შემოდგომის ფშატი

შემოდგომის ფშატი (Elaeagnus umbellata), აგრეთვე ცნობილი როგორც აზიური ან იაპონური ფშატი, არის ფშატისებრთა (Elaeagnaceae) ოჯახის ფოთოლმცვენი ბუჩქი ან მცირე ზომის ხე. საქართველოში შემოტანილი სახეობაა.

აღწერა

შემოდგომის ფშატი წარმოშობით აღმოსავლეთ აზიიდანაა — ჩინეთიდან, იაპონიიდან და კორეიდან. 3–5 მეტრამდე იზრდება. მისი ფოთლები ჩვეულებრივ ფშატთან (E. angustifolia) შედარებით უფრო ფართოა და ღია მწვანე ფერისაა. ყვავილები მომცრო, სურნელოვანი და ღია ყვითელია, თუმცა განსხვავებით E. angustifolia-ს ვერცხლისფერი ელვარებისა, აქ ნაკლებად ვერცხლისფერია.

მისი ნაყოფი — წითელი კენკრა ვერცხლისფერ წერტილებით — შემოდგომაზე მწიფდება (სწორედ აქედან სახელიც). გამოირჩევა ანტისიმსივნური ლიკოპინის მაღალი შემცველობით, რომელიც მას წითელ ფერს აძლევს და რომელიც პომიდორზე 7-17-ჯერ უფრო მაღალი კონცენტრაციითაა. მდიდარია A, C, და E ვიტამინებით.

ეკოლოგიური და აგრონომიული მნიშვნელობა

ფშატის სახეობები აზოტფიქსატორია რაც მათ ნიადაგის გამდიდრების უნარს აძლევს. E. umbellata უფრო სწრაფად იზრდება და უფრო მდგრადია ქარიან და მშრალ პირობებში ვიდრე E. angustifolia. ზოგიერთ ქვეყანაში გამოიყენება ეროზიის საწინააღმდეგო ან ნიადაგის გამაჯანსაღებელი ზონების გაშენებისთვის.

შემოდგომის ფშატი საქართველოში მცირედით ცნობილია საკარმიდამო ბაღებში. შეიძლება დაინერგოს როგორც პერსპექტიული ბუჩქოვანი ხილოვანი კულტურა, განსაკუთრებით გაღარიბებულ და მშრალ რეგიონებში.

ინვაზიურობა

Elaeagnus umbellata მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში ინვაზიური სახეობად მიიჩნევა (მაგ., აშშ-ში), რადგან სწრაფად ვრცელდება და სხვა ადგილობრივ სახეობებს ჩრდილავს. inaturalist.org-ის მიხედვით ფიქსირდება საქართველოს ბუნებაშიც.

წყაროები

• ბოტანიკური აღწერილობა და შედარებითი მახასიათებლები: Flora of China – Elaeagnus umbellata და Elaeagnus angustifolia აღწერილობები
• ელაგნუსის გვარის ეკონომიკური მნიშვნელობა: U.S. Forest Service – Invasive Plant Fact Sheets
• საქართველოში გავრცელებული მცენარეების ატლასი
• CABI Invasive Species Compendium – Elaeagnus umbellata
• ლიკოპინის შემცველობა და ნაყოფის კვებითი ღირებულება: Journal of Food Composition and Analysis, 2010