შინაური ძაღლი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
შინაური ძაღლი
Coat types 3.jpg
ძაღლის სხვა და სხვა ჯიშები.
მეცნიერული კლასიფიკაცია
სამეფო: ცხოველები
ტიპი: ქორდიანები
კლასი: ძუძუმწოვრები
რიგი: მტაცებლები
ოჯახი: ძაღლისებრნი
გვარი: ძაღლი
სახეობა: რუხი მგელი
ქვესახეობა: შინაური ძაღლი
ლათინური სახელი
Canis lupus familiaris

შინაური ძაღლი (ლათ. Canis lupus familiaris)[1][2]რუხი მგლის ქვესახეობა, ძაღლისებრთა ოჯახის წევრი მტაცებელთა რიგის მოშინაურებული ძუძუმწოვარი ცხოველი. კატებთან ერთად წარმოადგენს კაცობრიობის ერთ–ერთ ყველაზე პოპულარული „თანამგზავრ“ ცხოველს.

ითვლება, რომ ძაღლი არის ყველაზე ადრეულად მოშინაურებული ცხოველი. ამჟამინდელი სახით იგი მოთვინიერებულია 15 000 წლის წინ.[3] თუმცა, ნაპოვნია ნამარხი ნარჩენები ციმბირსა და ბელგიაში, რომლებიც დათარიღებულია ძველი წელთაღიცხვით 31 000 წლით. ვერცერთი მათგანი ვერ გადაურჩა უკანასკნელ გამყინვარების მაქსიმუმს. mDNA გვთავაზობს ძაღლების გამოყოფის ზღვრად მგლებისგან 100 000 წელს, თუმცაღა შინაური ძაღლის არსებობა 33 000 წლის წინ არ არის მორფოლოგიურად დადასტურებული.[4][5]

ძაღლი ადვილად მოსათვინიერებელი და საწვრთნელი ცხოველია, მისი გამოყენება ხდება სხვადასხვა მიზნებისთვის: ნადირობა, მაძებარი ფუნქციები, დაცვითი ფუნქციები, საჭაპანო ფუნქციები (მცირე ტვირთებისა და მარხილებში ჩაბმა). არსებობს ასევე დეკორატიული ჯიშები. ყველაზე ცნობილი და უძველესი ფუნქცია, რაც ძაღლებს აკისრიათ, ესაა შინაური ცხოველების დაცვა (მეცხვარე ძაღლი, იგივე ნაგაზი). გამოირჩევა განსაკუთრებულად განვითარებული ყნოსვით – ზოგიერთი მონაცემით, ძაღლებს შეუძლიათ 40 ათას სხვადასხვა სურნელის გარჩევა-დამახსოვრება. მათმა მრავალფუნქციურმა გამოყენებამ განაპირობა მათი ზედმეტსახელი: „ადამიანის საუკეთესო მეგობარი“. ზოგიერთ კულტურაში ძაღლები წარმოადგენენ ხორცის წყაროს.[6][7] ბოლო დროის მონაცემებით ძაღლი მსოფლიოში ყველაზე გავრცელებული მტაცებელი ცხოველია, მათი რაოდენობა 700 მილიონიდან ერთ მილიარდამდეა[8][9].

მსოფლიოში გავრცელებულია ასევე სასტიკი პრაქტიკა – საბრძოლო ძაღლის ჯიშების სპეციალურად გამოყვანა, ფსონების დადება ძაღლების სასიკვდილო ორთაბრძოლებზე. ზოგჯერ ძაღლებს განზრახ წვრთნიან მკვლელებად. როგორც ამბობენ, გაწვრთნის ზოგიერთი მეთოდია ცხოველის ცემა, დამშევა და თვით „ქილერად“ მომზადებაც, რაც იმაში გამოიხატება, რომ ძაღლს ადამიანის ხელოვნურ ფიგურაზე თადასხმასა და მის დაგლეჯვას ასწავლიან. გარდა ამისა, გასაწვრთნელ ძაღლს სასიკვდილოდ განწირულ დასუსტებულ ძაღლებთან აჩხუბებენ. უკვე გაწვრთნილ ძაღლებს კი ძაღლების ჩხუბში აღებინებენ მონაწილეობას, რომლებიც აზარტული მოთამაშეებისა და სისხლმოწყურებული მაყურებლების ჟინის დასაკმაყოფილებლად იმართება.

განსაკუთრებით ძვირფასი არიან სმენადაქვეითებულებისთვის ძაღლები, რომლებსაც სპეციალურად მათ დასახმარებლად წვრთნიან. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ის, თუ რა დიდ სამსახურს უწევენ გამყოლი ძაღლები უსინათლოებს. ძაღლების მწვრთნელი და წიგნ „გამყოლი თვალების“ ავტორი, მაიკლ ტაკერი, თვლის, რომ ბრმის გამყოლ ძაღლს შეუძლია, უსინათლო ადამიანის წინაშე სრულიად ახალი სამყარო გადაშალოს — მიანიჭოს „თავისუფლება, დამოუკიდებლობა, შეაძლებინოს გადაადგილება და გაუწიოს მეგობრობა“. მართლაც, ძალიან სასიამოვნოა, როდესაც ხედავ, როგორი ურთიერთგაგებაა ასეთ ძაღლებსა და მათ პატრონებს შორის.

ოთხფეხა მეგობრები ასევე დიდ დახმარებას უწევენ სხვა ინვალიდებსაც. ინვალიდის სავარძელს მიჯაჭვული ერთი ქალის ძაღლს ნასწავლი ჰქონდა ტელეფონის ყურმილის აღება და კონვერტზე მარკის დაკვრა! ერთ ძაღლს კი 120 ბრძანების შესრულება შეეძლო, მათ შორის სუპერმარკეტის თაროებიდან კონსერვის ქილებისა და პაკეტების აღება.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]


სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Mammal Species of the World – Browse: Canis lupus familiaris. Bucknell.edu (2005). წაკითხვის თარიღი: 2012-03-12.
  2. Mammal Species of the World – Browse: lupus. Bucknell.edu. წაკითხვის თარიღი: 2010-08-10.
  3. Savolainen P, Zhang YP, Luo J, Lundeberg J, Leitner T (November 2002). "Genetic evidence for an East Asian origin of domestic dogs". Science 298 (5598): 1610–3. Bibcode 2002Sci...298.1610S. . PMID 12446907.
  4. Germonpré, Mietje; Sablin, Mikhail V.; Stevens, Rhiannon E.; Hedges, Robert E.M.; Hofreiter, Michael; Stiller, Mathias; Després, Viviane R. (2009). "Fossil dogs and wolves from Palaeolithic sites in Belgium, the Ukraine and Russia: osteometry, ancient DNA and stable isotopes". Journal of Archaeological Science 36 (2): 473. .
  5. Pionnier-Capitan M, Bemilli C, Bodu P, Célérier G, Ferrié J-G, Fosse P, Garcià M, and Vigne J-D (2011). "New evidence for Upper Palaeolithic small domestic dogs in South-Western Europe". Journal of Archaeological Science 38 (9): 2123. .
  6. Wingfield-Hayes, Rupert. “China's taste for the exotic“, BBC News, 2002-06-29. 
  7. Vietnam's dog meat tradition“, BBC News, 31 დეკემბერი, 2001. 
  8. Hughes, Joelene; Macdonald, David W. (2013). "A review of the interactions between free-roaming domestic dogs and wildlife". Biological Conservation 157: 341–351. doi:10.1016/j.biocon.2012.07.005.
  9. Gompper, Matthew E. (2013). "The dog–human–wildlife interface: assessing the scope of the problem". In Gompper, Matthew E. Free-Ranging Dogs and Wildlife Conservation. Oxfort University Press. pp. 9–54.