შინაარსზე გადასვლა

ჯონსონ აგი-ირონსი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ჯონსონ აგი-ირონსი
ინგლ. Johnson Aguiyi-Ironsi
დაბადების თარიღი 3 მარტი, 1924(1924-03-03)
დაბადების ადგილი Umuahia ან Ibeku West
გარდაცვალების თარიღი 29 ივლისი, 1966(1966-07-29) (42 წლის)
გარდაცვალების ადგილი იბადანი ან Lalupon
მოქალაქეობა  ნიგერია[1]
განათლება ქემბერლის საშტაბო კოლეჯი და თავდაცვის სამეფო კოლეჯი
მეუღლე/ები Victoria Aguiyi-Ironsi
შვილ(ებ)ი Thomas Aguiyi-Ironsi
ჯილდოები ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის წევრი და Order of the Federal Republic

ჯონსონ აგი-ირონსი (დ. 3 მარტი, 1924 – გ. 29 ივლისი, 1966) — ნიგერიელი სამხედრო ოფიცერი, რომელიც იყო ნიგერიის პირველ სამხედრო დიქტატორი და სახელმწიფოს მეთაური. მან ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება 1966 წლის 15 იანვრის სამხედრო გადატრიალების შემდგომი ქაოსის დროს. ირონსი ქვეყანას მართავდა 16 იანვრიდან [2] 1966 წლის 29 ივლისამდე, მის მკვლელობამდე, რომელიც მოხდა ივლისის კონტრგადატრიალების დროს. იგი მოკლულია ჩრდილოეთ რეგიონის სამხედრო ოფიცრების ჯგუფის მიერ, რომელსაც მურტალა მუჰამედი ხელმძღვანელობდა.[3]

ადრეული ცხოვრება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აგი-ირონსი დაიბადა 1924 წლის 3 მარტს იბეკუში, უმუაჰიაში (ბრიტანეთის ნიგერია), იგბოს ტომის კათოლიკეების ოჯახში.[4] მამამისი იყო ეზეუგო აგი.[5] მან თავისი სიძის გვარი გამოიყენა საკუთარ სახელად, ბატონი ჯონსონისადმი პატივისცემის ნიშნად, იმ მამობრივი როლის გამო, რომელიც მან ირონსის ცხოვრებაში შეასრულა.[6]

აგი-ირონსიმ დაწყებითი და საშუალო განათლება, შესაბამისად, უმუაჰიასა და კანოში მიიღო. 18 წლის ასაკში იგი ნიგერიის პოლკს შეუერთდა, მიუხედავად მისი დის, ანიამას წინააღმდეგობისა.

სამხედრო კარიერა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1942 წელს აგი-ირონსი ნიგერიის პოლკში რიგითად ჩაირიცხა მეშვიდე ბატალიონში.[7] 1946 წელს იგი ასეულის სერჟანტ-მაიორად დააწინაურეს. იმავე წელს იგი გაიგზავნა ოფიცერთა მომზადების კურსზე კემბერლის საშტაბო კოლეჯში, ინგლისში. 1949 წლის 12 ივნისს, კურსის დასრულების შემდეგ, მან მიიღო უმცროსი ლეიტენანტის წოდება სამეფო დასავლეთ აფრიკის სასაზღვრო ძალებში,[8] მოგვიანებით კი ლეიტენანტის წოდება იმავე თარიღიდან ათვლით მიენიჭა.[9]

1953 წლის 16 მაისს აგიი-ირონსის მიენიჭა მუდმივი ოფიცრის სტატუსი (სტაჟით 1947 წლის 8 ოქტომბრიდან)[10] და იმავე დღეს დააწინაურეს კაპიტნის წოდებამდე (სტაჟით 1951 წლის 8 ოქტომბრიდან).[10]

აგი-ირონსი იყო ერთ-ერთი იმ ოფიცერთაგანი, რომლებიც იყვნენ გაერთიანებული სამეფოსა და ნიგერიის დედოფალ ელისაბედ II-ის მხლებლებად (Equerry) მისი 1956 წლის ნიგერიაში ვიზიტის დროს, რის გამოც იგი დაინიშნა სამეფო ვიქტორიანული ორდენის (MVO) წევრად.[11] 1958 წლის 8 ოქტომბერს იგი მაიორის წოდებამდე დააწინაურეს.[12]

1960 წელს აგი-ირონსი დაინიშნა კანოში (ნიგერია) დისლოცირებული მე-5 ბატალიონის მეთაურად, ვიცე-პოლკოვნიკის წოდებით.[13]

1960 წლის ნოემბერში, მე-5 ბატალიონი აგი-ირონსის მეთაურობით გაიგზავნა კონგოს რესპუბლიკაში, როგორც გაეროს ოპერაციის (ONUC) ნაწილი. ქვედანაყოფი განლაგებული იყო კივუს პროვინციაში, შტაბ-ბინით ბუკავუში.[14] 15 დეკემბერს ბუკავუში ავსტრიული სამედიცინო ქვედანაყოფი ჩავიდა. კონგოელმა ჟანდარმებმა, ჯარისკაცებმა და მშვიდობიანმა მოსახლეობამ, იმის შიშით, რომ ისინი ბელგიის ჯარები იყვნენ, კონტინგენტზე თავდასხმა დაიწყეს. აგი-ირონსი შეეცადა სიტუაციის განმუხტვას, თუმცა კონგოელმა სამხედროებმა ავსტრიელები მაინც გაიტაცეს და ქალაქის ციხეში გამოკეტეს.[15] იგი აგრძელებდა მოლაპარაკებებს ადგილობრივ ხელისუფლებასთან ავსტრიელების გასათავისუფლებლად, მაგრამ კონგოის ძალები უარს ამბობდნენ მათ გაშვებაზე.[16] მას შემდეგ, რაც მოლაპარაკებები უშედეგო აღმოჩნდა, აგი-ირონსის მოადგილემ, მაიორმა როდერიკ გალოუეიმ, სამაშველო ოპერაცია დაგეგმა.[17] 16 დეკემბერს, დილით, აგი-ირონსიმ გალოუეის ტყვეების გამოსახსნელად ჩარევა უბრძანა.[18] დაიწყო ბრძოლა, კივუს პროვინციის პრეზიდენტმა ჟან მირუჰომ მოითხოვა ნიგერიული ძალების ბანაკში დაბრუნება. აგი-ირონსიმ უარი თქვა და საპასუხოდ მოითხოვა ყველა კონგოური ძალის გაყვანა და ავსტრიელების გათავისუფლება.[19] დღის ბოლოს დამხმარე ძალების მოსვლის შემდეგ, ნიგერიელებმა გაიმარჯვეს და შეძლეს ავსტრიელების გათავისუფლება.[20]

1961 წლიდან 1962 წლამდე აგი-ირონსი მსახურობდა სამხედრო ატაშედ ნიგერიის უმაღლეს კომისიაში ლონდონში. ამ პერიოდში მას მიენიჭა ბრიგადის გენერლის წოდება. სამხედრო ატაშედ ყოფნისას მან გაიარა კურსები იმპერიული თავდაცვის კოლეჯში. 1962 წლის საახალწლო საპატიო ნუსხაში იგი დასახელდა ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის წევრად (MBE), სამხედრო განყოფილებაში.[21]

1964 წლის 23 დეკემბერს იგი დაინიშნა კონგოში გაეროს ძალების სარდლად.[22]

1965 წელს აგი-ირონსი გენერალ-მაიორის წოდებამდე დააწინაურეს. იმავე წელს გენერალ-მაიორმა ს.ბ. უელბი-ევერარდმა ნიგერიის მთელი არმიის სარდლობა მას გადააბარა, რითაც იგი გახდა პირველი მკვიდრი ნიგერიელი ოფიცერი, რომელიც ნიგერიის არმიას სათავეში ჩაუდგა.[23]

1966 წლის იანვარში არმიის ოფიცრების ჯგუფმა, მაიორ ჩუკვუმა ნზეოგვუს ხელმძღვანელობით, დაამხო ნიგერიის ცენტრალური და რეგიონული მთავრობები, მოკლეს პრემიერ-მინისტრი და სცადეს ძალაუფლების ხელში ჩაგდება, რაც წარუმატებელი სახელმწიფო გადატრიალებით დასრულდა. აგი-ირონსიმ წინააღმდეგობა გაუწია ნზეოგვუს, დაატყვევა და დააპატიმრა იგი.[24]

აგი-ირონსი სახელმწიფოს სამხედრო მეთაურად დასახელდა 1966 წლის 17 იანვარს. ეს თანამდებობა მას 1966 წლის 29 ივლისამდე ეკავა, სანამ ჩრდილოეთ ნიგერიის არმიის ოფიცრების ჯგუფი აჯანყდა მთავრობის წინააღმდეგ და მოკლა იგი.[25][26]

რესპუბლიკის დაცემა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1966 წლის 15 იანვარს, სხვადასხვა ტომობრივი წარმოშობის ახალგაზრდა რადიკალმა და რევოლუციონერმა ჯარისკაცებმა, მაიორ ჩუკვუმა კადუნა ნზეოგვუს ხელმძღვანელობით (წარმოშობით ოკპანამიდან, დელტას შტატი), გაანადგურეს ჩრდილოეთ და დასავლეთ პროვინციების პოლიტიკოსთა უმაღლესი ეშელონი.[27] ამ და სხვა ფაქტორებმა რესპუბლიკური მთავრობის დაცემა გამოიწვია. აგი-ირონსი, რომელიც ეთნიკურად იგბო იყო, სავარაუდოდ, ასევე უნდა მოეკლათ, თუმცა მან შეძლო კონტროლის დამყარება ლაგოსზე — ფედერალურ დედაქალაქზე.[28]

გადატრიალების ღამეს მეამბოხე ჯარისკაცები აგი-ირონსის რეზიდენციაში დაკავებას ცდილობდნენ. მათი მისვლისას ის წვეულებაზე იმყოფებოდა, მისმა დაცვამ კი პუტჩისტები უკუაგდო.[29] სახლში დაბრუნებისას ირონსიმ ორი სატელეფონო ზარი მიიღო, რომლითაც მიმდინარე გადატრიალების მცდელობის შესახებ აცნობეს.[30] გაფრთხილებულმა ირონსიმ იკოის ფედერალური გვარდიის ყაზარმებს მიაკითხა და გარნიზონს უბრძანა, არ შეესრულებინათ არავითარი ბრძანება, გარდა პირადად მისგან მიღებულისა.[31] შემდეგ იგი ობალენდეში, "ლომის შენობაში" (Lion Building) მდებარე პოლიციის განყოფილებაში მივიდა, სადაც ორი პუტჩისტი ჯარისკაცი ყაზარმებში დააბრუნა, რის შემდეგაც ავტომობილით გაიარა პუტჩისტების საკონტროლო პუნქტი კარტერის ხიდზე.[32] იკეჯაში მე-2 ბატალიონის შტაბ-ბინაში მისულმა, მან შეკრიბა ოფიცრები და ვიცე-პოლკოვნიკ ჰილარი ნჯოკუსა და ვიცე-პოლკოვნიკ იაკუბუ გოვონთან ერთად კონტრშეტევის დაგეგმვა დაიწყო.[33] მან გასცა ბრძანება რამდენიმე საეჭვო ოფიცრის დაკავების ან ლიკვიდაციის შესახებ, ხოლო ერთგულმა ჯარებმა ლაგოსის საკვანძო წერტილები დაიკავეს.[34] მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტმა ნნამდი აზიკივემ (ისიც იგბო) უარი თქვა სამოქალაქო მმართველობის შენარჩუნებაში ჩარევაზე, აგი-ირონსიმ აიძულა ბალევას მთავრობის დარჩენილი წევრები, გადამდგარიყვნენ. დაინახა რა, რომ მთავრობა დაშლილი იყო, აგი-ირონსიმ სენატის პრეზიდენტ ნვაფორ ორიზუს (ასევე იგბო, რომელიც აზიკივეს არყოფნისას პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა) უფლება მისცა, ძალაუფლება მისთვის ოფიციალურად გადაებარებინა, რამაც ნიგერიის პირველი რესპუბლიკის დასასრული ნიშნავდა.[35]

სახელმწიფოს მეთაური

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აგი-ირონსის მემკვიდრეობით ერგო ეთნიკური და რელიგიური დაპირისპირებით ღრმად დანაწევრებული ნიგერია. 1966 წლის გადატრიალების მაღალი რანგის მსხვერპლთაგან არცერთი არ იყო იგბოს წარმოშობის. აგი-ირონსიმ, რომელიც 15 იანვრის დილისთვის ყველაზე მაღალი რანგის ცოცხალი ოფიცერი იყო, შეძლო შეთქმულების ჩაშლა და ერთგული ჯარების მობილიზება. ბევრისთვის, მათ შორის ჩრდილოეთისა და დასავლეთის სამხედროებისთვის, ის ფაქტი, რომ არცერთი იგბო პოლიტიკოსი არ მოკლულა და ქვეყნის სათავეში კიდევ ერთი იგბო გენერალი მოვიდა, აჩენდა ეჭვს, რომ ეს "იგბოს შეთქმულება" იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ირონსი ცდილობდა ამ ეჭვების გაფანტვას პოლიტიკური დანიშვნებით, მან ვერ შეძლო გადატრიალების მომწყობთა დასჯა. მის მიერ გამოცემულმა "N34 დეკრეტმა", რომელმაც ქვეყნის ფედერალური სტრუქტურა უნიტარულით შეცვალა, საბოლოოდ განამტკიცა შეთქმულების თეორია.[36]

თავისი ხანმოკლე მმართველობისას (194 დღე), აგი-ირონსიმ გამოსცა არაერთი დეკრეტი. მათ შორის იყო "კონსტიტუციის შეჩერებისა და ცვლილების დეკრეტი N1", რომელმაც შეაჩერა კონსტიტუციის მუხლების უმრავლესობა, თუმცა ხელუხლებელი დატოვა ადამიანის ფუნდამენტური უფლებები. "გაზეთების გავრცელების დეკრეტმა N2" გააუქმა პრესის თავისუფლებაზე დაწესებული შეზღუდვები.[37] ნდაიო უკოს თქმით, ეს დეკრეტი იყო ერთგვარი "კეთილი ჟესტი პრესისადმი", რათა დაეცვა საკუთარი თავი მოგვიანებით გამოცემული "N44 დეკრეტისგან", რომელიც დანაშაულად აცხადებდა ისეთი სიმღერების ან გამოსახულებების გავრცელებას, რასაც შეეძლო ქვეყნის რომელიმე ნაწილის პროვოცირება.[37]

ივლისის კონტრგადატრიალება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1966 წლის 29 ივლისს, ქვეყნის მასშტაბით ტურნეს ფარგლებში, აგი-ირონსიმ ღამე იბადანის სამთავრობო სახლში გაათია. მისმა მასპინძელმა, დასავლეთ ნიგერიის სამხედრო გუბერნატორმა, ვიცე-პოლკოვნიკმა ადეკუნლე ფაჯუიმ, გააფრთხილა იგი არმიაში მოსალოდნელი ამბოხის შესახებ. აგი-ირონსი სასოწარკვეთილი ცდილობდა დაკავშირებოდა თავის შტაბის უფროსს, იაკუბუ გოვონს, მაგრამ მასთან დაკავშირება ვერ მოხერხდა. გამთენიისას, იბადანის სამთავრობო სახლს ალყა შემოარტყეს ჯარისკაცებმა თეოფილუს დანჯუმას მეთაურობით.[38]

დაკავება და მკვლელობა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დანჯუმამ აგი-ირონსი დააპატიმრა და დაკითხა იმ გადატრიალებაში მისი სავარაუდო მონაწილეობის შესახებ, რომელსაც სოკოტოს სარდაუნას, აჰმადუ ბელოს სიკვდილი მოჰყვა. გარემოებები, რომლებმაც აგი-ირონსის სიკვდილი გამოიწვია, დღემდე დიდი დავის საგანია ნიგერიაში; ხალხის ნაწილი ამტკიცებს, რომ ეს მის ზედმეტსახელებსა და ლეგენდას უკავშირდებოდა. მისი და ფაჯუის ცხედრები მოგვიანებით ახლომდებარე ტყეში იპოვეს.[39]

ლეგენდა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სამხედრო ხელკეტს (Swagger stick), რომელსაც აგიი-ირონსი ატარებდა და რომელზეც ნიანგის ფიტული იყო გამოსახული, "ჩარლი" ერქვა. ლეგენდის თანახმად, ნიანგის თილისმა მას უძლეველს ხდიდა და მისი მეშვეობით იგი კონგოში მისიების დროს ტყვიებს იგერიებდა. მიუხედავად ამ ამბებისა, ნიანგის სიმბოლო, სავარაუდოდ, იმ ფაქტს უკავშირდებოდა, რომ სახელი "აგიი" (Aguiyi) იგბოს ენაზე "ნიანგს" ნიშნავს.[40]

ნიგერიელი პოეტის, ჯონ პეპერ კლარკის პოემაში "ნიანგის მეფობა", აგიი-ირონსი სიმბოლურად ნიანგის სახითაა გამოყვანილი, რაც სწორედ მის ხელკეტზე მინიშნებაა.[41][42]

პირადი ცხოვრება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აგი-ირონსი დაქორწინებული იყო ვიქტორია ირონსიზე. მისი ვაჟი, თომას აგი-ირონსი, მამის გარდაცვალებიდან ორმოცი წლის შემდეგ, 2006 წლის 30 აგვისტოს, ნიგერიის თავდაცვის მინისტრად დაინიშნა.[43]

ჯილდოები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ავსტრიის მთავრობამ ვიცე-პოლკოვნიკი აგი-ირონსი, მაიორი ნჯოკუ, ორი უცხოელი და თორმეტი ნიგერიელი ჯარისკაცი სიმამაცის მედლით დააჯილდოვა. ეს ჯილდო მათ 1960 წელს კონგოში ავსტრიული სასწრაფო დახმარების ქვედანაყოფის გათავისუფლებისთვის გადაეცათ, რომელიც კონგოს ხელისუფლებამ დააპატიმრა, რადგან ისინი ბელგიელ პარაშუტისტებად მიიჩნიეს.[44]

ლიტერატურა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  • Schmidl, Erwin A. (1997). „The ‘battle’ of Bukavu, Congo 1960: Peacekeepers under fire“. Small Wars & Insurgencies. 8 (3): 25–40. doi:10.1080/09592319708423183. ISSN 1743-9558.
  • Siollun, Max (2009). Oil, Politics and Violence : Nigeria's Military Coup Culture (1966-1976). New York: Algora Publishing. ISBN 9780875867106. 
  • Lefever, Ernest W.; Joshua, Wynfred (30 June 1966) United Nations Peacekeeping in the Congo: 1960–1964. Washington, D.C.: Brookings Institution. 

რესურსები ინტერნეტში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

იხილეთ აგრეთვე

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. ↑ https://military-history.fandom.com/wiki/Johnson_Aguiyi-Ironsi
  2. ↑ Aguiyi-ironsi en-US (30 July 2016). ციტირების თარიღი: 28 February 2022
  3. ↑ July 29,1966 counter-coup: Africa's bloodiest coup d'état. ციტირების თარიღი: 6 July 2024
  4. ↑ Johnson Aguiyi-Ironsi: did the General deserve to die? (4 April 2022). ციტირების თარიღი: 19 October 2025
  5. ↑ Nation, The. (2016-07-26) Aguiyi-Ironsi: Echoes of January 1966 coup en-US. ციტირების თარიღი: 2025-06-21
  6. ↑ Obialo, Maduawuchi. (27 March 2020) Major General JTU Aguiyi-Ironsi Biography en-US. ციტირების თარიღი: 28 January 2021
  7. ↑ The rise and fall of Major general Johnson Aguiyi Ironsi: He was a brilliant soldier and a dictator - Opera News Official. ციტირების თარიღი: 9 July 2020
  8. ↑ „No. 38682“. The London Gazette (Supplement): 3793. 5 August 1949.
  9. ↑ „No. 39332“. The London Gazette (Supplement): 4812. 11 September 1951.
  10. 1 2 „No. 40148“. The London Gazette (Supplement): 2279. 13 April 1954.
  11. ↑ Dennison, Matthew (13 March 2021). „What history tells us about the Royals and race“. The Telegraph (ინგლისური). ISSN 0307-1235. ციტირების თარიღი: 24 May 2021.
  12. ↑ „No. 41573“. The London Gazette (Supplement): 7654. 12 December 1958.
  13. ↑ Cyril. (29 July 2020) General AguiyiIronsi: Life and times en. ციტირების თარიღი: 20 June 2024
  14. ↑ Schmidl 1997, p. 29.
  15. ↑ Schmidl 1997, p. 30.
  16. ↑ Schmidl 1997, pp. 30–31.
  17. ↑ Schmidl 1997, p. 31.
  18. ↑ Schmidl 1997, p. 33.
  19. ↑ Schmidl 1997, pp. 33–34.
  20. ↑ Schmidl 1997, pp. 34–35.
  21. ↑ „No. 42555“. The London Gazette (Supplement): 43. 29 December 1961.
  22. ↑ Lefever & Joshua 1966, p. 93.
  23. ↑ შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები archiveurl და archivedate მითითებული უნდა იყოს ორივე, ან არცერთი.Supreme Commander, General Johnson Umunnakwe Thomas Aguiyi Ironsi 1. ციტირების თარიღი: 9 July 2020
  24. ↑ Nigeria - The 1966 Coups, Civil War, and Gowon's Government. ციტირების თარიღი: 25 May 2021
  25. ↑ Obotetukudo, Solomon (2011). The Inaugural Addresses and Ascension Speeches of Nigerian Elected and Non elected presidents and prime minister from 1960 -2010. University Press of America, გვ. 56–57. 
  26. ↑ Adewole, Segun. (2021-01-15) Pictorial: Key actors of Nigeria's Civil War (1966-1970) en-US. ციტირების თარიღი: 2025-06-11
  27. ↑ Ironsi, Fajuyi & 53 years of unitary system' (4 August 2019). ციტირების თარიღი: 9 July 2020
  28. ↑ Time Magazine "Nigeria: The Men of Sandhurst".
  29. ↑ Siollun 2009, p. 49.
  30. ↑ Siollun 2009, pp. 49–50.
  31. ↑ Siollun 2009, p. 50.
  32. ↑ Siollun 2009, pp. 50–51.
  33. ↑ Siollun 2009, p. 51.
  34. ↑ Siollun 2009, pp. 52–54.
  35. ↑ შეცდომა თარგის გამოძახებისას: cite web: პარამეტრები archiveurl და archivedate მითითებული უნდა იყოს ორივე, ან არცერთი.How Gowon, Obasanjo And Buhari Became Presidents In Their 30's! Here's Why Young Nigerians Can't Be Presidents Any More en-US (30 May 2019). ციტირების თარიღი: 25 May 2021
  36. ↑ General Ironsi's Address May 1966.. ციტირების თარიღი: 5 February 2017
  37. 1 2 Uko, Ndaeyo (2004). Romancing the gun: the press as a promoter of military rule. Africa World Press. ISBN 9781592211890. 
  38. ↑ 1966: Ironsi. ციტირების თარიღი: 5 February 2017
  39. ↑ I lost control after we arrested Aguiyi Ironsi — Danjuma en-US (28 July 2019). ციტირების თარიღი: 25 May 2021
  40. ↑ Siollun 2009, p. 63.
  41. ↑ (1989) Twentieth-Century literary criticism. Volume 30, Internet Archive, Detroit, Mich. : Gale Research, გვ. 253. ISBN 978-0-8103-2412-1. 
  42. ↑ Wren, Robert M. (1984). J.P. Clark, Internet Archive, Boston, Mass. : Twayne Publishers, გვ. 143. ISBN 978-0-8057-6581-6. 
  43. ↑ Nwankwere, Lucky; Kilete, Molly (31 August 2006). „Obasanjo drops Defence Minister...Aguiyi-Ironsi's son takes over“. Online Nigeria. ციტირების თარიღი: 25 January 2007.
  44. ↑ smile. (30 June 2020) JOHNSON THOMAS UMUNNAKWE AGUIYI-IRONSI en-US. ციტირების თარიღი: 25 May 2021
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=ჯონსონ_აგი-ირონსი&oldid=5392942“-დან