ჯესი ნორმანი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
Under construction icon-red.svg ამ სტატიას ამჟამად აქტიურად არედაქტირებს Anry.kiknavelidze.

გთხოვთ, ნუ შეიტანთ მასში ცვლილებებს, სანამ ეს განცხადება არ გაქრება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა, მოხდეს რედაქტირების კონფლიქტი.
ამ შეტყობინების განთავსების თარიღია 2019 წლის 18 ოქტომბერი და იგი მხოლოდ ერთი კვირა შეიძლება დარჩეს სტატიაში.


მომხმარებლის სახელის და თარიღის ავტომატურად მისათითებლად, გამოიყენეთ თარგი {{subst:L}}

ჯესი ნორმანი
Jessye Norman- In Conversation with Tom Hall (15977754135) (cropped).jpg
ჯესი ნორმანი, 2014
ბიოგრაფია
ნამდვილი სახელი Jessye Norman
დაბ. თარიღი 15 სექტემბერი, 1945
დაბ. ადგილი Augusta
გარდ. თარიღი 30 სექტემბერი, 2019 (74 წლის)
გარდ. ადგილი ნიუ-იორკი
ეროვნება აფრო-ამერიკელები[1]
საქმიანობა საოპერო მომღერალი (სოპრანო)
ჯილდოები ხელოვნებისა და ლიტერატურის ორდენის კომანდორი, სპინგარნის მედალი, ხელოვნების ეროვნული მედალი, Grammy Lifetime Achievement Award, ვოლფის პრემია ხელოვნებაში, კენედის ცენტრის პრემია, ლავალის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი[2] და საპატიო ლეგიონის ორდენის კავალერი
ჯესი ნორმანი ვიკისაწყობში


ჯესი ნორმანი (ინგლ. Jessye Norman, დ. 15 სექტემბერი, 1945, აუგუსტა, ჯორჯიის შტატი ― გ. 30 სექტემბერი, 2019, ნიუ-იორკი) ― ამერიკელი საოპერო მომღერალი,[3][4] დრამატული სოპრანო. ასრულებდა ფართო სპექტრის ნაწარმოებებს და არ იყო შეზღუდული რომელიმე ვოკალური ტიპის რეპერტუარით.[5][6] ვოკალურად და ვიზუალურად შთამბეჭდავი მომღერალი მოღვაწეობდა როგორც საოპერო, ისე საკონცერტო და კამერულ სცენებზე. დაკავშირებული იყო ისეთ როლებთან, როგოროცაა ბარტოკის ივდითი, ბეთჰოვენის ლეონორა, ბერლიოზის კასანდრა და დიდონი, ბიზეს კარმენი, გლუკის ალცესტე, იანაცეკის ემილია, მოცარტის გრაფინია ალმავივა, პულენკის მადამ ლიდუანი, პერსელის დიდო, შტრაუსის არიადნე, სტრავინსკის იოკასტა, ვერდის აიდა და ვაგნერის ზიგლინდე, კუნდრი და ელიზაბეტი.

The New York Times-ის მუსიკალურმა კრიტიკოსმა, ედუარდ როტშტაინმა მის ხმას „ბგერის დიდი სასახლე“ უწოდა, რომელსაც გააჩნდა „უზარმაზარი განზომილებები, რომლებიც... უჩვეულო ხედებად იშლება. იგი მოიცავს მზით განათებულ ოთახებსაც, ვიწრო დერეფნებსაც და ბნელ დარბაზებსაც. მის ნორმანი დიდებულად სუფევს ამ სამეფოში და მისი ფიზიკური მხარეც მისივე ვოკალური მასშტაბების შესაფერისია“.[5]

სხვადასხვა დროს ნორმანი სწავლობდა ჰოვარდის უნივერსიტეტში, პიბოდის ინსტიტუტში და მიჩიგანის უნივერსიტეტში. მისი კარიერა ევროპაში დაიწყო, როცა 1968 წელს, მიუნხენში, გამარჯვება მოიპოვა ARD-ის საერთაშორისო მუსიკალურ კონკურსში, რის შემდეგაც მიიღო კონტრაქტი ბერლინის დოიჩე ოპერში. მისი საოპერო დებიუტი იყო ელიზაბეტი ვაგნერის ტანჰოიზერში, რის შემდეგაც მილანის ლა სკალაში ვერდის აიდა შეასრულა. 1982 წელს შედგა მისი დებიუტი ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ფილადელფიის ოპერაში, იოკასტას როლით სტრავინსკის ოპერიდან ოიდიპოს მეფე და დიდოს როლით პერსელის დიდო და ენეასიდან. მოგვიანებით, მთავარი პარტიები შეასრულა ბევრ სხვა ცნობილ საოპერო თეატრში, მათ შორის, მეტროპოლიტენის ოპერაში, ჩიკაგოს ლირიკულ ოპერაში, პარიზის ოპერაში და ლონდონის სამეფო ოპერაში. 1986 წელს იმღერა რონალდ რეიგანის მეორე ინაუგურაციის ცერემონიაზე და დედოფალ ელისაბედ II-ს 60 წლის იუბილეზე. 1989 წლის 14 ივლისს, საფრანგეთის რევოლუციის 200 წლისთავზე მარსელიეზა შეასრულა, იმღერა 1996 წლის ატლანტის ოლიმპიადის გახსნაზე, ხოლო 1997 წელს - ბილ კლინტონის მეორე ინაუგურაციაზე.

ნორმანს შესრულებული და ჩაწერილი ჰქონდა შუბერტის, ბრამსის, შოსონის, პულენკის, მალერის, შტრაუსის და სხვათა ნაწარმოებები. 1984 წელს მოიგო გრემის ჯილდო საუკეთესო სოლო კლასიკური ვოკალის კატეგორიაში, პირველი მის მიერ მოპოვებული 5 გრემიდან.[6] გარდა რამდენიმე საპატიო დოქტორობისა და სხვა ჯილდოებისა, მოპოვებული ჰქონდა გრემის ჯილდო განსაკუთრებული დამსახურებისთვის (Grammy Lifetime Achievement Award) და ხელოვნების ეროვნული მედალი. იყო ბრიტანეთის მუსიკის სამეფო აკადემიის წევრი.[4]

ცხოვრება და კარიერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ადრეული ცხოვრება და მუსიკალური განათლება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჯესი მეი ნორმანი დაიბადა აუგუსტაში, ჯორჯიას შტატში.[7] მამა, საილას ნორმანი სადაზღვევო აგენტი იყო, ხოლო დედა, ჯეინი კინგ-ნორმანი, სკოლაში ასწავლიდა.[8] იგი მათი ხუთი შვილიდან ერთ-ერთი იყო. ოჯახში ბევრი მოყვარული მუსიკოსი იყო: მისი დედა და ბებია პიანისტები იყვნენ, ხოლო მამა ადგილობრივ გუნდში მღეროდა. დედის დაჟინებით, ფორტეპიანოს შესწავლა ადრეულ ასაკში დაიწყო.[3] დადიოდა ჩარლზ ტ. უოკერის დაწყებით სკოლაში და მუსიკალური ნიჭი ადრევე გამოავლინა – 4 წლის ასაკში, მაუნტ კავალრის ბაპტისტურ ეკლესიაში გოსპელებს მღეროდა.[8] აქ მასზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა ორი მომღერალი ქალის – მისის გოლდენის და სისტერ ჩაილდსის სიმღერამ.[9] 7 წლის ასაკში პირველ ვოკალურ კონკურსში მიიღო მონაწილეობა, სადაც მესამე ადგილი მოიპოვა მხოლოდ იმიტომ, რომ საგალობელში „ღმერთი შენზე იზრუნებს (God Will Take Care of You)“ რამდენიმე სიტყვა დაავიწყდა. მოგვიანებით, ინტერვიუში თქვა: „ვფიქრობ, მან მართლაც იზრუნა ჩემზე. ეს ბოლო შემთხვევა იყო, როცა სიტყვები გადამავიწყდა.“[6]

ცხრა წლის ასაკში, დაბადების დღეზე, ნორმანს რადიო აჩუქეს. მეტროპოლიტენის ოპერის ყოველკვირეული გადაცემების საშუალებით, რომელსაც ყოველ შაბათს, თავისი ოთახის დალაგებისას უსმენდა, მალევე აღმოაჩინა საოპერო სამყარო. დაიწყო მარიან ანდერსონის და ლეონტინ პრაისის ჩანაწერების მოსმენა. ორივე მათგანს ხშირად იხსენიებდა, როგორც შთამაგონებელ ფიგურებს.[8][10] მისთვის ვოკალის პირველი პედაგოგი როზა ჰარის სანდერს კრეკი იყო, რომელიც ა. რ. ჯონსონის უმაღლეს სკოლაში მუსიკის მასწავლებელი იყო.[11] სანდერს კრეკთან ვოკალში მეცადინეობა კერძოდაც განაგრძო ლუსი სი. ლეინის უმაღლეს სკოლაში სწავლის გაგრძელების შემდეგ.[12][13]

ნორმანი ჩრდილოეთ მიჩიგანში, ინტერლოკენის ხელოვნების ცენტრში, სოპერო-საშემსრულებლო პროგრამაზე სწავლობდა.[14] 16 წლის ასაკში, ფილადელფიაში, მარიან ანდერსონის სახელობის ვოკალურ კონკურსში მიიღო მონაწილეობა. მან კონკურსი ვერ მოიგო, თუმცა მიიღო სრული სტიპენდია ვაშინგტონის ჰოვარდის უნივერსიტეტისგან.[10] ჰოვარდში სწავლის პერიოდში უნივერსიტეტის გუნდში მღეროდა, იყო სოლისტი ლინკოლნ ტემპლის ეკლესიაში,[15] ვოკალს კი კაროლინ გრანტთან სწავლობდა.[10] 1964 წელს გამა სიგმა სიგმაში გაწევრიანდა.[16]

1965 წელს, 33 სტუდენტ გოგონასთან და ფაკულტეტის 4 მდედრობითი სქესის წევრთან ერთად, დააფუძნა სიგმა ალფა იოტას განყოფილება დელტა ნუ. 1966 წელს მოიგო ხელოვნების და მწიგნობრობის ეროვნული საზოგადოების სასიმღერო კონკურსი.[17] 1967 წელს, უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ სწავლა ბალტიმორის პიბოდის კონსერვატორიაში, მოგვიანებით კი, ენ-არბორში, მიჩიგანის უნივერსიტეტის მუსიკის, თეატრის და ცეკვის სკოლაში განაგრძო, სადაც, 1968 წელს, მაგისტრის ხარისხი მიიღო. ამ პერიოდში ნორმანი ვოკალურ მომზადებას ელიზაბეტ მანიონთან და პიერ ბერნაკთან სწავლობდა.[18] მოგვიანებით მჭიდროდ თანამშრომლობდა ვოკალის პედაგოგ სილვია ოლდენ ლისთან, რომელიც კეთლინ ბეტლის და მარიან ანდერსონის მასწავლებელიც იყო.[19]

ადრეული კარიერა (1968-1979)[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უმაღლესი სასწავლებლის დასრულების შემდეგ, ნორმანი, ბევრი სხვა ახალგაზრდა მუსიკოსის მსგავსად, თავის დასამკვიდრებლად ევროპაში გადავიდა. 1968 წელს მოიგო ARD-ის საერთაშორისო მუსიკალური კონკურსი მიუნხენში, მას შემდეგ, რაც შეეწინააღმდეგა ჟიურის ერთ-ერთი წევრის გადაწყვეტილებას, რომლითაც კონკურსის წესები საგანგებოდ, მეორე ტურის დროს შეიცვალა და რომელიც, სავარაუდოდ, რასობრივად მოტივირებული გადაწყვეტილება იყო.[20] მომდევნო წელს მიიღო სამწლიანი კონტრაქტი ბერლინის დოიჩე ოპერთან. აქ მისი სადებიუტო სპექტაკლი ვაგნერის ტანჰოიზერი იყო, სადაც ელიზაბეტის პარტია შეასრულა.[10] იმდროინდელმა კრიტიკოსებმა იგი შეაფასეს, როგორც „უდიდესი ხმა გერმანელი სოპრანოს, ლოტე ლემანის შემდეგ“.[21]

ნორმანი გერმანულ და იტალიურ საოპერო კომპანიებთან თანამშრომლობდა და ხშირად პრინცესის ან სხვა დიდგვაროვანის როლში გამოდიოდა, რადგან განსაკუთრებით კარგად ახერხებდა დიდებული და მბრძანებლური სახეების შექმნას. ამის მიზეზი, ნაწილობრივ, მისი უჩვეულოდ დიდი სიმაღლე და გამორჩეული აღნაგობა იყო, უმეტესწილად კი, მისი მდიდარი და ძლიერი ხმა. გააჩნდა განსაკუთრებულად ფართო დიაპაზონი, რომელიც ქალის ხმის ყველა რეგისტრს მოიცავდა, კონტრალტოდან დაწყებული მაღალი დრამატული სოპრანოს ჩათვლით.[8] 1970 წელს, ფლორენციში, შედგა მისი იტალიური დებიუტი ჰენდელის დებორაში. 1971 წელს პირველად გამოვიდა Maggio Musicale-ზე, სადაც შეასრულა სელიკას როლი მეიერბერის ოპერაში აფრიკელი (L'Africaine).[10] იმავე წელს, ბერლინის ფესტივალზე შეასრულა გრაფინია ალმავივას როლი მოცარტის ფიგაროს ქორწინებაში. გრაფის როლს დიტრიხ ფიშერ-დისკაუ ასრულებდა.[10] აღნიშნული ოპერა ჩაწერა კიდეც BBC Orchestra-სთან ერთად, სერ კოლინ დეივისის დირიჟორობით. ეს ჩანაწერი მონტრეს ჩანაწერების საერთაშორისო ჯილდოს კონკურის ფინალისტი გახდა, რამაც ნორმანის ცნობადობა ეროპასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში მნიშვნელოვნად გაზარდა.[10]

1972 წელს პირველად გამოჩნდა ლა-სკალაში, მთავარი როლით ვერდის აიდაში. იმავე წელს, შედგა მიდი დებიუტი ლონდონში, ქოვენთ გარდენში, სადაც შეასრულა კასანდრას როლი ბერლიოზის ტროელებიდან.[10] აიდას პარტია იმავე წელს ოპერის საკონცერტო ვერსიაშიც შეასრულა ჰოლივუდ-ბოულში, ამ სცენის 50 წლისთავის აღსანიშნავად გამართულ ღონისძიებაში, რომელიც ფართოდ გადაიცემოდა რადიოთი და ტელევიზიით.[22] ამას ვაგნერის მუსიკის კონცერტი მოჰყვა ტენგლვუდის მუსიკის ფესტივალზე ლენოქსში, მასაჩუსეტსში, ხოლო შემდეგ იყო ტურნე ქვეყნის მასშტაბით, რის შემდეგაც ნორმანი ევროპაში დაბრუნდა. მოკლე ხნით დაბრუნდა აშშ-ში 1973 წელს, როცა ნიუ-იორკში თავისი პირველი კონცერტი ჩაატარა „დიდი შემსრულებლების“ სერიის ფარგლებში, ლინკოლნის საშემსრულებლო ხელოვნების ცენტრის ალის ტალის სახელობის დარბაზში.[10]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. https://www.nytimes.com/2019/09/30/obituaries/jessye-norman-dead.html
  2. https://www.ulaval.ca/notre-universite/prix-et-distinctions/doctorats-honoris-causa-de-luniversite-laval/liste-complete-des-recipiendaires-de-1864-a-aujourdhui.html
  3. 3.0 3.1 Jessye, Kham.com.tw. Archived January 7, 2008, საიტზე Wayback Machine.
  4. 4.0 4.1 Jessye Norman, Grammy-winning opera star, dies at age 74“, The Guardian, September 30, 2019. 
  5. 5.0 5.1 Daniel J. Wakin and Michael Cooper. “Jessye Norman, Regal American Soprano, Is Dead at 74“, The New York Times, September 30, 2019. 
  6. 6.0 6.1 6.2 Emily Langer. “Jessye Norman, acclaimed operatic soprano, dies at 74“, The Washington Post, October 1, 2019. 
  7. Jessye Norman, American soprano superstar who combined a sumptuous voice with a majestic stage presence – obituary“, Telegraph, October 1, 2019. 
  8. 8.0 8.1 8.2 8.3 Jessye Norman Biography, AllMsic.com.
  9. William R. Braun. “Books: Stand Up Straight and Sing!“, Opera News, July 2014. 
  10. 10.0 10.1 10.2 10.3 10.4 10.5 10.6 10.7 10.8 Donal Henahan: "Jessye Norman—'People Look at Me and Say Aida'", The New York Times, January 21, 1973.
  11. Notable deaths in 2009“, The Augusta Chronicle, December 31, 2009. 
  12. Jessye Norman's Biography, Last.fm.
  13. As recounted by Norman during her appearance on Late Show with David Letterman (broadcast November 21, 2014).
  14. Jessye Norman. წაკითხვის თარიღი: October 1, 2019
  15. "After 149 Years, A Historic Black Church In Shaw Closes Its Doors", The Kojo Nnamdi Show, WAMU, October 2, 2018.
  16. Chapter History howard.edu
  17. Past Winners Archived December 10, 2007, საიტზე Wayback Machine. , National Society of Arts and Letters.
  18. Jessye Norman Archived January 7, 2008, საიტზე Wayback Machine. , UXL Newsmakers.
  19. Sylvia Olden Lee, 86, Vocal Coach to Kathleen Battle, Jessye Norman & Marian Anderson“, Opera News, April 20, 2004. 
  20. W. Ralph Eubanks. “Jessye Norman was a diva whose voice could not be denied“, CNN, October 2, 2019. 
  21. Jessye Norman Archived December 19, 2007, საიტზე Wayback Machine. , Inspired Minds.
  22. Marc Swed. “Appreciation: Why Jessye Norman was more than a great voice. Much more“, Los Angeles Times, October 2, 2019.