ჭინკური
ჭინკური (თურქ. Çinkuri) — ისტორიული კლარჯეთის რეგიონის დასახლებებიდან ერთ-ერთია. დღეისათვის იგი მდებარეობს თურქეთის ართვინის პროვინციის ბორჩხის რაიონში, ბორჩხიდან დაახლოებით 13 კმ ჩრდილოეთით, ჰების ხეობაში. 1925 წელს სახელი შეიცვალა და გახდა ჩუქური, შემდეგ კი გარდაიქმნა ქარშიქოის უბნის ნაწილად.
სოფლის სახელი
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]დასახლების, რომელიც დღეს ქარშიქოის უბანია (ჩუქური), უძველესი ცნობილი სახელია ჭინკური. ქართულად დაწერილი ჭინკური თურქულში შევიდა როგორც ჩინქური. კერძოდ, მუვაჰიდ ზეკი თავის 1927 წელს გამოცემულ ოსმალურ წიგნში „ზოგადი ინფორმაცია არტვინის პროვინციის შესახებ“ სოფლის ძველ სახელს წერდა როგორც ჩინქური (چنقور).[1] რუსები, რომლებმაც დაიპყრეს ართვინის რეგიონი რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს (1877-1878), 1886 წლის აღწერაში აღნიშნავდნენ სოფლის სახელს ქართულის მსგავსად — ჭინკური (Чинкури).[2] 1922 წლის მოსახლეობის ცხრილში, სადაც ის ჩანს როგორც მარადიდის უბნის სოფელი სახელით ჩინქური (چنقور), შეცდომით წაუკითხავთ როგორც ჩენქავური.[3]
დემოგრაფია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ისტორიული კლარჯეთის რეგიონში პირველი მოსახლეობის აღწერა, სადაც ქალები და მამაკაცები ერთად დაითვალეს, რუსული მმართველობის დროს ჩატარდა. 1886 წელს ჩატარებული ამ აღწერის თანახმად, ჭინკურში 21 კომლში 80 ადამიანი ცხოვრობდა და სოფლის მოსახლეობა მთლიანად ქართველებისგან შედგებოდა. ჭინკური ამ დროს ბათუმის სანჯაყის გონიოს კაზას შუბანის ნაჰიეს სოფლებიდან ერთ-ერთი იყო.[2][4] ხუთი სოფლისგან შემდგარი ნაჰიეს საერთო მოსახლეობა 1171 ადამიანს შეადგენდა და ჭინკური ამ მოსახლეობის მხოლოდ 7 %-ს მოიცავდა. ამ დროს ერთ კომლზე საშუალოდ დაახლოებით 4 ადამიანი მოდიოდა, რაც მიუთითებს, რომ ოჯახებს პატარა შემადგენლობა ჰქონდათ.
1921 წელს ჭინკურის თურქეთისთვის გადაცემის შემდეგ, 1922 წელს ჩატარებული პირველი მოსახლეობის აღწერის დროს სოფელში 12 კომლში 53 ადამიანი ცხოვრობდა, მათგან 24 ქალი და 29 მამაკაცი.[3] 1886 წლის მონაცემებთან შედარებით სოფლის მოსახლეობის შემცირება მიუთითებს, რომ რუსული მმართველობის პერიოდში სოფლიდან ოსმალეთის იმპერიაში მიგრაცია მოხდა. ოთხი წლის შემდეგ, 1926 წელს ჩატარებული მოსახლეობის აღწერის დროს ჭინკურის მოსახლეობა ოდნავ გაიზარდა. სოფელში კომლების რაოდენობა ერთით გაიზარდა და 13 გახდა, ხოლო სოფლის მოსახლეობა 53-დან 61 ადამიანამდე (33 მამაკაცი და 28 ქალი) გაიზარდა.[1]
ბოლო მონაცემებით, ქარშიქოის მოსახლეობა, რომელიც მოიცავს ძველ ჭინკურსაც, შედგება 714 ადამიანისგან, მათგან 386 მამაკაცი და 328 ქალი.[5]
ისტორია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]არ არსებობს ინფორმაცია ჭინკურის დაარსების შესახებ. სოფელში არ აღმოჩენილა ისტორიული ნაშთები, რომლებიც ნათელს მოჰფენდა ჭინკურის ისტორიას. თუმცა, რეგიონი, სადაც სოფელი მდებარეობს, ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ადრეულ და გვიან შუა საუკუნეებში ის ქართული სამეფოებისა და სამთავროების საზღვრებში მდებარეობდა. XVI საუკუნის მეორე ნახევარში ეს რეგიონი ოსმალებმა დაიპყრეს და ჩილდირის ეიალეთის ნაწილი გახდა.
დაახლოებით სამასი წლის ოსმალური მმართველობის შემდეგ, ჭინკური რუსეთის იმპერიის ხელში გადავიდა რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს (1877-1878 წწ.). ამ ომიდან დაახლოებით რვა წლის შემდეგ, 1886 წელს რუსების მიერ ჩატარებული აღწერის მიხედვით, ჭინკური ბათუმის ოლქის შემადგენლობაში ბათუმის სანჯაყის (ოკრუგი) გონიოს კაზას (უჩასტოკი) დაქვემდებარებული სოფელი იყო. ჭინკური ამ დროს გონიოს კაზას შუბანის ნაჰიეს სოფელი იყო. ამ ნაჰიეში ჭინკურის გარდა მდებარეობდა სოფლები ზედობანი (Зедубани), კინცხურეთი (Кинцхурети), კლასკური (Класкури) და შუბანა (Шубана).[2]
პირველი მსოფლიო ომის დასასრულს, რუსული ჯარის რეგიონიდან გასვლის შემდეგ, 1918-1921 წლებში ჭინკური საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საზღვრებში შედიოდა. 1921 წელს წითელი არმიის მიერ საქართველოს ოკუპაციის დროს, თურქულმა ძალებმა ასევე დაიკავეს არტაანის, ართვინისა და ბათუმის რეგიონები. ანკარის მთავრობის მიერ 1921 წლის 16 მარტს საბჭოთა რუსეთთან გაფორმებული მოსკოვის ხელშეკრულებით, ართვინი და არტაანი, მათ შორის ჭინკური, თურქეთს გადაეცა.[6]
თურქეთის საზღვრებში დარჩენიდან ერთი წლის შემდეგ, 1922 წლის მოსახლეობის აღწერის თანახმად, ჭინკური ართვინის პროვინციის ბორჩხის კაზას მარადიდის ნაჰიეს ფარგლებში მდებარეობდა.[3] 1925 წელს ჭინკურის სახელი შეიცვალა და გახდა ჩუქური. თუმცა, ჭინკურის სახელი ხალხში დღესაც გამოიყენება. 1926 წლის მოსახლეობის აღწერის დროს, როდესაც ბორჩხა ართვინის პროვინციის ცენტრალური რაიონის ნაჰიე იყო, ჩუქური ამ ნაჰიეს დაქვემდებარებული სოფელი იყო.[7] მიუხედავად იმისა, რომ 1928 წლის ოსმალურ პუბლიკაციაში „ჩვენი სოფლების სახელები ბოლო ადმინისტრაციულ ორგანიზაციაში“ სოფელი ჩუქურის სახელით არის მოხსენიებული, შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ 1933 წელს გამოცემულ პუბლიკაციაში „ჩვენი სოფლები“ ის აღნიშნულია როგორც ჩინქური. შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ 1968 წელს გამოცემულ პუბლიკაციაში „ჩვენი სოფლები“ ის აღარ ფიგურირებს. ეს ჩანაწერები მიუთითებს, რომ სოფელი ჭინკური (ჩუქური) 1933-1968 წლებს შორის ქარშიქოის უბნად გადაიქცა.[8][9][10]
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- 1 2 Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 1927, s. 119.
- 1 2 3 Gonio kazası (1886 Yılı)” (Rusça). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 24 Şubat 2020.
- 1 2 3 Nurşen Gök, “Artvin Livası'nın Anavatan'a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 41, Mayıs 2008, s. 89-104. Erişim tarihi: 21 Nisan 2020.. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 26 Haziran 2021.
- ↑ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), 2019, Tiflis, s. 54, ISBN 9789941485244.
- ↑ Borçka Karşıköy Köyü Nüfusu". Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 10 Nisan 2020.
- ↑ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
- ↑ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci basımı 1927), s. 144, ISBN 9789944197526.
- ↑ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 89.
- ↑ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, İstanbul, 1933, s. 175.
- ↑ Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, 970 s.