ცირკადული რიტმი

ცირკადული რიტმები (ლათ. circa - დაახლოებით და dies - დღე) — ორგანიზმში მიმდინარე ბიოლოგიური პროცესების ციკლური მერყეობა, რომლის პერიოდულობა დაახლოებით 24 საათს შეადგენს. ცირკადული რიტმები წარმოადგენს ორგანიზმის შინაგან „ბიოლოგიურ საათს“, რომელიც არეგულირებს ძილისა და ღვიძილის ციკლს, ჰორმონების გამოყოფას, სხეულის ტემპერატურასა და ნივთიერებათა ცვლას.

მიუხედავად იმისა, რომ ცირკადული რიტმები ენდოგენურია, მათზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს გარემო ფაქტორები, განსაკუთრებით დღის სინათლე და სიბნელე. ძუძუმწოვრებში ამ პროცესების მთავარი რეგულატორია თავის ტვინის ჰიპოთალამუსში მდებარე სუპრაქიაზმული ბირთვი (SCN). ცირკადული რიტმების ქრონიკულმა დარღვევამ შესაძლოა გამოიწვიოს ძილის დარღვევები, მეტაბოლური პრობლემები და სხვადასხვა ფსიქოსომატური დაავადება. 2017 წელს ამ მექანიზმების მოლეკულური საფუძვლების აღმოჩენისთვის მეცნიერებს - ჯეფრი ჰოლს, მაიკლ როსბაშსა და მაიკლ იანგს - მიენიჭათ ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში.

ლიტერატურა

• Hall, J. C., Rosbash, M., & Young, M. W. (2017). The Molecular Mechanisms Controlling the Circadian Rhythm. Nobel Prize in Physiology or Medicine.
• Foster, R. G., & Kreitzman, L. (2017). Circadian Rhythms: A Very Short Introduction. Oxford University Press. ISBN 978-0198717683.
• Campbell, N. A., & Reece, J. B. (2020). Biology (12th ed.). Pearson.