ყაზახეთ-ესპანეთის ურთიერთობები
 | |
 ყაზახეთი |
 ესპანეთი |
ყაზახეთ-ესპანეთის ურთიერთობები — ორმხრივი დიპლომატიური კავშირები ყაზახეთის რესპუბლიკასა და ესპანეთის სამეფოს შორის. დიპლომატიური ურთიერთობები ოფიციალურად დამყარდა 1992 წლის 11 თებერვალს. 1999 წელს ორივე მხარემ დააფუძნა საელჩოები: იანვარში გაიხსნა ყაზახეთის საელჩო მადრიდში, ხოლო ივნისში — ესპანეთის საელჩო ყაზახეთში.
ისტორია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ესპანეთი ყაზახეთისათვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ევროპულ პარტნიორად ჩამოყალიბდა. 1994 წლიდან ქვეყნებს შორის მაღალი დონის ვიზიტებმა და მოლაპარაკებებმა მჭიდრო პოლიტიკური დიალოგის საფუძველი გაამყარა.
2001-ლი წლის აგვისტოში, ესპანეთის მეფე ხუან კარლოს I კერძო ვიზიტით ეწვია ყაზახეთს, სადაც 8-დღიანი ვიზიტის განმავლობაში პრეზიდენტ ნურსულთან ნაზარბაევთან და სხვა მაღალჩინოსნებთან შეხვედრები გამართა[1].
მიმდინარე წლის 17 დეკემბერს, პრეზიდენტმა ნაზარბაევმა სამუშაო ვიზიტით ესპანეთი მოინახულა. ვიზიტის ფარგლებში შეხვდა მეფე ხუან კარლოს I-სა და პრემიერ-მინისტრ ხოსე მარია აზნარს. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ესპანეთი დააფინანსებდა ყაზახეთის ორ სოციალური პროექტს — ჩქაროსნული რკინიგზის შექმნა ასტანასა და ალმათის შორის და მუნიციპალური ნარჩენების მართვის სისტემის დანერგვა ასტანაში[2].
2004 წელს, პრეზიდენტი ნაზარბაევი მონაწილეობდა მეფე ხუან კარლოსის მოწვევით ესპანეთის სამეფო ოჯახის წარმომადგენლის — პრინცი ფილიპეს ქორწილში (21-23 მაისი)[3]. იმავე წლის 1-5 სექტემბერს, მეფე ხუან კარლოს I სამუშაო ვიზიტით იმყოფებოდა ყაზახეთში, რითაც მხარეებმა განამტკიცეს სტრატეგიული პარტნიორობა[4].
პრეზიდენტ ნაზარბაევის უკანასკნელი ვიზიტი ესპანეთში 2013 წლის თებერვალს განხორციელდა, ხოლო მეფე ფელიპე VI 2017 წლის ივნისში ეწვია ყაზახეთს EXPO-2017-ის გახსნაზე დასასწრებად.
ორმხრივი თანამშრომლობა გრძელდებოდა კორონავირუსის პანდემიის პირობებშიც. 2019 წლის 15-16 დეკემბერს მადრიდში იმყოფებოდა ყაზახეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი მუხტარ ტილეუბერდი აზია-ევროპის შეხვედრის (ASEM CMFA) ფარგლებში. 2021 წლის 5-6 ივლისს კი, ტლეუბერდის ოფიციალური ვიზიტი ესპანეთში შედგა[5].
პარლამენტთაშორისი თანამშრომლობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ყაზახეთ-ესპანეთის ურთიერთობები აქტიურად ვითარდება საპარლამენტო დონეზეც. 2017 წლის 16-17 ივლისს ესპანეთის დეპუტატთა კონგრესის თავმჯდომარე ანა პასტორი ასტანას სამუშაო ვიზიტით ეწვია[5].
2019 წლის 23-24 სექტემბერს, ესპანეთის სენატის საერთაშორისო საქმეთა კომიტეტის თავმჯდომარე ანტონიო გუტიერესი ასტანაში იმყოფებოდა, სადაც მონაწილეობა მიიღო ევრაზიის პარლამენტების სპიკერთა მეოთხე შეხვედრაში[5].
2021 წლის 8 სექტემბერს, ვენაში, პარლამენტების სპიკერთა მეხუთე მსოფლიო კონფერენციის ფარგლებში, ყაზახეთის მაჟილისის თავმჯდომარე ნურლან ნიგმატულინსა და ესპანეთის დეპუტატთა კონგრესის სპიკერ მერიჩელ ბატეტს შორის შეხვედრა შედგა[5].
2021 წლის 29 ნოემბერს მადრიდში გაიმართა პარლამენტთაშორისი კონსულტაციები ორი ქვეყნის საერთაშორისო პოლიტიკის კომიტეტების წევრებს შორის. შეხვედრაში მონაწილეობდნენ პო მარი-კლოზი ესპანეთიდან და მუხტარ იერმანი ყაზახეთის მხრიდან[5].
2022 წლის 18-22 ნოემბერს მადრიდში ნატოს საპარლამენტო ასამბლეის რეგულარულ სესიაში მონაწილეობა მიიღეს ყაზახეთის პარლამენტის სენატის წევრმა ნურჟან ნურსიპატოვმა და მაჟილისის დეპუტატმა ბახიტბეკ სმაგულმა[5].
სამართლებრივი ჩარჩო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ყაზახეთ-ესპანეთის ურთიერთობების სამართლებრივი ჩარჩო ორმხრივი თანამშრომლობის ყოვლისმომცველი და პროგრესული განვითარების მყარ საფუძველს წარმოადგენს. ამ ურთიერთობების განსაკუთრებული სტატუსი 2009 წლის 2 ივლისს სტრატეგიული პარტნიორობის შესახებ ხელშეკრულების ხელმოწერით განმტკიცდა.
ამ მნიშვნელოვანი დოკუმენტის გარდა, ორ ქვეყანას შორის დაიდო სხვა მნიშვნელოვანი შეთანხმებები, რომლებიც მოიცავს ფართო სპექტრის სფეროებს. მათ შორისაა შეთანხმებები ინვესტიციების წახალისებისა და ურთიერთდაცვის, ეკონომიკისა და მრეწველობის სფეროში თანამშრომლობის, ასევე კულტურის, განათლებისა და მეცნიერების სფეროებში თანამშრომლობის შესახებ. სამართლებრივი თანამშრომლობის აუცილებელი ელემენტი იყო ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილებისა და შემოსავლებსა და კაპიტალზე გადასახადებთან დაკავშირებით გადასახადებისგან თავის არიდების თავიდან აცილების შესახებ შეთანხმების ხელმოწერა.
განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს სისხლის სამართლის საკითხებში სამართლებრივი ურთიერთდახმარების შესახებ შეთანხმება. ესპანეთი გახდა პირველი ქვეყანა - ევროკავშირის წევრი, რომელთანაც ყაზახეთმა დადო შეთანხმებების სრული პაკეტი, რომელიც მოიცავს სისხლის სამართლის სფეროს[5].
სავაჭრო და ეკონომიკური ურთიერთობები
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ყაზახეთსა და ესპანეთს შორის სავაჭრო და ეკონომიკური თანამშრომლობა დინამიურად ვითარდება, რასაც ხელს უწყობს ორი ძირითადი ინსტიტუციური მექანიზმი — ყაზახეთ-ესპანეთის სამთავრობათშორისო კომისია ეკონომიკისა და მრეწველობის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ და ყაზახეთ-ესპანეთის ბიზნეს-საბჭო[5].
2022 წლის განმავლობაში ორმხრივმა სავაჭრო ბრუნვამ 2.59 მილიარდი აშშ დოლარი შეადგინა, რაც მოიცავდა ყაზახეთიდან ექსპორტს 2.32 მილიარდი დოლარის ოდენობით და ესპანეთიდან იმპორტს — 270.7 მილიონი დოლარის ფარგლებში. ექსპორტის სტრუქტურაში დომინირებდა ნავთობი და სპილენძი, ტყვია, რკინისა და ფოლადის ნაწარმი, აგრეთვე მარცვლეული. იმპორტში კი ძირითადად შედიოდა მექანიკური და ელექტრო მოწყობილობები, ლითონის ნაწარმი, ტექსტილი, ფეხსაცმელი, ეთერზეთები, ქიმიური და ფარმაცევტული პროდუქცია, სუნამოები და სხვა სამომხმარებლო საქონელი.
2019 წლის მდგომარეობით, ესპანეთიდან ყაზახეთში განხორციელებული პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მთლიანი მოცულობა 457.4 მილიონ აშშ დოლარს შეადგენდა, ხოლო ყაზახეთიდან ესპანეთში განხორციელებული ინვესტიციები — 70.2 მილიონ დოლარს.
2020 წლის დასაწყისისთვის ყაზახეთში რეგისტრირებული იყო ესპანური კაპიტალის მქონე 95 საწარმო, რომელთაგან 36 იყო ერთობლივი, ხოლო 54 აქტიურად ფუნქციონირებდა (მათ შორის 12 — ერთობლივი, 42 — უცხოური მონაწილეობით).
ესპანური ბიზნესის წარმომადგენლობა ყაზახეთის ბაზარზე ფართოა.
2020 წლის 16-18 იანვარს, ყაზახეთის ვაჭრობისა და ინტეგრაციის მინისტრის, ბახიტ სულთანოვის, ვიზიტის ფარგლებში მადრიდში განხილეს ორმხრივი ეკონომიკური ურთიერთობების პრიორიტეტული მიმართულებები — სავაჭრო ბრუნვის ზრდა, არარესურსული სექტორების განვითარება, ბიზნეს-კავშირების გაღრმავება და თანამშრომლობა სოფლის მეურნეობის, წყლის რესურსების, ნარჩენების გადამუშავებისა და ფარმაცევტიკის სფეროში.
2021 წლის 1-ლ სექტემბერს ასტანაში გაფორმდა შეთანხმება ორი Airbus A400M სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავის შეძენაზე, აგრეთვე მემორანდუმი ცენტრალური აზიის რეგიონში შესაბამისი ტექნიკური მომსახურების ცენტრის შექმნის შესახებ.
კულტურული და ჰუმანიტარული თანამშრომლობა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]ყაზახეთსა და ესპანეთს შორის კულტურულ-ჰუმანიტარული ურთიერთობები თანმიმდევრულად ფართოვდება და მოიცავს სახვითი ხელოვნების, ლიტერატურის, კინოსა და განათლების სფეროებს.
2013 წლის სექტემბერში, ესპანეთის პრემიერ-მინისტრის, მარიანო რახოის, ყაზახეთში ვიზიტისას მოეწყო ესპანელი მხატვრების გამოფენა[6]. ამავე ვიზიტისას ყაზახეთის პრეზიდენტმა, ნურსულთან ნაზარბაევმა, ესპანურ მხარეს გადასცა ყარაგანდის ბანაკში მყოფი ესპანელი ტყვეების შესახებ საარქივო დოკუმენტები, რამაც მნიშვნელოვანი გამოხმაურება გამოიწვია ესპანურ საზოგადოებაში — ყაზახეთი გახდა პირველი პოსტსაბჭოთა ქვეყანა, რომელმაც ოფიციალურად გადასცა მსგავსი ისტორიული დოკუმენტაცია[7].
2014 წელს Nexos-ის ასოციაციამ, ყაზახეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მხარდაჭერით, გადაიღო დოკუმენტური ფილმი დავიწყებულნი ყარაგანდაში, რომელიც ბანაკში დაპატიმრებულ ესპანელებს ეხებოდა. ფილმმა 2015 წელს ხუთ საერთაშორისო ფესტივალზე საუკეთესო დოკუმენტური ნამუშევრის ჯილდო მიიღო[7].
განათლების მიმართულებით, 2015 წლის მარტში ევრაზიის ეროვნულ უნივერსიტეტში გაიხსნა რუი გონსალეს დე კლავიხოს ესპანური ენის ცენტრი. 2019 წელს გაფორმდა თანამშრომლობის ხელშეკრულებები მადრიდის უნივერსიტეტთან, კომპლუტენსეს უნივერსიტეტთან და ალ-ფარაბის ყაზახეთის ეროვნულ უნივერსიტეტთან. ყაზახეთის დოქტორანტები გაემგზავრნენ ესპანეთში სამეცნიერო სტაჟირებაზე, ხოლო კადისის უნივერსიტეტში 140-მდე ყაზახი სტუდენტი სწავლობდა[5].
2016 წლის მარტსა და ოქტომბერში ბარსელონასა და მადრიდში გაიმართა ყაზახური ფილმების ჩვენებების ციკლი, რომელიც ყაზახეთის დამოუკიდებლობის 25 წლის იუბილეს მიეძღვნა[6].
2017 წელს მადრიდში გაიმართა წიგნის „თანამედროვე ყაზახური პოეზიის ანთოლოგიის“ ესპანურენოვანი გამოცემის პრეზენტაცია, დიპლომატიური ურთიერთობების 25 წლის იუბილეს ფარგლებში. თარგმანი შესრულდა ცნობილი ესპანელი პოეტის, ხუსტო ხორხე პადრონის მიერ. 2018 წელს გაფორმდა მემორანდუმი სტამბა Visor-Libros-თან, რაც ითვალისწინებდა ანთოლოგიის გავრცელებას ესპანურენოვან ქვეყნებში, მათ შორის ლათინურ ამერიკასა და აშშ-ში.
2018 წლის ნოემბერში მადრიდში, AECID-ის ბიბლიოთეკაში, გაიხსნა ყაზახური ლიტერატურისა და ხელოვნების ცენტრი. ასევე გაიმართა ასტანას ოპერის თეატრის ტური და ყურმანგაზის სახელობის ორკესტრის კონცერტი მადრიდის ეროვნულ მუსიკალურ აუდიტორიაში[5].
2019 წლის 30 აპრილს, მადრიდის სახვითი ხელოვნების საზოგადოებაში შედგა დოკუმენტური ტრილოგიის Equus: The Story of the Horse პრემიერა, რომელიც გადაიღეს კანადელმა რეჟისორმა ნიობე ტომპსონმა და ყაზახმა პროდიუსერმა ნურბოლ ბაიმუხანოვმა[6].
2019 წლის 27 სექტემბერს სერვანტესის ინსტიტუტში გაიმართა „თანამედროვე ყაზახური პროზის ანთოლოგიის“ ესპანურენოვანი გამოცემის პრეზენტაცია რუხანი ჟანგირუს პროგრამის ფარგლებში[8].
2019-2020 წლებში ყაზახეთის საელჩომ ორგანიზება გაუწია აბაი კუნანბაევის 175 წლის და აბუ ნასირ ალ-ფარაბის 1150 წლის იუბილესადმი მიძღვნილ ღონისძიებებს[5].
2021 წელს, ყაზახეთის დამოუკიდებლობის 30 წლის იუბილესადმი მიძღვნილ ღონისძიებათა ფარგლებში, მადრიდის ცენტრში — სიბელესის შადრევანი განათდა ყაზახეთის დროშის ფერებში. გამოუშვეს საიუბილეო საფოსტო მარკები, გაიმართა კონფერენცია და ნაზარბაევის წიგნის დამოუკიდებლობის ეპოქის ესპანურენოვანი პრეზენტაცია[6].
2022 წელს მადრიდის სახვითი ხელოვნების ცენტრში მოეწყო ყაზახური კინოს ჩვენებების ციკლი[9].
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ 2001. Один год президента / Сост. Ж. К. Туймебаев. — Астана, 2005. — С. 342—343. — 392 с. — 3000 экз. — ISBN 9965-27-753-2.
- ↑ 2001. Один год президента / Сост. Ж. К. Туймебаев. — Астана, 2005. — С. 288—290. — 392 с. — 3000 экз. — ISBN 9965-27-753-2.
- ↑ 2004. Один год президента / Сост. Ж. К. Туймебаев. — Астана, 2005. — С. 273—274. — 648 с. — 3000 экз. — ISBN 9965-27-753-2.
- ↑ 2004. Один год президента / Сост. Ж. К. Туймебаев. — Астана, 2005. — С. 406. — 648 с. — 3000 экз. — ISBN 9965-27-753-2.
- ↑ 5.00 5.01 5.02 5.03 5.04 5.05 5.06 5.07 5.08 5.09 5.10 Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Испания
- ↑ 6.0 6.1 6.2 6.3 Культурно-гуманитарное сотрудничество
- ↑ 7.0 7.1 Казахстанско-испанский фильм «Забытые в Караганде» получил награду California Film Awards
- ↑ Сборники казахской литературы на испанском языке презентовали в Мадриде
- ↑ В Мадриде проходят «Дни казахстанского кино»