შინაარსზე გადასვლა

ჩრდილოეთ კორეის შიმშილობა (1990-იანი წლები)

სტატიის შეუმოწმებელი ვერსია
მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ჩრდილოეთ კორეის შიმშილი (1990-იანი წლები)
고난의 행군 („ვაების სვლა“)
ქვეყანა ჩრდილოეთი კორეა
მდებარეობა მთელ ქვეყანაში
პერიოდი 1995–2000
გადამეტებული სიკვდილიანობა დაახლ. 500 000–600 000
სულ გარდაცვლილები დაახლ. 240 000–დან 3 500 000-მდე (შეფასებები)
თეორია ეკონომიკური მმართველობის კრიზისი, სტიქიური უბედურებები, საერთაშორისო იზოლაცია
ზეგავლენა დემოგრაფიაზე მოსახლეობის ზრდის შეფერხება, შობადობის შემცირება
შედეგები ეკონომიკის მილიტარიზაცია, ბაზრების ნაწილობრივი ლიბერალიზაცია, საერთაშორისო ჰუმანიტარული დახმარება

ჩრდილოეთ კორეის შიმშილობა — (კორ. 고난의 행군), რომელსაც ჩრდილოეთ კორეის ხელისუფლება „ვაების სვლა“ უწოდებს, წარმოადგენს მასობრივი შიმშილისა და ფართომასშტაბიანი ეკონომიკური კრიზისის პერიოდს 1995–2000 წლებში ჩრდილოეთ კორეაში.[1][2] ამ პერიოდის განმავლობაში საგრძნობლად გაიზარდა ჩრდილოეთ კორეის დეზერტირების შემთხვევები, რომლებიც შიმშილის დასასრულს პიკს აღწევდა.

შიმშილის გამომწვევი მიზეზები მრავალფეროვანი იყო. ეკონომიკურმა არაეფექტიანობამ და საბჭოთა კავშირის დაშლით გამოწვეულმა მხარდაჭერის წყვეტამ მნიშვნელოვნად შეამცირა როგორც შიდა წარმოება, ისე სურსათის იმპორტი. წყალდიდობათა და გვალვების სერიამ კრიზისი გაამწვავა. ჩრდილოეთ კორეის ხელისუფლებამ და ცენტრალიზებულმა ეკონომიკურმა მოდელმა ვერ უზრუნველყვეს ვითარების ოპერატიული მართვა. სახელმწიფომ სცადა საერთაშორისო დახმარების მიღება და კომერციული კავშირების გაფართოება, თუმცა პირველი მცდელობები წარმატებული არ აღმოჩნდა.[1][3]

სიკვდილიანობის მაჩვენებელთა შეფასება ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება. დაახლ. 22 მილიონი მოსახლეობიდან, შიმშილითა და მასთან დაკავშირებული დაავადებებით გარდაიცვალა 240 000–დან 3,5 მილიონამდე ადამიანი; სიკვდილიანობა პიკს 1997 წელს მიაღწია.[4][5] 2011 წლის აშშ-ის მოსახლეობის ცენზუსის ბიუროს შეფასებით, 1993–2000 წლებში „ზედმეტი სიკვდილიანობა“ 500 000–600 000 ადამიანს შეადგენდა.[6]

ვაების სვლა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ტერმინი „ვაების სვლა“ (კორ. 고난의 행군), რომელსაც ზოგჯერ „ვიტოკის სვლას“ ანტანჯვის სვლასაც უწოდებენ, ჩრდილოეთ კორეაში გახდა შიმშილის ოფიციალური მეტაფორა, რომელიც 1993 წელს დაწყებულმა სახელმწიფო პროპაგანდისტულ კამპანიამ დაამკვიდრა. გაზეთმა Rodong Sinmun მოუწოდა მოსახლეობას გაეხსენებინათ კიმ ილ სუნის მიერ მცირერიცხოვანი ანტიისაფარათო პარტიზანული რაზმის მეთაურობის დროინდელი პროპაგანდისტული ალეგორიული მოთხრობა, რომლის სახელწოდებაც სწორედ „ვაების სვლაა“. ამ ისტორიის მიხედვით, პარტიზანები „ათასობით მტერს ებრძოდნენ 20-გრადუსიან ყინვაში, ძლიერი თოვლისა და შიმშილის პირობებში, ხოლო წითელი ალამი მათ წინ მიმავალი ექსპედიციის სათავეში ფრიალდებოდა“.[7]

სახელმწიფო კამპანიის ფარგლებში, სიტყვების — „შიმშილი“ და „შიმშილიანობა“ — გამოყენება მკაცრად აიკრძალა, რადგან ისინი ხელისუფლების მარცხს მოასახიერებდა. მოქალაქეები, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ სიკვდილიანობის მთავარი მიზეზი შიმშილი იყო, ხელისუფლების მხრიდან მძიმე სანქციებს შეიძლება დაქვემდებარებოდნენ.[8] ამავე მიზნით შეიქმნა სპეციალური დასჯითი ჯგუფი — „სიმჰვაჯო“, რომლის ამოცანაც იყო არასასურველი განცხადებების ავტორთა „გაწმენდა“.[9]

ისტორიული ფონი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჩრდილოეთ კორეაში შიმშილი ოფიციალურად მოიხსენიება როგორც „ვაების სვლა“ (კორ. 고난의 행군). ამ კრიზისმა უმნიშვნელოვანესი ადგილი დაიკავა ჩრდილოეთ კორეის თანამედროვე ისტორიაში, რადგან მან სახელმწიფო და მოსახლეობა იძულებული გახადა, ფუნდამენტურად და მოულოდნელად შეეცვალათ საკუთარი ცხოვრების წესი.

ჩრდილოეთ კორეის მთლიანი ტერიტორიის 20%-ზე ნაკლებია სასოფლო-სამეურნეოდ უვარგისი. კლიმატი საშუალებას იძლევა მიწა წელიწადში მხოლოდ ერთხელ დამუშავდეს: ხშირია ყინვები, გრძელია ზამთარი და მცირეა მოყინვისგან თავისუფალი პერიოდი. ქვეყანა არასოდეს ყოფილა საკვებით სრულად თვითუზრუნველყოფილი; არაერთი ექსპერტი მიიჩნევდა, რომ თვითკმარობის გაჩაღება ეკონომიკურად არარელევანტური და არარეალური იყო.[10]

ამის გამო, სოფლის მეურნეობა ძირითადად კონცენტრირებულია დასავლეთის სანაპირო დაბლობებზე, სადაც გრძელი ვეგეტაციური სეზონი, სადრენაჟე სისტემა და ნოყიერი ნიადაგებია. აღმოსავლეთის სანაპიროს გასწვრივაც ვრცელდება გარკვეული მოსავლიანი ზოლი. თუმცა შიდა პროვინციები — ჩაგანგი და რიანგანგი — ზედმეტად მთიანი, ცივი და მშრალია, რაც საკვების წარმოებას მნიშვნელოვნად ზღუდავს.

1980-იან წლებში საბჭოთა კავშირმა დაიწყო მასშტაბური რეფორმების პროცესი — პერესტროიკა. მან ჩრდილოეთ კორეას მოსთხოვა, დაეფარა წარსულში მიღებული მნიშვნელოვნად დიდი მოცულობის დახმარება, რასაც ქვეყანა ვერ ახერხებდა. 1991 წელს საბჭოთა კავშირი დაიშალა და მასთან ერთად შეწყდა ეკონომიკური შეღავათები, მათ შორის იაფი საწვავი.[4] საბჭოთა დახმარების გარეშე შეწყდა სასურსათო და სოფლისმეურნეო იმპორტი, ხოლო ხელისუფლება აღმოჩნდა ზედმეტად ინერტული რეაგირებისთვის.[11] ენერგომატარებლების იმპორტი 75%-ით შემცირდა.[12]

ეკონომიკა შევიდა დაღმავალი სპირალში: ექსპორტი და იმპორტი თანდათან იკლებს; დატბორილი ნახშირის მაღაროები საჭიროებდა ელექტროენერგიას, რომლის დეფიციტმაც კიდევ უფრო გააღრმავა ელექტროენერგიის კრიზისი. სოფლის მეურნეობა, რომელიც დიდწილად ეყრდნობოდა ელექტრული სარწყავი სისტემებს, სასუქებსა და ქიმიურ დაცვას, განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა.[13][14]

ჩრდილოეთ კორეელების უმრავლესობა უკვე შიმშილს განიცდიდა 1990-იან წლებამდე. ქვეყანა მიაღწია თავისი რესურსების მაქსიმუმს და ვერ შეამსუბუქა გარე შოკების გავლენა.

ჩრდილოეთ კორეის სახელმწიფო სავაჭრო კომპანიები 1980-იანი წლებიდან გადაიქცა ხელისუფლებისთვის შემოსავლების უმნიშვნელოვანეს წყაროდ. შედეგად, შემოსავლების ნაწილი „პირდაპირ ირიცხებოდა კიმ ჩენ ილის პირად ანგარიშებზე“, რომლებიც მაღალი ეშელონების ლოიალობის შესანარჩუნებლად გამოიყენებოდა.

ეკონომიკურმა კრიზისმა აიძულა ხელისუფლება ეღიარებინა austerityის პოლიტიკა, რაც კამპანიით „დღეში ორი კვება საკმარისია“ გაჟღერდა.[15] მაგრამ ეს ღონისძიებები კრიზისის შეჩერებას ვერ მოახერხებდა.

პროფესორ ჰეიზელ სმითის (Cranfield University) შეფასებით:

ვიკიციტატა
„„წარსულში გამოყენებული მეთოდები, რომლებმაც მოიტანა მოკლევადიანი ან საშუალოვადიანი შედეგები, შესაძლოა კიდევ რამდენიმე მცირე ეკონომიკური სარგებლის მომტანი ყოფილიყო, რომ არ დანგრეულიყო საბჭოთა კავშირი და აღმოსავლეთის ბლოკი, რომლებიც ქვეყანას აწვდიდნენ საწვავს, ტექნოლოგიასა და ექსპერტიზას.“[16]“

საბჭოთა ბლოკის დაშლის შემდეგ გარკვეული ხნით დახმარება ჩინეთმა შეავსო. 1993 წელს ჩინეთი ჩრდილოეთ კორეას აწვდიდა მისი საწვავის იმპორტის 77%-ს და სურსათის იმპორტის 68%-ს. ამავე წელს ჩინეთმა თავად განიცადა მარცვლეულის დეფიციტი და საჭიროებდა ვალუტას, რის გამოც დახმარება მკვეთრად შემცირდა.

1997 წელს ჩრდილოეთ კორეის სოფლის მეურნეობის მინისტრი სო კვან ჰი (So Kwan-hui) ბრალდებული დაექვემდებარა აშშ-ის სასარგებლოდ ჯაშუშობასა და სოფლის მეურნეობის ჩაშლაში, რაც თითქოს მიზანმიმართულად იწვევდა შიმშილს.[17] მოგვიანებით იგი საჯაროდ დახვრიტეს ჩრდილოეთ კორეის ხელისუფლების გადაწყვეტილებით.[18]

სახელმწიფო განაწილების სისტემის ჩავარდნა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჩრდილოეთ კორეის მოწყვლადობა წყალდიდობებისა და შიმშილის წინაშე კიდევ უფრო გამწვავდა იმით, რომ სახელმწიფო სურსათის განაწილების სისტემა ფაქტობრივად დაიშალა.ხელისუფლება უარს ამბობდა ისეთი პოლიტიკის გატარებაზე, რომელიც ქვეყნის მთელი ტერიტორიისთვის დაუშვებდა სურსათის იმპორტსა და არადისკრიმინაციულ განაწილებას. შიმშილის პერიოდში განსაკუთრებით მძიმედ დაზარალდა ქვეყნის აღმოსავლეთის პროვინციების ქალაქებისა და დასახლებების ურბანული მუშათა კლასი.[19]

სურსათის განაწილების პრაქტიკა ასახავდა კომუნისტური სისტემის ძირითადი სოციალური იერარქიის პრინციპებს.[20]

უცხოელი მკვლევრების შეფასებით, სურსათი მოსახლეობას უნაწილდებოდა მათი პოლიტიკური სტატუსისა და სახელმწიფოს მიმართ ლოიალობის ხარისხის მიხედვით.[21]

მსოფლიო სურსათის პროგრამის შეფასებით, 600 გრამი მარცვლეული დღეში „სურვილისამებრ გადარჩენის“ დაბალი ნორმაა. სახელმწიფო განაწილების სისტემაში კი კატეგორიების მიხედვით ნორმები შემდეგნაირად გამოიყურებოდა:

კატეგორიაგამოყოფილი რაოდენობა
პრივილეგირებული ინდუსტრიული მუშაკი900 გრამი/დღე
რიგითი მუშაკი700 გრამი/დღე
პენსიონერი300 გრამი/დღე
2–4 წლის ბავშვი200 გრამი/დღე
წელიცვლილება
1987შემცირდა 10%-ით
1992შემცირდა დამატებით 10%-ით
1994470 გრამი/დღე → 420 გრამი/დღე
1997128 გრამი/დღე

გრძელვადიანი მიზეზები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

შიმშილი ასევე წარმოადგენდა ათწლეულების განმავლობაში დაგროვილი სახელმწიფო გადაწყვეტილებების ჯაჭვის საბოლოო შედეგს, რომელიც ნელ-ნელა, გრძელვადიან პერსპექტივაში დაგრძელდა.

დახურული ეკონომიკური მოდელის არჩევამხელისუფლება აიძულა უარი ეთქვა საერთაშორისო ბაზრებზე გასვლაზე და სურსათის იმპორტის შესაძლებლობაზე. ამის ნაცვლად, სახელმწიფო ცდილობდა მოსახლეობის მოთხოვნის შეზღუდვას — მაგალითად, 1991 წელს განხორციელებული კამპანიით „დღეში ორი კვება საკმარისია“.

ექსპორტის გაზრდისა და უცხოური ვალუტის მოზიდვის მცდელობებიც, რომლებიც 1991 წელს რაჯინ–სონბონის თავისუფალი ეკონომიკური ზონის შექმნით დაიწყო, წარუმატებლად დასრულდა — ზონა განთავსებული იყო ჩრდილოეთ კორეის ყველაზე იზოლირებულ რეგიონში და საერთაშორისო ბიზნესისთვის საჭირო მკაფიო სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნდა.

ჩრდილოეთ კორეის მთავრობა ასევე ვერ გამოიყენა მოკლევადიანი შესაძლებლობა — სურსათის იმპორტის დასაფინანსებლად უცხოეთიდან სასესხო რესურსების მიღება. ეს შესაძლებლობა დაიკარგა მას შემდეგ, რაც ქვეყანა 1970-იან წლებში ვერ დაფარდა საგარეო ვალებს და დეფოლტის მდგომარეობაში აღმოჩნდა.[1]

ლიტერატურა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  • ლანკოვი, ანდრეი. „დუღილი პრობლემის ზღვარზე: 1954–1955 წლების ჩრდილოეთ კორეის შიმშილი და საბჭოთა დამოკიდებულება ჩრდილოეთ კორეისადმი“. Journal of Cold War Studies 22:2 (გაზაფხული 2020), გვ. 3–25.
  • Natsios, Andrew S. (2001). The Great North Korean Famine. Washington: Institute of Peace Press. ISBN 978-1-929223-34-3. 
  • Vollertsen, Norbert (2004). Inside North Korea: Diary of a Mad Place. San Francisco: Encounter Books. ISBN 978-1-893554-87-0. 

იხილეთ აგრეთვე

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. 1 2 3 Stephan., Haggard (2007). Famine in North Korea: markets, aid, and reform, Noland, Marcus, 1959–, New York: Columbia University Press. ISBN 978-0-231-14000-3. OCLC 166342476. 
  2. ↑ Hancocks, Paula. (2023-03-03) North Korea's food shortage is about to take a deadly turn for the worse, experts say en. ციტირების თარიღი: 2024-01-27
  3. ↑ Haggard, Stephan; Noland, Marcus (2007) Famine in North Korea: Markets, Aid, and Reform (en). Columbia University Press, გვ. 38–39. ISBN 978-0-231-51152-0. „"Most important for our purposes, however, are signs of more aggressive commercial diplomacy and "aid seeking" beginning in 1994. These proposals were initially either rebuffed or their significance ignored."“ 
  4. 1 2 Noland, Marcus, Sherman Robinson and Tao Wang, [http://www.iie.com/publications/wp/99-2.pdf Famine in North Korea: Causes and Cures] დაარქივებული 2011-07-06 საიტზე Wayback Machine. , Institute for International Economics.
  5. ↑ Spoorenberg, Thomas; Schwekendiek, Daniel (2012). „Demographic Changes in North Korea: 1993–2008“. Population and Development Review. 38 (1): 133–158. doi:10.1111/j.1728-4457.2012.00475.x. hdl:10.1111/j.1728-4457.2012.00475.x.
  6. ↑ Goodkind, Daniel; West, Loraine (2001). „The North Korean famine and its demographic impact“. Population and Development Review. 27 (2): 219–238. doi:10.1111/j.1728-4457.2001.00219.x.
  7. ↑ Demick, Barbara (2010). Nothing to Envy: Love, Life and Death in North Korea. Sydney: Fourth Estate, გვ. 69. ISBN 978-0-7322-8661-3. 
  8. ↑ Mapping a Hidden Disaster: Personal Histories of Hunger in North Korea. ციტირების თარიღი: 25 June 2018
  9. ↑ Kim Jong Il's North Korea -An Arduous March- / Spot Survey No.7 en. ციტირების თარიღი: 28 May 2024
  10. ↑ Oberdorfer, Don; Carlin, Robert (2014) The Two Koreas: A Contemporary History. Basic Books, გვ. 291. ISBN 978-0-465-03123-8. 
  11. ↑ Stephan., Haggard (2005). Hunger and human rights: the politics of famine in North Korea, Noland, Marcus, 1959–, Committee for Human Rights in North Korea., 1st, Washington, DC: U.S. Committee for Human Rights in North Korea. ISBN 978-0-9771111-0-7. OCLC 64390356. 
  12. ↑ Oberdorfer, Don; Carlin, Robert (2014) The Two Koreas: A Contemporary History. Basic Books, გვ. 181. ISBN 978-0-465-03123-8. 
  13. ↑ Demick, Barbara (2010). Nothing to Envy: Love, Life and Death in North Korea. Sydney: Fourth Estate, გვ. 67. ISBN 978-0-7322-8661-3. 
  14. ↑ Oberdorfer, Don; Carlin, Robert (2014) The Two Koreas: A Contemporary History. Basic Books, გვ. 308. ISBN 978-0-465-03123-8. 
  15. ↑ Oberdorfer, Don (1999). [https://books.google.com/books?id=rkKhPwAACAAJ The Two Koreas: A Contemporary History] (en). Warner. ISBN 978-0-7515-2668-4. 
  16. ↑ Smith, Hazel (2005). [https://books.google.com/books?id=5OPTQevWE70C Hungry for Peace: International Security, Humanitarian Assistance, and Social Change in North Korea]. US Institute of Peace Press, გვ. 66. ISBN 978-1-929223-59-6. 
  17. ↑ Floru, J.P. (2017) The Sun Tyrant: A Nightmare Called North Korea. London, U.K.: Biteback Publishing, გვ. 21. ISBN 978-1-78590-221-5. OCLC 984074543. „When the size of the catastrophe he had caused became apparent, Kim Jong Il had his agricultural minister Seo Gwan Hee executed by firing squad. Seo was accused of being a spy for 'the American imperialists and their South Korean lackeys' and of having sabotaged North Korea's self-reliance in agriculture.“ 
  18. ↑ Choe, Sang-Hun (March 18, 2010). „N. Korea Is Said to Execute Finance Chief“. The New York Times. ციტირების თარიღი: July 10, 2017. ციტატა: „North Korea publicly executed Seo Gwan-hee, a party secretary in charge of agriculture, on spying charges in 1997 when a famine decimated the population, according://“
  19. ↑ Haggard, Stephan; Noland, Marcus. 2007. Famine in North Korea. New York: Columbia University Press. გვ. 51.
  20. ↑ Haggard, Stephan; Noland, Marcus. 2007. Famine in North Korea. New York: Columbia University Press. გვ. 53.
  21. ↑ Haggard, Stephan; Noland, Marcus. 2007. Famine in North Korea. New York: Columbia University Press. გვ. 54.
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=ჩრდილოეთ_კორეის_შიმშილობა_(1990-იანი_წლები)&oldid=4962847“-დან