ყინულის სტუპა
ყინულის სტუპა — მყინვარების მყნობის ტექნიკა, რომელიც ქმნის ხელოვნურ მყინვარებს და გამოიყენება ზამთრის წყლის შესანახად (რომელიც სხვაგვარად გამოუყენებელი დარჩებოდა) კონუსური ფორმის ყინულის გროვების სახით. ზაფხულში, როდესაც წყლის დეფიციტია, ყინული დნება ნათესებისთვის[1] წყლის მიწოდების გასაზრდელად. სარწყავად წყლის არხებით გაყვანა და გაყინვა ასობით წელია არსებობს. ის ხელახლა გამოიგონა, პოპულარიზაცია გაუწია და მასშტაბები გაზარდა სონამ ვანგჩუკმა ლადახში, ინდოეთში. პროექტს ახორციელებს არასამთავრობო ორგანიზაცია „ლადახის სტუდენტთა საგანმანათლებლო და კულტურული მოძრაობა“. 2013 წლის ოქტომბერში გაშვებული სატესტო პროექტი 2014 წლის იანვარში დაიწყო საპროექტო სახელით „ყინულის სტუპას პროექტი“. 2016 წლის 15 ნოემბერს სონამ ვანგჩუკს გადაეცა როლექსის ჯილდო (Rolex Awards for Enterprise) ყინულის სტუპებზე მუშაობისთვის. ვანგჩუკის პირველი ყინულის სტუპას პროექტის შემდეგ, რეგიონში აშენდა ათზე მეტი ყინულის სტუპა, რომლებმაც 25 მილიონ ლიტრზე მეტი წყალი უზრუნველყვეს.
ლადახი არის ცივი უდაბნო, სადაც ზამთარში სოფლის მეურნეობას არ მისდევენ გაყინული ნიადაგისა და ჰაერის დაბალი ტემპერატურის გამო. გაზაფხულზე თესვისთვის წყლის საჭიროება იზრდება, თუმცა ამავდროულად ნაკადულები შრება. ნალექების წლიური რაოდენობით, რომელიც 50 მილიმეტრზე ნაკლებია, სოფლის მეურნეობა ლადახში მთლიანად დამოკიდებულია თოვლისა და მყინვარების ნადნობ წყალზე.[1] კლიმატის ცვლილების გამო, რეგიონში შეინიშნება უფრო ცხელი ზაფხული მყინვარების დნობის ზრდით, რასაც თან ახლავს დნობის დროისა და ნალექების რაოდენობის ცვლა. შედეგად, საგაზაფხულო სეზონზე წყალი უფრო დეფიციტურია, რაც თავის მხრივ გავლენას ახდენს სოფლის მეურნეობასა და საკვების მარაგზე[2][3][4] .
მაისის თვეში სონამ ვანგჩუკმა ხიდის ქვეშ ყინული შენიშნა. ზაფხულის ტემპერატურისა და ლადახის ყველაზე დაბალ სიმაღლეზე მდებარეობის მიუხედავად, ყინული არ დამდნარიყო, რადგან ის მზის პირდაპირი სხივების ქვეშ არ იმყოფებოდა. ვანგჩუკი მიხვდა, რომ ყინული ლადახში უფრო დიდხანს გაძლებდა, თუ მას მზისგან დაჩრდილავდნენ. ვინაიდან წყლის დიდი მასების დაჩრდილვა შეუძლებელი იყო, ვანგჩუკმა მოიფიქრა წყლის გაყინვა და შენახვა კონუსის ფორმით, რაც მზისთვის მინიმალურ ზედაპირს წარმოქმნის, ხოლო ამავდროულად დიდი მოცულობის წყალს იტევს.
2013 წლის ოქტომბერში, სონამ ვანგჩუკმა შექმნა 6 მეტრი სიმაღლის ყინულის სტუპას პროტოტიპი ლეჰში 150,000 ლიტრი წყლის გაყინვით, ყოველგვარი მზისგან დაჩრდილვის გარეშე. წყალი მილებით მაღალი წერტილიდან გრავიტაციის საშუალებით მოედინებოდა, ელექტროენერგიისა თუ დამატებითი ტექნიკის გამოყენების გარეშე. ყინულის სტუპა ბოლომდე არ დამდნარა 2014 წლის 18 მაისამდე, მაშინაც კი, როდესაც ტემპერატურა 20°C-ზე(68 °F)[2][3][4][5] მაღალი იყო.
ლადახის რეგიონი გაზაფხულზე სოფლის მეურნეობის საჭიროებებისთვის წყლის დეფიციტს განიცდის, რაც კიდევ უფრო ზღუდავს კულტივაციის პერიოდს სუბარქტიკული კლიმატის პირობებში. ლადახის რეგიონის ქარის, ჰიდრო და მზის ენერგიის პოტენციალის მცირე ნაწილის ათვისებით, ენერგიის შენახვის საჭიროების გარეშე, შესაძლებელია ყინულის სტუპების დამზადება თოვლის ქვემეხების გამოყენებით, რათა მოირწყას მთელი კულტივირებადი მიწა ნათესებისთვის, პლანტაციებისთვის და ა.შ.[6]
ხელოვნური მყინვარების პოპულარიზაციისა და სარწყავი წყლის დაზოგვის მიზნით, 2019 წლიდან იმართება „ყინულის სტუპების შეჯიბრი“. 2019[7] წელს აშენდა 12 ყინულის სტუპა, ხოლო 2020 წელს — დაახლოებით 25.
რესურსები ინტერნეტში
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- Video about Ice stupa
- Adaptation: Ice stupas of Ladakh PBS series hosted by climate researcher Alizé Carrère
- Ice stupas of the Ladakh desert: an ingenious solution to water scarcity – a picture essay The Guardian
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- 1 2 In Kashmir, An Ancient Solution Solves a New Problem en-US (2019-01-13). ციტირების თარიღი: 2025-06-21
- 1 2 „Ice Stupas: Conserving water the 3 Idiots way“. Forbes India. ციტირების თარიღი: 21 November 2016.
- 1 2 „Sonam Wangchuk Wins the Rolex Award“. thewire.in/. ციტირების თარიღი: 21 November 2016.
- 1 2 „Ice Stupas: Water conservation in the land of the Buddha“. indiawaterportal.org. ციტირების თარიღი: 21 November 2016.
- ↑ „Ice Stupa - A Form of Artificial Glacier“. Official website. ციტირების თარიღი: 21 November 2016.
- ↑ Artificial snow is nothing like the real stuff (10 February 2022). ციტირების თარიღი: 14 February 2022.
- ↑ Villages in Ladakh compete for building artificial glaciers.