუშული კერძებისთვის. [4]

პურის ხილი ( Artocarpus altilis )

ტკბილი კარტოფილი

სანთლის კაკალი ( Aleurites moluccana ) ან კუკუი: შემწვარი კერნელი ტრადიციულად სანთლებად გამოიყენება; მთავარი ინგრედიენტი უძველესი ჰავაის სუნელი "ინამონა"

ქოქოსი ( Cocos nucifera )

პოლინეზიური ისრის ძირი ( Tacca leontopetaloides ) ან პია მცენარე: მოხარშულ ისრის ძირს ურევენ პაპაიას, ბანანს ან გოგრას გამომცხვარ დესერტებში. ჰაუპია, ჰავაის ქოქოსის კრემის პუდინგია, რომელსაც Tacca leontopetaloides(pia) გასასქელებლად იყენებენ.

ტი ( Cordyline fruticosa ): ჰავაიზე დისტილაციის ტექნიკის შემოსვლის შემდეგ ტის ფესვი ალკოჰოლურად გადააკეთეს, რომელსაც "ოკოლეჰაო" უწოდეს. ფოთლებს იყენებენ საჭმლის შესაფუთად.

ფრთიანი ლობიო ( Psophocarpus tetragonolobus )

ჯიქამა

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Laudan 1996, pp. 173-175
  2. Nenes 2007, p. 478.
  3. Brennan 2000, pp. 252–267
  4. Nenes 2007, p. 478