ჯორჯ სტონი

ჯორჯ სტონი
დაბ. თარიღი	15 თებერვალი, 1826(1826-02-15)
დაბ. ადგილი	ოფალის საგრაფო
გარდ. თარიღი	5 ივლისი, 1911(1911-07-05) (85 წლის)
გარდ. ადგილი	Notting Hill
მოქალაქეობა	ირლანდიის რესპუბლიკა  დიდი ბრიტანეთის და ირლანდიის გაერთიანებული სამეფო
საქმიანობა	ფიზიკოსი და ასტრონომი
მუშაობის ადგილი	გოლუეის უნივერსიტეტი
ალმა-მატერი	დუბლინის ტრინიტის კოლეჯი
მეუღლე	Margaret Stoney
მამა	George Stoney
დედა	Anne Blood
შვილ(ებ)ი	George Stoney, Edith Anne Stoney , Florence Stoney , Robert Bindon Stoney და Gertrude Rose Stoney
ნათესავ(ებ)ი	George FitzGerald
ჯილდოები	სამეფო საზოგადოების წევრი
ჯორჯ სტონი ვიკისაწყობში

ჯორჯ ჯონსთონ სტონი (ინგლ. George Johnstone Stoney; დ. 15 თებერვალი, 1826 — გ. 5 ივლისი, 1911) — ირლანდიელი ფიზიკოსი და მათემატიკოსი, რომელიც ყველაზე მეტად ცნობილია მეცნიერებაში ტერმინი „ელექტრონის“ შემოღებით, რომელიც მას „ელექტროენერგიის გაზომვის ფუნდამენტურ ერთეულად“ განსაზღვრავდა. მან ასევე შემოიღო ტერმინი ტალღური რიცხვი, რომლის აღნიშვნა (k) დღემდე გამოიყენება.

ბიოგრაფია

განათლება მიიღო დუბლინის ტრინიტის კოლეჯში, სადაც 1848 წელს ბაკალავრის ხარისხი მიიღო. 1848 წლიდან 1852 წლამდე ის უილიამ პარსონსის ასისტენტი იყო პარსონსთაუნის ობსერვატორიაში, კასლ ბირნში, სადაც იმ დროის უდიდესი ტელესკოპი იყო განთავსებული; პარალელურად, სთოუნი აგრძელებდა ფიზიკის შესწავლას ტრინიტის კოლეჯში და 1852 წელს დაიცვა დისერტაცია მაგისტრის ხარისხის მისაღებად. 1852 წლიდან 1857 წლამდე ის იყო ფიზიკის პროფესორი კინგსის კოლეჯში, გოლვეი, ხოლო 1857 წელს ადმინისტრაციულ სამუშაოზე გადაიყვანეს დუბლინში, სადაც სამეფო ირლანდიის უნივერსიტეტის მდივნად მუშაობდა; ამ პერიოდში, სანამ ოფიციალურად არ იყო დაკავებული მეცნიერებით, მან განაგრძო საკუთარი სამეცნიერო კვლევა. 1883 წელს მან დატოვა ეს სამსახური და მიიღო ირლანდიაში საჯარო სამსახურის გამოცდების უფროსის თანამდებობა და ეს თანამდებობა 1893 წლამდე, პენსიაზე გასვლამდე, შეინარჩუნა, რის შემდეგაც ლონდონში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც ნოტინგ ჰილში, საკუთარ სახლში გარდაიცვალა; მას კრემაცია ჩაუტარდა და მისი ფერფლი წმინდა ნაის ეკლესიაში დაკრძალეს.

რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში (1861 წლის ივნისიდან) ის იყო ირლანდიის სამეფო საზოგადოების წევრი, 20 წლის განმავლობაში მისი საპატიო მდივანი, შემდეგ კი ვიცე-პრეზიდენტი; ლონდონში გადასვლის შემდეგ, იგი შეუერთდა ლონდონის სამეფო საზოგადოების საბჭოს. 1860-იანი წლების დასაწყისიდან პერიოდულად მონაწილეობდა მეცნიერების განვითარების ბრიტანეთის ასოციაციის ზოგიერთი კომიტეტის მუშაობაში. იგი ცნობილი იყო, როგორც ირლანდიის თვითმმართველობის მოწინააღმდეგე და საერო განათლების მომხრე.

სიცოცხლის განმავლობაში სთონიმ 75 ნაშრომი გამოაქვეყნა სამეცნიერო ჟურნალებში, ძირითადად დუბლინში. მისი სამეცნიერო ინტერესის სფეროები იყო სპექტროსკოპია, ოპტიკა, აირების მოლეკულურ-კინეტიკური თეორია, კოსმიური ფიზიკა და ატომის სტრუქტურა. 1874 წელს მან პირველმა ჩამოაყალიბა ელექტროენერგიის დისკრეტულობის თეორია და ასევე პირველმა შეაფასა მოლეკულების რაოდენობა აირში ოთახის ტემპერატურასა და წნევაზე; მან პირველმა შემოგვთავაზა მინიმალური ელექტრული მუხტის რაოდენობრივი შეფასება (რომელიც შეესაბამება 10-20 კულონს, ანუ შეფასება 16-ჯერ არასაკმარისად იყო შეფასებული), ასევე ერთეულების პირველი ბუნებრივი სისტემა (სიგრძე L, დრო T და მასა M), რომელიც დაფუძნებული იყო მხოლოდ ფიზიკურ მუდმივებზე (სინათლის სიჩქარე c, გრავიტაციული მუდმივა G და მინიმალური ელექტრული მუხტი e), რომელსაც მან მთელი სტატია მიუძღვნა, რომელიც გამოქვეყნდა 1881 წელს. 1891 წელს მან შემოგვთავაზა ტერმინი „ელექტრონი“ ელემენტარული ელექტრული მუხტის ერთეულის აღსანიშნავად; ამ სფეროში მისი კვლევა ტომსონის მიერ ნაწილაკის 1897 წელს უშუალოდ აღმოჩენის ფაქტობრივი საფუძველი გახდა.

მის საპატივცემულოდ მთვარის ერთ-ერთ კრატერს სთონი დაარქვეს.

ბიბლიოგრაფია

• The Infancy of Atomic Physics. Hercules in His Cradle, by Alex Keller. Oxford University 1983. ISBN 0-19-853904-5 (9 October 2013) 2013 reprint. Dover. ISBN 9780486149950. 
• O'Hara, J. G. (1975). „George Johnstone Stoney, F.R.S., and the Concept of the Electron“. Notes and Records of the Royal Society of London. 29 (2): 265–276. doi:10.1098/rsnr.1975.0018. JSTOR 531468. S2CID 145353314.
• Stoney, G. J. (1894). „Of the "Electron", or Atom of Electricity“. Philosophical Magazine. Series 5. 38: 418–420.
• Barrow, J. D. (1983). „Natural Units Before Planck“. Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society. 24: 24. Bibcode:1983QJRAS..24...24B.
• "The Constants of Nature, by John D. Barrow, Jonathan Cape, London 2002.

ლიტერატურა

• Храмов Ю. А. Стоней (Стони) Джордж Джонстон (Stoney George Johnstone) // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М. : Наука, 1983.