ჯოვანი ბატისტა რიჩოლი
| ჯოვანი ბატისტა რიჩოლი | |
|---|---|
 | |
| დაბ. თარიღი | 17 აპრილი, 1598[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] |
| დაბ. ადგილი | ფერარა, პაპის ოლქი[8] [9] [6] |
| გარდ. თარიღი | 25 ივნისი, 1671[1] [10] [2] [3] [4] [5] [6] [11] (73 წლის) |
| გარდ. ადგილი | ბოლონია, პაპის ოლქი[8] [6] |
| საქმიანობა | სელენოგრაფი, თეოლოგი[11] , ასტრონომი[11] , კარტოგრაფი, უნივერსიტეტის პროფესორი, მწერალი და ფილოსოფოსი[11] |
| მუშაობის ადგილი | ბოლონიის უნივერსიტეტი და პარმის უნივერსიტეტი |
| ალმა-მატერი | პარმის უნივერსიტეტი[12] |
ჯოვანი ბატისტა რიჩოლი[13] (იტალ. Giovanni Battista Riccioli; დ. 17 აპრილი, 1598, ფერარა, პაპის ოლქი — გ. 25 ივნისი, 1671, ბოლონია, პაპის ოლქი) — იტალიელი ასტრონომი და თეოლოგი.
ბიოგრაფია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1614 წელს ჯოვანი რიჩოლი იეზუიტთა ორდენს შეუერთდა. პარმასა და ბოლონიაში რიტორიკა, ფილოსოფია და თეოლოგია შეისწავლა. ამ პერიოდში მან ასტრონომიის შესწავლა დაიწყო და 1651 წელს გამოაქვეყნა ყოვლისმომცველი ნაშრომი „ახალი ალმაგესტი“, რომელშიც მან ვარსკვლავები დააკატალოგა, აღწერა მზის ლაქები და ორჯერადი ვარსკვლავების მოძრაობა, გამოთვალა დედამიწის რადიუსი, ასევე მის ზედაპირზე წყლისა და ხმელეთის თანაფარდობა.
როგორც იეზუიტი, რიჩოლი ვალდებული იყო მხარი დაეჭირა ეკლესიის სწავლებისთვის დედამიწის უძრაობის შესახებ. მიუხედავად ამისა, მან კოპერნიკის თეორიის (ჰელიოცენტრიზმი) არსებობა საჯაროდ აღიარა და მის მხარდამჭერ და საწინააღმდეგო არგუმენტებზე დეტალური განხილვა წარმოადგინა; ის ასევე უჭერდა მხარს ტიხო ბრაჰეს სისტემას (გეოჰელიოცენტრიზმი).
გრიმალდისთან ერთად, რიჩოლიმ შეისწავლა მთვარე და 1651 წელს შეადგინა პირველი მთვარის რუკები; ამ რუკებიდან მთვარის ზღვებისა და კრატერების მრავალი სახელი (მათ შორის კოპერნიკის კრატერი) დღესაც გამოიყენება. რიჩოლიმ კოპერნიკის და დედამიწის მობილობის სხვა მომხრეების სახელები მიანიჭა ქარიშხლების ოკეანეში მდებარე კრატერებს — კუნძულების მსგავსად, რომლებიც „ქარიშხლიან ოკეანეში ტივტივებენ“.
თავის ტრაქტატში, რომელსაც პტოლემეს ასტრონომიის კლასიკური ნაშრომის, „ალმაგესტის“ (ახალი ალმაგესტის) სახელი ეწოდა, რიჩოლიმ განიხილა გალილეოს ნაშრომი და ექსპერიმენტულად გადაამოწმა მისი ზოგიერთი დასკვნა. ამ მიზნით, ასტრონომმა შეიმუშავა ქანქარის, როგორც დროის საზომი ინსტრუმენტის გამოყენების მეთოდი, მათ შორის იმის დემონსტრირება, რომ მხოლოდ მცირე რხევებია იზოქრონული. ამ ინსტრუმენტის გამოყენებით, რიჩოლიმ ჩაატარა ექსპერიმენტები სხვადასხვა სიმაღლიდან გამოშვებულ ვარდნილ სხეულებზე; ბოლონიის ასინელის კოშკი იყო ამ ექსპერიმენტების ადგილი. აღმოჩნდა, რომ გალილეოს იდეებთან სრულად თანხმობაში, ვარდნილი სხეულის მიერ გავლილი მანძილი პროპორციულია დროის კვადრატის. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სხეულის სიჩქარე წრფივად არის დამოკიდებული დროზე, მაშინ როდესაც თავად რიჩოლი თვლიდა, რომ ეს დამოკიდებულება ექსპონენციალური უნდა იყოს. მიუხედავად იმისა, რომ თავად მეცნიერმა არ გამოთვალა თავისუფალი ვარდნის აჩქარება, მისი მონაცემები იძლევა შეფასებას მ/წმ², რაც დღეს მიღებულ მნიშვნელობასთან ახლოსაა. გარდა ამისა, თავის ნაშრომში რიჩოლიმ აღწერა სხვა ექსპერიმენტები სხვადასხვა წონისა და ზომის ცვენილ სხეულებთან, რათა დაედგინა ჰაერის წინააღმდეგობის ეფექტები.
რიჩოლიმ, სავარაუდოდ, მოგვაწოდა კორიოლისის ძალის ყველაზე ადრეული აღწერა, რომელიც ჰელიოცენტრიზმის წინააღმდეგ ერთ-ერთ არგუმენტად გამოიყენა. მან აჩვენა, რომ დედამიწის ბრუნვამ უნდა გამოიწვიოს ეს ეფექტი, მაგრამ რადგან ის არ შეინიშნება, ეს დედამიწის უძრაობის მტკიცებულებად უნდა იქცეს.
რიჩოლიმ ასევე წვლილი შეიტანა გეოგრაფიაში, დედამიწის მრავალი წერტილისთვის განედებისა და გრძედების ცხრილების შედგენით.
ხსოვნა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]შრომები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ასტრონომია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
- Geographicae crucis fabrica et usus ad repraesentandam ... omnem dierum noctiumque ortuum solis et occasum (Ferroni: 1643) (Map of the world from Gallica)
- (1643) Geographicae crucis fabrica et usus ad repraesentandam mira facilitate omnem dierum noctiumque ortuum solis et occasum, horarumque omnium varietatem (la). Bologna: Giovanni Battista Ferroni.
- Almagestum novum astronomiam veterem novamque complectens observationibus aliorum et propriis novisque theorematibus, problematibus ac tabulis promotam (Vol. I–III, 1651) (Or: Volume 1 : First part Google წიგნებში; Second part Google წიგნებში)
- Geographiæ et hydrographiæ reformatæ libri duodecim Google წიგნებში, Bologna, 1661
- Geographiæ et hydrographiæ reformatæ: nuper recognitæ & auctæ libri duodecim Google წიგნებში. 2nd ed., Venice, 1672. 695 p.
- Astronomia reformata (Vol. I–II, 1665)
- Volume 1 Google წიგნებში: Observations, hypotheses and explanations
- Volume 2 Google წიგნებში: Directions for use, and the 102 tables
- Vindiciae calendarii Gregoriani adversus Franciscum Leveram (1666)
- (1668) Argomento fisicomattematico contro il moto diurno della terra (it). Bologna: Emilio Maria Manolessi & fratelli.
- Apologia R.P. Io. Bapt. Riccioli Societatis Iesu pro argumento physicomathematico contra systema Copernicanum (1669)
- Chronologiae reformatae et ad certas conclusiones redactae ... (Vol. I–IV, 1669)
- Tabula latitudinum et longitudinum (1689)
- (1744) Tabula latitudinum et longitudinum (es). Cordoba: Antonio Serrano.
თეოლოგია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- Evangelium unicum Domini nostri Jesu Christi ex verbis ipsis quatuor Evangelistarum conflatum et in meditationes distributum Google წიგნებში. Bologna, 1667, 466 p.
- Immunitas ab errore tam speculativo quam practico definitionum s. Sedis apostolicae in canonizatione sanctorum, in festorum ecclesiasticorum institutione et in decisione dogmatum, quae in verbo Dei scripto, traditove implicite tantum continentur, aut ex alterutro sufficienter deducuntur, Bologna, 1668 (Listed in the Index Librorum Prohibitorum in 1669[14])
- De distinctionibus entium in Deo et in creaturis tractatus philosophicus ac theologicus (1669)
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- 1 2 MacTutor History of Mathematics archive — 1994.
- 1 2 SNAC — 2010.
- 1 2 Borgato M. T. Dizionario Biografico degli Italiani — 2016. — Vol. 87.
- 1 2 Brockhaus Enzyklopädie — F.A. Brockhaus, 1796.
- 1 2 3 4 Národní autority České republiky
- ↑ Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 გვრ.
- 1 2 Риччоли Джованни Баттиста // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
- ↑ autori vari Riccioli, Giovanni Battista — Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1929.
- ↑ autori vari Enciclopedia Treccani — Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1929.
- 1 2 3 4 The Fine Art Archive — 2003.
- ↑ Mathematics Genealogy Project — 1997.
- ↑ უცხოური პირთა სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, თბ., 1989
- ↑ Index Librorum Prohibitorum, 1949. ციტირების თარიღი: 10 October 2015
| იდენტიფიკატორები |
|
|---|
