შინაარსზე გადასვლა

ჯონ გარანგი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ჯონ გარანგი
ინგლ. John Garang de Mabior
დაბადების თარიღი 23 ივნისი, 1945(1945-06-23)[1]
დაბადების ადგილი Wangkulei[1]
გარდაცვალების თარიღი 30 ივლისი, 2005(2005-07-30)[2] [3] [4] [1] [5] (60 წლის)
გარდაცვალების ადგილი New Cush
მოქალაქეობა  სუდანი[6]
განათლება გრინელის კოლეჯი, University of Dar es Salaam, აიოვის შტატის უნივერსიტეტი და Nabumali High School
სამეცნიერო ხარისხი ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი
მეუღლე/ები Rebecca Nyandeng De Mabior
შვილ(ებ)ი Akuol de Mabior და Mabior Garang de Mabior
splmtoday.com

ჯონ გარანგი (დ. 23 ივნისი, 1945 — გ. 30 ივლისი, 2005)[7] —სუდანელი პოლიტიკოსი და რევოლუციონერი ლიდერი. 1983 წლიდან 2005 წლამდე, სუდანის მეორე სამოქალაქო ომის დროს, ის მთავარსარდლის რანგში ხელმძღვანელობდა „სუდანის სახალხო განმათავისუფლებელ არმიასა და მოძრაობას“ (SPLA/M, რომელიც ამჟამად ცნობილია როგორც „სამხრეთ სუდანის სახალხო თავდაცვის ძალები“). მას ეკავა სუდანის პირველი ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობა სამი კვირის განმავლობაში — 2005 წლის ყოვლისმომცველი სამშვიდობო შეთანხმების დადებიდან 2005 წლის 30 ივლისს ვერტმფრენის კატასტროფაში დაღუპვამდე.[8]

პროფესიით ეკონომისტი განვითარების დარგში,[9] გარანგი იყო ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ფიგურა იმ მოძრაობაში, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა სამხრეთ სუდანის დამოუკიდებლობას სუდანის პრეზიდენტ ომარ ალ-ბაშირის მმართველობისგან.

ადრეული ცხოვრება და განათლება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჯონ გარანგი დაიბადა 1945 წლის 23 ივნისს ღარიბ ოჯახში, სოფელ ვანგულეიში (ტვიჩ ისტის ოლქი, ზემო ნილოსის რეგიონი, სუდანი). დინკას ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელი ათი წლის ასაკში დაობლდა. სკოლის საფასურს მას ნათესავი უხდიდა, რის გამოც სწავლა ჯერ ვაუში, შემდეგ კი რუმბეკში შეძლო.[10] 1962 წელს, სუდანის პირველი სამოქალაქო ომის დროს, იგი სამხრეთ სუდანელ სეპარატისტ ამბოხებულებს შეუერთდა. თუმცა, მცირე ასაკის გამო, ამბოხებულთა ლიდერებმა მას და მის თანატოლებს უმაღლესი განათლების მიღება ურჩიეს. მიმდინარე ბრძოლების გამო, გარანგი იძულებული გახდა საშუალო განათლება ტანზანიაში დაესრულებინა. სტიპენდიის მოპოვების შემდეგ, მან სწავლა აშშ-ში, აიოვას შტატის გრინელის კოლეჯში განაგრძო, რომელიც 1969 წელს ეკონომიკის ბაკალავრის ხარისხით დაასრულა.[11][12]

მას შესთავაზეს კიდევ ერთი სტიპენდია ასპირანტურაში სწავლისთვის ბერკლის კალიფორნიის უნივერსიტეტში, თუმცა მან ტანზანიაში დაბრუნება არჩია, სადაც დარ-ეს-სალამის უნივერსიტეტში (UDSM), როგორც ტომას ჯ. უოტსონის სტიპენდიანტი, აღმოსავლეთ აფრიკის სოფლის მეურნეობის ეკონომიკას სწავლობდა. UDSM-ში ყოფნისას იგი „უნივერსიტეტის სტუდენტთა აფრიკული რევოლუციური ფრონტის“ წევრი იყო. მალე გარანგი სუდანში დაბრუნდა და „ანიანიას“ ამბოხებულებს შეუერთდა.[13] არსებობს მრავალი მცდარი ცნობა იმის შესახებ, თითქოს გარანგი ამ პერიოდში შეხვდა და დაუმეგობრდა უგანდის მომავალ პრეზიდენტს, იოვერი მუსევენის; მიუხედავად იმისა, რომ გარანგიც და მუსევენიც 1960-იან წლებში UDSM-ის სტუდენტები იყვნენ, ისინი იქ ერთსა და იმავე დროს არ სწავლობდნენ.[14] 1970 წელს გარანგი მოხვდა იმ ჯარისკაცთა ჯგუფში, რომელიც „ანიანიას“ იმდროინდელმა ლიდერმა, გორდონ მუორტატ მაიენმა, ისრაელში სამხედრო წვრთნებზე გაგზავნა.

სამოქალაქო ომი 1972 წლის ადის-აბებას შეთანხმებით დასრულდა და გარანგი, მრავალი სხვა ამბოხებულის მსგავსად, სუდანის რეგულარულ არმიაში ჩაირიცხა. თერთმეტი წლის განმავლობაში იგი კარიერული სამხედრო იყო და კაპიტნიდან პოლკოვნიკის ჩინამდე დაწინაურდა მას შემდეგ, რაც აშშ-ში, ჯორჯიის შტატში, ფორტ ბენინგის ქვეით ოფიცერთა კურსები გაიარა. ამ პერიოდში მან ოთხწლიანი აკადემიური შვებულება აიღო და აიოვას სახელმწიფო უნივერსიტეტში (ISU) მაგისტრის ხარისხი მიიღო სოფლის მეურნეობის ეკონომიკაში.[15] 1981 წელს მან ამავე უნივერსიტეტში ეკონომიკის დოქტორის (PhD) ხარისხი დაიცვა.[12][16][17] 1983 წლისთვის გარანგი ვადი საიედნას სამხედრო აკადემიაში (ომდურმანის ცენტრიდან 21 კმ-ში) უფროს ინსტრუქტორად მუშაობდა, სადაც ოთხ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში წვრთნიდა კურსანტებს. მოგვიანებით იგი ხარტუმში, არმიის შტაბ-ბინის სამხედრო კვლევების განყოფილებაში სამსახურისთვის წარადგინეს.

პოლიტიკური იდეოლოგია

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გარანგმა ჩამოაყალიბა „სუდანიზმის“ ფილოსოფია,[18] რომელიც გახდა სახელმძღვანელო პრინციპი სეკულარული და მულტიეთნიკური „ახალი სუდანის“ შესაქმნელად.[19] მას სჯეროდა, რომ სუდანელი ხალხის ერთიანობისთვის აუცილებელი იყო არა ქვეყანაში არსებულ მრავალრიცხოვან ეთნიკურ ფრაქციებად დაყოფა, არამედ კოლექტიური უარის თქმა იმ რწმენაზე, თითქოს შავკანიანი აფრიკელობა, ისლამი, წარმართობა ან ქრისტიანობა სუდანის განმსაზღვრელი უმთავრესი მახასიათებლებია. პირიქით, მას სურდა, რომ მოქალაქეებს მიეღოთ სუდანის ყველა კულტურა და გაერთიანებულიყვნენ ერთი საერთო ნიშნის ქვეშ — რაც არის სუდანელობა.

ამბოხებულთა ლიდერი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1983 წელს გარანგი გაემგზავრა ბორში, სამხრეთელ სამთავრობო ჯარისკაცებთან 105-ე ბატალიონიდან, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ ქვეყნის ჩრდილოეთ პოსტებზე როტაციით გადაყვანას. მიუხედავად იმისა, რომ იგი არ ყოფილა იმ ოფიცერთა შორის, ვინც 105-ე ბატალიონის ანტისამთავრობო ამბოხებულების მხარეს გადასვლას გეგმავდა, იგი მხარს უჭერდა რევოლუციას. როდესაც 1983 წლის 16 მაისს 105-ე ბატალიონმა მაიორ კერუბინო კუანინ ბოლის მეთაურობით იერიში მიიტანა სუდანის არმიაზე, გარანგი ალტერნატიული გზით გაემართა მათთან შესაერთებლად ეთიოპიაში მდებარე ამბოხებულთა სიმაგრეში. მაიორები კერუბინო კუანინ ბოლი და უილიამ ნიუონ ბანი მაჩარი მეთაურობდნენ 105-ე და 107-ე ბატალიონებს ბორსა და აიოტში. კერუბინო და უილიამი გაერთიანდნენ ამბოხის მოსაწყობად და გზები გახსნეს ეთიოპიის დაბლობებისკენ.

ივლისის ბოლოსთვის „სუდანის სახალხო განმათავისუფლებელ არმიასა და მოძრაობაში“ (SPLA/M) უკვე 3000-ზე მეტი ჯარისკაცი გაერთიანდა. ორგანიზაცია ეწინააღმდეგებოდა სამხედრო მმართველობასა და ქვეყანაში ისლამის დომინირებას. ისინი მოუწოდებდნენ სხვა სამხედრო გარნიზონებსაც, დაეწყოთ ამბოხი მთავრობის მიერ ქვეყანაში თავსმოხვეული ისლამური კანონმდებლობის (შარიათის) წინააღმდეგ.[20] უილიამ ნიუონ ბანი და კერუბინო კუანინ ბოლი SPLA-ს დამფუძნებელი წევრები იყვნენ.[21] ბანი ბოლის შემდეგ რიგით მესამე მაღალი რანგის მეთაურად დაინიშნა.[22]

ეს მოვლენები მიიჩნევა სუდანის მეორე სამოქალაქო ომის დასაწყისად, რასაც ოცწლიანი კონფლიქტის განმავლობაში მილიონ-ნახევარი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. მიუხედავად იმისა, რომ გარანგი ქრისტიანი იყო და სამხრეთ სუდანის მოსახლეობის უმრავლესობა არამუსლიმია (ძირითადად ანიმისტები), თავდაპირველად მას ომის რელიგიურ ასპექტებზე აქცენტი არ გაუკეთებია.

გარანგი ეროვნული ერთიანობის მტკიცე მომხრე იყო: მისი აზრით, უმცირესობები ერთად ქმნიდნენ უმრავლესობას და, შესაბამისად, მათ უნდა ემართათ ქვეყანა. მას სჯეროდა, რომ ერთობლივი ძალისხმევით ისინი შეძლებდნენ პრეზიდენტ ომარ ალ-ბაშირის შეცვლას მთავრობით, რომელიც შედგებოდა „სუდანის ყველა ტომისა და რელიგიის“ წარმომადგენლისგან. მისი პირველი რეალური მცდელობა ამ მიზნის მისაღწევად 1985 წლის ივლისში განხორციელდა, როდესაც მისი სარდლობით SPLA კორდოფანის რეგიონში შეიჭრა.[23]

SPLA-მ მოიპოვა ლიბიის, უგანდისა და ეთიოპიის მხარდაჭერა. გარანგი და მისი არმია აკონტროლებდნენ ქვეყნის სამხრეთ რეგიონების დიდ ნაწილს, რომელსაც „ახალი სუდანი“ უწოდეს. იგი აცხადებდა, რომ მისი ჯარისკაცების სიმამაცე მოდიოდა „იმ რწმენიდან, რომ ჩვენ სამართლიანი საქმისთვის ვიბრძვით, რაც ჩრდილოეთ სუდანსა და მის ხალხს არ გააჩნია“. კრიტიკოსები კი მის ამბოხს ფინანსური მოტივებით ხსნიდნენ და აღნიშნავდნენ, რომ სუდანის ნავთობის სიმდიდრის დიდი ნაწილი სწორედ ქვეყნის სამხრეთში მდებარეობდა.[23]

1991 წლის დასაწყისში ეთიოპიაში მენგისთუ ჰაილე მარიამის რეჟიმი დაამხეს ხართუმის მიერ მხარდაჭერილმა ეთიოპელმა ამბოხებულებმა (ეთიოპიის ხალხთა რევოლუციურ-დემოკრატიული ფრონტი). ხელისუფლებაში მოსვლისთანავე მათ დახურეს SPLA-ს ყველა საწვრთნელი ბანაკი ეთიოპიაში და შეუწყვიტეს იარაღის მიწოდება, რამაც აიძულა SPLA, ასობით ათასი სუდანელი უკან, სამხრეთ სუდანში დაებრუნებინა. ამან შეაფერხა სამხედრო ოპერაციები და გამოიწვია კრიზისი SPLA-ს ხელმძღვანელობაში. თუმცა, ამ მოვლენებმა დასავლეთს აიძულა გადაეხედა SPLA-სთან ურთიერთობისთვის, რაც გახდა „არალეტალური დახმარების“ გაწევის საფუძველი.[24]

მალევე, 1991 წლის აგვისტოში, გარანგსა და SPLA-ს მაღალჩინოსან მეთაურებს — რიეკ მაჩარსა და ლამ აკოლს შორის — უთანხმოება წარმოიშვა. მაჩარისა და აკოლის მეთაურობით ჩამოყალიბებულ განცალკევებულ ჯგუფს „SPLA-ნასირი“ ეწოდა.[25] ამას მოჰყვა „დინკას ხოცვა-ჟლეტა“,[26] რამაც გამოიწვია სამოქალაქო პირების რისხვა და გამოააშკარავა ღრმა ეთნიკური დაყოფა SPLA-ს შიგნით. სამხრეთ სუდანის თემები იმაზე მეტად დაიყვნენ, ვიდრე ოდესმე მათ ისტორიაში. ამ შიდა განხეთქილებას კიდევ უფრო ამწვავებდა ხართუმის რეჟიმების მიერ გატარებული „გათიშე და იბატონეს“ პოლიტიკა, რათა შეენარჩუნებინათ ძალაუფლება სამხრეთ სუდანის ხალხებზე. „SPLA-ნასირი“ გარანგს ძალისმიერ მართვასა და „დიქტატორულ ტერორში“ ადანაშაულებდა; თუმცა, ჩანდა, რომ ეთნიკურ მეტოქეობასაც დიდი როლი ჰქონდა: ნასირის ფრაქცია ძირითადად ნუერებისგან შედგებოდა, ხოლო გარანგის მხარდამჭერები — ძირითადად დინკას ხალხისგან. 1992 წლის დასაწყისში ორ ფრაქციას შორის თვეების განმავლობაში მიმდინარე ბრძოლებს ათასობით ადამიანი ემსხვერპლა.[27] გარდა ამისა, „SPLA-ნასირმა“ წამოაყენა დამოუკიდებელი სამხრეთის იდეა (მაშინ, როცა გარანგს ერთიანობა სურდა).[25]

1992 წლის 14 სექტემბერს ბანიმ, რომელიც იმ დროს SPLA-ს მთავარსარდლის მოადგილე და SPLM-ის თავმჯდომარის მოადგილე იყო, გამოაცხადა SPLA-დან წასვლის შესახებ და დატოვა გარანგის კონტროლირებადი ტერიტორია. მეორე დღეს მეთაური სალვა კიირ მაიარდიტი (ამჟამინდელი სამხრეთ სუდანის პრეზიდენტი) გენშტაბის უფროსის პოსტიდან ბანის ძველ თანამდებობებზე დააწინაურეს. ბანი შეუერთდა მაჩარისა და აკოლის ძალებს,[28] მოგვიანებით კი ბოლთან ერთად ჩამოაყალიბა „SPLA-გაერთიანებული“ (SPLA-United).[25]

გარანგმა უარი თქვა 1985 წლის გარდამავალ მთავრობაში ან 1986 წლის არჩევნებში მონაწილეობაზე და ამბოხებულთა ლიდერად დარჩა. თუმცა, 2005 წლის 9 იანვარს, კენიის დედაქალაქ ნაირობიში, SPLA-სა და მთავრობას შორის ხელი მოეწერა სამშვიდობო შეთანხმებას. 2005 წლის 9 ივლისს, საზეიმო ცერემონიის შემდეგ, სადაც მან და პრეზიდენტმა ომარ ალ-ბაშირმა ხელი მოაწერეს ძალაუფლების გადანაწილების კონსტიტუციას, გარანგმა პირველი ვიცე-პრეზიდენტის — ქვეყნის მეორე ყველაზე გავლენიანი პირის — ფიცი დადო. პარალელურად, იგი სამხრეთ სუდანის პრემიერ-მინისტრი გახდა. ამ ადმინისტრაციას ექვსი წლის განმავლობაში ჰქონდა შეზღუდული ავტონომია, რომლის დასრულებისას დაგეგმილი იყო რეფერენდუმი სეცესიის (გამოყოფის) თაობაზე. მანამდე არცერთ ქრისტიანს ან სამხრეთელს არ ჰქონია ასეთი მაღალი სამთავრობო თანამდებობა. ცერემონიის შემდეგ გარანგმა განაცხადა: „ვულოცავ სუდანელ ხალხს, ეს არ არის ჩემი ან ალ-ბაშირის მშვიდობა, ეს სუდანელი ხალხის მშვიდობაა“.

2003 წლის ახალ წელს, ნაირობის სასტუმრო „ჰილკრესტში“, შედგა შეხვედრა SPLA-სა და ფურის ხალხის წარმომადგენლებს შორის. გარანგმა სთხოვა აბდულ ვაჰიდ ალ-ნურის (რომელმაც მოგვიანებით „სუდანის განთავისუფლების მოძრაობა“ ჩამოაყალიბა) ორ თანამშრომელს, განეცხადებინათ, რომ ფურის ხალხი SPLA-ს მხარეს იყო, რაზეც მათ უარი თქვეს.[24]

2003 წლის სექტემბრიდან მოყოლებული, 15 თვის განმავლობაში, ალი ოსმანი და გარანგი პირისპირ ხვდებოდნენ ერთმანეთს ნაივაშაში. მათი საიდუმლო შეხვედრები და მოლაპარაკებები გაგრძელდა 2004 წლის ახალი წლის ღამემდე, როდესაც მოხდა „ყოვლისმომცველი სამშვიდობო შეთანხმების“ (CPA) პარაფირება.[24]

CPA თითქოს ასახავდა გარანგის ხედვას „ახალი სუდანის“ შესახებ. შეთანხმების თანახმად, ძალაუფლება ექვსი წლის განმავლობაში, 2010 წლამდე, ნაწილდებოდა „ეროვნულ კონგრესსა“ და „სუდანის სახალხო განმათავისუფლებელ მოძრაობას“ შორის, სადაც გარანგი პირველი ვიცე-პრეზიდენტი იყო.[24]

როგორც ლიდერის, ჯონ გარანგის დემოკრატიული ღირებულებები ხშირად ხდებოდა ეჭვქვეშ დაყენების საგანი. მაგალითად, ჯილ ლასკის თქმით, „ჯონ გარანგი არ იწყნარებდა განსხვავებულ აზრს და ნებისმიერი, ვინც მას არ ეთანხმებოდა, ან ციხეში ხვდებოდა, ან კვდებოდა“.[11] მისი ხელმძღვანელობის პერიოდში SPLA-ს ადამიანის უფლებების დარღვევაშიც სდებდნენ ბრალს.[11]

SPLA-ს იდეოლოგიური პროფილი ისეთივე ბუნდოვანი იყო, როგორც თავად გარანგისა. მისი პოზიციები ვარირებდა მარქსიზმიდან აშშ-ის ქრისტიანი ფუნდამენტალისტების მხარდაჭერამდე.[11]

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ამტკიცებდა, რომ გარანგის ყოფნა მთავრობაში ხელს შეუწყობდა დასავლეთ სუდანში დარფურის კონფლიქტის მოგვარებას, თუმცა სხვები ამ მოსაზრებას „ზედმეტად ოპტიმისტურად“ მიიჩნევდნენ.[29] აშშ-ის პრეზიდენტი ჯორჯ ბუში, რომელიც მხარს უჭერდა სამხრეთ სუდანის დამოუკიდებლობას, გარანგს იმედისმომცემ ლიდერად თვლიდა და მას „მშვიდობის პარტნიორს“ უწოდებდა.[30] ბუში ხაზს უსვამდა გარანგის ქრისტიანულ რწმენას და მას თავის მშობლიურ ქალაქში, მიდლენდში (ტეხასი), ევანგელურ ეკლესიებთან კავშირებსაც კი უმყარებდა.[31]

გარანგი თავისი მიზნების პროპაგანდისთვის ეფექტურად იყენებდა რადიოს.[32]

გარდაცვალება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

2005 წლის ივლისის ბოლოს გარანგი დაიღუპა უგანდის პრეზიდენტის კუთვნილი Mi-172 ტიპის ვერტმფრენის კატასტროფის შედეგად. იგი რვაკიტურიდან ბრუნდებოდა, სადაც თავის ძველ მოკავშირეს, უგანდის პრეზიდენტ იოვერი მუსევენის შეხვდა. მას სუდანის მთავრობისთვის არ შეუტყობინებია ამ შეხვედრის შესახებ და, შესაბამისად, არ უსარგებლია საპრეზიდენტო თვითმფრინავით. მეტიც, გარანგმა განაცხადა, რომ უქმეების გატარებას ნიუ-კუშში აპირებდა — კენიის საზღვართან მდებარე პატარა სოფელში, რომელიც თავადვე დააარსა. დღემდე უცნობია ამ შეხვედრის სხვა მონაწილეთა ვინაობა თუ მისი მიზანი.

მას შემდეგ, რაც ვერტმფრენი 24 საათზე მეტხანს დაკარგულად ითვლებოდა, უგანდის პრეზიდენტმა აცნობა სუდანის მთავრობას, რომელმაც, თავის მხრივ, ინფორმაციისთვის SPLM-ს მიმართა. SPLM-მა უპასუხა, რომ ვერტმფრენი, რომლითაც გარანგი მგზავრობდა, უსაფრთხოდ დაეშვა SPLA-ს ძველ საწვრთნელ ბანაკში. სუდანის სახელმწიფო ტელევიზიამ ეს ინფორმაცია ოპერატიულად გადასცა. თუმცა, რამდენიმე საათში სუდანის ინფორმაციის მინისტრმა, აბდელ ბასეტ საბდარატმა, ტელევიზიით უარყო მანამდე გავრცელებული ცნობა. როგორც აღმოჩნდა, SPLA/M-ის პრესსპიკერმა, იასირ არმანმა განზრახ მიაწოდა მთავრობას მცდარი ინფორმაცია უსაფრთხო დაშვების შესახებ, რათა მოეპოვებინა დრო SPLA-ს შიგნით მემკვიდრეობის საკითხების მოსაგვარებლად გარანგის სიკვდილის ოფიციალურ გამოცხადებამდე.

გარანგის ვერტმფრენი პარასკევს ჩამოვარდა, ის კი მთელი შაბათის განმავლობაში „დაკარგულად“ ითვლებოდა. ამ დროს მთავრობას სჯეროდა, რომ იგი კვლავ სამხრეთ სუდანში აგვარებდა თავის საქმეებს. საბოლოოდ, სუდანის პრეზიდენტის, ომარ ალ-ბაშირის ოფისის მიერ გავრცელებულმა განცხადებამ დაადასტურა, რომ უგანდის საპრეზიდენტო ვერტმფრენი „სამხრეთ სუდანის მთიან ქედს შეეჯახა ცუდი ხილვადობის გამო, რამაც გამოიწვია დოქტორ ჯონ გარანგ დე მაბიორის, მისი ექვსი კოლეგისა და უგანდური ეკიპაჟის შვიდი წევრის დაღუპვა“.[33] გამოცემა Sudan Tribune-ის თანახმად, ჯონ გარანგის მემკვიდრეობა სამხრეთ სუდანის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის ქვაკუთხედი გახდა. გარანგის გარეშე, აფრიკის მრავალი მარგინალიზებული ხალხი, მათ შორის სუდანელებიც, თანამედროვე სამყაროსთვის მეტწილად მივიწყებული დარჩებოდა.

ჯონ გარანგის ცხედარი გადაასვენეს ნიუ-კუშში, კატასტროფის ადგილთან ახლოს მდებარე დასახლებაში, სადაც ყოფილი ამბოხებულები და სამოქალაქო მხარდამჭერები შეიკრიბნენ მისთვის პატივის მისაგებად. დაკრძალვის ცერემონია 2005 წლის 3 აგვისტოს ჯუბაში გაიმართა.[34] მისმა ქვრივმა, რებეკა ნიანდენგ დე მაბიორმა, პირობა დადო, რომ ქმრის საქმეს განაგრძობდა: „ჩვენს კულტურაში ამბობენ — თუ ლომს მოკლავ, ნახავ, რას იზამს ლომის ძუ“.[35]

ვერსიები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სუდანის მთავრობამაც და „სუდანის სახალხო განმათავისუფლებელი არმიის“ (SPLA) ხელმძღვანელობამაც მომხდარი უბედური შემთხვევა ამინდს დააბრალა. მიუხედავად ამისა, არსებობს ეჭვები იმის შესახებ, იყო თუ არა ეს რეალური მიზეზი, განსაკუთრებით SPLA-ს რიგით წევრებს შორის. უგანდის პრეზიდენტმა, იოვერი მუსევენმა, ინციდენტთან დაკავშირებით განაცხადა: „ზოგი ამბობს, რომ ეს იყო შემთხვევა; შესაძლოა იყო შემთხვევა, ან შესაძლოა — სხვა რამ“; მან ასევე აღნიშნა, რომ კატასტროფა შესაძლოა რაიმე „გარე ფაქტორს“ გამოეწვია.[36]

მიიჩნევა, რომ ჯონ გარანგის სიკვდილთან გარკვეულწილად კავშირში იყო „რუმბეკის კრიზისიც“ (SPLA/M-ის შიდა დაპირისპირება), რომელიც 2004 წლის 29 ნოემბრიდან 1 დეკემბრამდე მიმდინარეობდა — „ყოვლისმომცველი სამშვიდობო შეთანხმების“ (CPA) ხელმოწერამდე ერთი თვით ადრე.

სანამ სუდანელი ხალხი დიდი იმედით ადევნებდა თვალს ნაივაშას სამშვიდობო მოლაპარაკებებს, თავად „სუდანის სახალხო განმათავისუფლებელ მოძრაობაში“ (SPLM) ვრცელდებოდა ხმები და ბრალდებები შეთქმულების შესახებ. ეს ეხებოდა SPLM-ის თავმჯდომარის მოადგილის, სალვა კიირ მაიარდიტის თანამდებობიდან გადაყენებას და მის ნაცვლად ახალგაზრდა ნიალ დენგ ნიალის დანიშვნას. ნიალ დენგ ნიალი იყო სამხრეთ სუდანელთა ცნობილი ლიდერის, უილიამ დენგ ნიალის შვილი, რომელიც 1968 წელს სუდანის არმიამ მოკლა. უილიამ დენგ ნიალი დევნილობაში ხელმძღვანელობდა „სუდანის აფრიკულ ნაციონალურ კავშირს“ (SANU), თუმცა სუდანში 1968 წლის არჩევნებში მონაწილეობის მისაღებად დაბრუნდა, რის შემდეგაც მალევე მოკლეს.

არსებობს ცნობები, რომ სალვა კიირი არ ეთანხმებოდა იმ ამნისტიას, რომელიც რიეკ მაჩარსა და ლამ აკოლს მიენიჭათ 2003 წელს გარანგის წინააღმდეგ მოწყობილი გადატრიალების მცდელობის შემდეგ; მას ასევე არ მოსწონდა გარანგის გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც მაჩარს მაღალი თანამდებობა და ლიდერის მოადგილის თანამდებობა დაუბრუნდა. გავრცელებული ხმების თანახმად, გარანგის ამ ქმედებების საპასუხოდ, კიირი სამხრეთ სუდანის ხელმძღვანელობის წინააღმდეგ შეიარაღებული ამბოხით იმუქრებოდა.[37]

იხილეთ აგრეთვე

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. 1 2 3 National Library of Israel Names and Subjects Authority File
  2. ↑ http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2134220.stm
  3. ↑ Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  4. ↑ Munzinger Personen
  5. ↑ https://www.aljazeera.com/news/2005/8/1/sudans-garang-dies-in-copter-crash
  6. ↑ Bethke F. S. Database of Cabinet Politics in Sub-Sahara Africa
  7. ↑ „Sudan VP Garang killed in crash“ (ინგლისური). 2005-08-01. ციტირების თარიღი: 2020-09-11.
  8. ↑ „Sudanese new government leaders take office“. People's Daily Online. დაარქივებულია ორიგინალიდან — August 8, 2017. ციტირების თარიღი: August 8, 2017.
  9. ↑ Wheeler, Jake. (2021-07-31) Ten years after independence, South Sudan must return to Garang's vision es. ციტირების თარიღი: 2022-09-15
  10. ↑ Moorcraft, Paul (2015-04-30). Omar Al-Bashir and Africa's Longest War. Pen and Sword. ISBN 9781473828230. 
  11. 1 2 3 4 Phombeah, Gray. (2005-08-03) Obituary: John Garang. ციტირების თარიღი: 2018-11-18
  12. 1 2 „Leaders call death of former rebel leader a great loss to Sudan“. The New York Times (ინგლისური). 2005-08-02. ციტირების თარიღი: 2018-11-19.
  13. ↑ Garang: Rebel leader to vice-president en. ციტირების თარიღი: 2023-09-06
  14. ↑ Prunier, Gérard (2009). Africa's World War: Congo, the Rwandan Genocide, and the Making of a Continental Catastrophe. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-537420-9. , p. 80.
  15. ↑ Negotiating Peace in Sudan - John Garang de Mabior en. ციტირების თარიღი: 2023-09-04
  16. ↑ A Voice for South Sudan en. Iowa State University (ISU). ციტირების თარიღი: 2018-11-19
  17. ↑ Miller, Tim. (2007-07-31) Sudanese students commemorate Garand death in US Iowa en. ციტირების თარიღი: 2018-11-19
  18. ↑ A Speech by John Garang - FULL (YouTube)
  19. ↑ What is the government in view of Dr. John Garang. Sudanese Online (2012-03-27). ციტირების თარიღი: 2018-10-04
  20. ↑ Johnson, D. The Root Causes of Sudan's Civil Wars, Indiana University Press, 2003, pp. 61–2.
  21. ↑ Buay, Gordon. (24 Jan 2011) Who Is CDR. William Nyuon Bany Machar?. ციტირების თარიღი: 20 June 2020
  22. ↑ Teresa. (21 June 2019) Brief Biography and Facts About Major(Cdr). Late William Nyuon Bany Machar. ციტირების თარიღი: 20 June 2020
  23. 1 2 Cockett, R., 2010, Sudan: Darfur and the Failure of an African State, Yale UP.
  24. 1 2 3 4 Flint, J. and Alex de Waal, 2008 (2nd Edn), Darfur: A New History of a Long War, Zed Books.
  25. 1 2 3 Pro-Government Militias:Documentation for Sudan People's Liberation Movement/Army - United (SPLM/A-United) (14 April 1993). ციტირების თარიღი: 21 June 2020
  26. ↑ „Captain J. Liddell's Journeys in the White Nile Region“. The Geographical Journal. 24 (6): 651–655. 1904. Bibcode:1904GeogJ..24..651.. doi:10.2307/1776256. JSTOR 1776256.
  27. ↑ Banks, A.S.; Day, A.J.; Muller, T.C. (2016) Political Handbook of the World 1998. Palgrave Macmillan UK, გვ. 875. ISBN 978-1-349-14951-3. 
  28. ↑ The National Courier: TODAY IN HISTORY: William Nyuon Bany, on 27th of Sept 1992, Defects from SPLA/M In Pageri (27 September 2014). ციტირების თარიღი: 22 June 2020
  29. ↑ Reeves, Eric (2005-08-02). „Untimely Death“. The New Republic.
  30. ↑ Number of Sudan peacekeepers might need to be doubled, Bush says (February 17, 2006). ციტირების თარიღი: 1 April 2015
  31. ↑ McDonnell, Nick. The Activist Alex de Waal among the war criminals. Harpers. ციტირების თარიღი: 1 April 2015
  32. ↑ Vicario, Danielle Del (2022). „John Garang On Air: Radio Battles in Sudan's Second Civil War“. The Journal of African History (ინგლისური). 63 (3): 309–327. doi:10.1017/S0021853722000597. ISSN 0021-8537.
  33. ↑ Mohamed Osman (1 August 2005). „Sudanese vice president, 13 others, killed in air crash“. South Tribune. დაარქივებულია ორიგინალიდან — January 1, 2019. ციტირების თარიღი: 1 January 2019.
  34. ↑ „Sudan bids rebel leader farewell“. BBC News. 2005-08-06.
  35. ↑ Wax, Emily (2005-08-30). „Widow of Sudan's Garang Steps In to Continue His Mission“. The Washington Post. ციტირების თარიღი: 2007-04-25.
  36. ↑ „Uganda queries cause of Garang death“. Al Jazeera (ინგლისური). 5 Aug 2005. ციტირების თარიღი: 18 July 2025.
  37. ↑ Jesus Deng Chaui (9 March 2014). „Who Killed Hero Dr John Garang?“. South Sudan News Agency. დაარქივებულია ორიგინალიდან — January 9, 2019. ციტირების თარიღი: 1 January 2019.CS1-ის მხარდაჭერა: უვარგისი ბმული (link)
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=ჯონ_გარანგი&oldid=5320761“-დან