შინაარსზე გადასვლა

უოლტ უიტმენი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
უოლტ უიტმენი
ინგლ. Walt Whitman
დაბადების თარიღი 31 მაისი, 1819(1819-05-31)[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12]
დაბადების ადგილი West Hills[13] ან ლონგ-აილენდი[14]
გარდაცვალების თარიღი 26 მარტი, 1892(1892-03-26)[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [10] [11] [12] (72 წლის)
გარდაცვალების ადგილი კამდენი[15] [14]
დასაფლავებულია Harleigh Cemetery
საქმიანობა მწერალი[16] , გამომცემელი, ესეისტი[14] [16] , ტიპოგრაფი, მასწავლებელი[16] , ჟურნალისტი[14] [16] , პოეტი[17] [14] [16] , რომანისტი და რედაქტორი[16]
ენა ინგლისური ენა
მოქალაქეობა აშშ[18]
Magnum opus ბალახის ფოთლები და ო, კაპიტანო! ჩემო კაპიტანო!
ჯილდოები ნიუ-ჯერსის დიდების დარბაზი[19]
მეუღლე
გავლენა მოახდინეს
ხელმოწერა

უოლტერ უიტმენ უმცროსი (/ˈhwɪtmən/; დ. 31 მაისი, 1819 – გ. 26 მარტი, 1892) — ამერიკელი პოეტი, ესეისტი და ჟურნალისტი; ასევე დაწერილი აქვს ორი რომანი. უიტმენი ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან პოეტად ამერიკულ და მსოფლიო ლიტერატურაში. მან თავის შემოქმედებაში გააერთიანა როგორც ტრანსცენდენტალიზმი, ისე რეალიზმი და მას ხშირად თავისუფალი ლექსის მამას უწოდებენ.[20] მისი შემოქმედება თავის დროზე საკამათო იყო, განსაკუთრებით 1855 წელს გამოცემული პოეტური კრებული „ბალახის ფოთლები“ (Leaves of Grass), რომელიც ზოგიერთმა კრიტიკოსმა ზედმეტი სენსუალურობის გამო უხამსობად შერაცხა.

უიტმენი დაიბადა ჰანტინგტონში, ლონგ-აილენდზე. ბავშვობა და კარიერის დიდი ნაწილი ბრუკლინში გაატარა. 11 წლის ასაკში მიატოვა ფორმალური განათლება და მუშაობა დაიწყო. ის მუშაობდა ჟურნალისტად, მასწავლებლად და სახელმწიფო მოხელედ. უიტმენის მთავარი პოეტური კრებული „ბალახის ფოთლები“, რომელიც პირველად 1855 წელს გამოიცა, მისივე ფულით დაფინანსდა და საყოველთაოდ ცნობილი გახდა. ნაწარმოები წარმოადგენდა ამერიკული ეპოსის საშუალებით რიგით ადამიანამდე მიწვდომის მცდელობას. უიტმენი 1892 წლამდე, გარდაცვალებამდე, აგრძელებდა „ბალახის ფოთლების“ განვრცობას და გადამუშავებას.

ამერიკის სამოქალაქო ომის დროს უიტმენი გაემგზავრა ვაშინგტონში და საავადმყოფოებში მუშაობდა, სადაც დაჭრილებს უვლიდა. მისი პოეზია ხშირად ფოკუსირდებოდა როგორც დანაკარგზე, ასევე განკურნებაზე. აბრაამ ლინკოლნის მკვლელობასთან დაკავშირებით, რომელსაც უიტმენი დიდ პატივს სცემდა, მან დაწერა არაერთი ლექსი, მათ შორის „ო, კაპიტანო! ჩემო კაპიტანო!“ და „როცა იასამანი უკანასკნელად აყვავდა ეზოში“ და წაიკითხა ლექციების სერია ლინკოლნზე. სიცოცხლის ბოლოსკენ ინსულტის გადატანის შემდეგ, უიტმენი გადავიდა კემდენში, ნიუ-ჯერსიში, სადაც მისი ჯანმრთელობა კიდევ უფრო გაუარესდა. როდესაც ის 72 წლის ასაკში გარდაიცვალა, მისი დაკრძალვა საჯარო ღონისძიებად იქცა.[21][22]

უიტმენის გავლენა პოეზიაზე კვლავ ძლიერია. ხელოვნების ისტორიკოსი მერი ბერენსონი წერდა: „თქვენ ვერ გაიგებთ ამერიკას უოლტ უიტმენის, „ბალახის ფოთლების“ გარეშე... მან გამოხატა ეს ცივილიზაცია „ყველაზე თანამედროვედ“, როგორც თავად იტყოდა და ისტორიის ფილოსოფიის ვერცერთი სტუდენტი მის გარეშე ფონს ვერ გავა.“[23] მოდერნისტმა პოეტმა ეზრა პაუნდმა უიტმენს უწოდა „ამერიკის პოეტი... ის არის ამერიკა.“[24] პოეზიის ფონდის თანახმად, ის არის „ამერიკის მსოფლიო პოეტი — ჰომეროსის, ვერგილიუსის, დანტესა და შექსპირის თანამედროვე მემკვიდრე.“[25]

ცხოვრება და შემოქმედება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ადრეული წლები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
შეგირდთა ბიბლიოთეკის ასოციაცია 1825 წელს

უიტმენი დაიბადა 1819 წლის 31 მაისს, უესტ-ჰილზში, ნიუ-იორკში. ის იყო ინგლისური და ჰოლანდიური წარმოშობის კვაკერი მშობლების, უოლტერ და ლუიზა ვან ველსორ უიტმენების ცხრა შვილიდან მეორე.[26][27] მას მალევე შეარქვეს „უოლტი“, რათა მამამისისგან განესხვავებინათ.[28] ოთხი წლის ასაკში უიტმენი ოჯახთან ერთად ჰანტინგტონიდან ბრუკლინში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც სახლებს ხშირად იცვლიდნენ, ნაწილობრივ ცუდი ინვესტიციების გამო.[29] უიტმენი თავის ბავშვობას იხსენებდა, როგორც ზოგადად მშფოთვარეს და უბედურს, ოჯახის მძიმე ფინანსური პრობლემების გამო.[30] ერთ-ერთი ბედნიერი მომენტი, რომელიც მან მოგვიანებით გაიხსენა, იყო 1825 წლის 4 ივლისს, ბრუკლინში, ლაფაიეტის მიერ ბრუკლინის შეგირდთა ბიბლიოთეკის საძირკვლის ჩაყრის აღსანიშნავ ზეიმზე, როდესაც მარკიზმა დე ლაფაიეტმა იგი ჰაერში აიტაცა და ლოყაზე აკოცა.[31] მოგვიანებით უიტმენი ამავე დაწესებულებაში ბიბლიოთეკარად მუშაობდა.[32]

11 წლის ასაკში უიტმენმა შეწყვიტა ფორმალური განათლება[33] და სამსახურის ძებნა დაიწყო, რათა დახმარებოდა ოჯახს, რომელსაც ფინანსურად უჭირდა. ის იყო შიკრიკი ორი იურისტისთვის, ხოლო მოგვიანებით — შეგირდი და სტამბის მუშა ლონგ-აილენდის ყოველკვირეულ გაზეთ „პატრიოტში“, რომლის რედაქტორიც სემიუელ ე. კლემენტსი იყო.[34] იქ უიტმენმა საბეჭდი დაზგა და ასოთაწყობა შეისწავლა.[35] შესაძლოა, აქ მუშაობისას დაეწერა „სენტიმენტალური ნაწყვეტებიც“ ზოგიერთი გამოცემის შესავსებად.[36] კლემენტსმა სკანდალი გამოიწვია, როდესაც ის და მისი ორი მეგობარი შეეცადნენ ამოეთხარათ კვაკერი მქადაგებლის, ელიას ჰიქსის ცხედარი, რათა მისი თავის თაბაშირის ყალიბი დაემზადებინათ.[37] კლემენტსმა მალევე დატოვა „პატრიოტი“, სავარაუდოდ, ამ სკანდალის გამო.[38]

კარიერა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
უიტმენი 28 წლის ასაკში, 1848 წელს

მომდევნო ზაფხულს უიტმენმა ბრუკლინში სხვა მბეჭდავთან, ერასტუს უორთინგტონთან დაიწყო მუშაობა.[39] გაზაფხულზე მისი ოჯახი დაბრუნდა უესტ-ჰილზში, ლონგ-აილენდზე, მაგრამ უიტმენი დარჩა და მუშაობა დაიწყო ოლდენ სპუნერის, ვიგების წამყვანი ყოველკვირეული გაზეთის, „ლონგ-აილენდ სტარის“ რედაქტორის, სტამბაში.[39] „სტარში“ მუშაობისას უიტმენი ადგილობრივი ბიბლიოთეკის მუდმივი მკითხველი გახდა, შეუერთდა ქალაქის სადებატო საზოგადოებას, დაიწყო თეატრალურ წარმოდგენებზე სიარული[40] და ანონიმურად გამოაქვეყნა თავისი რამდენიმე ადრეული ლექსი „ნიუ-იორკ მირორში“.[41] 1835 წლის მაისში, 16 წლის ასაკში, უიტმენმა დატოვა „სტარი“ და ბრუკლინიც.[42] ის ნიუ-იორკში გადავიდა საცხოვრებლად, რათა ემუშავა ასოთამწყობად,[43] თუმცა მოგვიანებით უიტმენი ვერ იხსენებდა, თუ სად.[44] იგი სხვა სამსახურის პოვნასაც შეეცადა, მაგრამ გაუჭირდა, ნაწილობრივ საბეჭდ და საგამომცემლო რაიონში გაჩენილი ძლიერი ხანძრის,[44] ნაწილობრივ კი ეკონომიკის ზოგადი კოლაფსის გამო, რამაც გამოიწვია 1837 წლის პანიკა.[45] 1836 წლის მაისში იგი დაუბრუნდა თავის ოჯახს, რომელიც ახლა უკვე ჰემპსტედში, ლონგ-აილენდზე ცხოვრობდა.[46] უიტმენი პერიოდულად ასწავლიდა სხვადასხვა სკოლაში 1838 წლის გაზაფხულამდე, თუმცა ის არ იყო კმაყოფილი მასწავლებლობით.[47]

მასწავლებლობის მცდელობების შემდეგ უიტმენი დაბრუნდა ჰანტინგტონში, რათა დაეარსებინა თავისი გაზეთი „ლონგ-აილენდერი“. მუშაობდა გამომცემლად, რედაქტორად, მბეჭდავად, დისტრიბუტორად და სახლში მიტანის სერვისსაც კი უზრუნველყოფდა. ათი თვის შემდეგ მან გამოცემა მიჰყიდა ე. ო. კროუელს, რომელმაც პირველი ნომერი 1839 წლის 12 ივლისს გამოსცა.[48] უიტმენის დროს გამოქვეყნებული „ლონგ-აილენდერის“ არცერთი შემორჩენილი ეგზემპლარი არაა ცნობილი.[49] 1839 წლის ზაფხულისთვის მან იშოვა სამსახური ასოთამწყობად ჯამეიკაში (ქუინზში), გაზეთ „ლონგ-აილენდ დემოკრატში“, რომლის რედაქტორიც ჯეიმზ ჯ. ბრენტონი იყო.[48] მან მალევე დატოვა ეს სამსახური და 1840 წლის ზამთრიდან 1841 წლის გაზაფხულამდე კიდევ ერთხელ სცადა მასწავლებლობა.[50] ერთი ისტორია, შესაძლოა აპოკრიფული, მოგვითხრობს, თუ როგორ გააძევეს უიტმენი მასწავლებლობის პოზიციიდან 1840 წელს საუთჰოლდში, ნიუ-იორკში. მას შემდეგ, რაც ადგილობრივმა მქადაგებელმა მას „სოდომიტი“ უწოდა, უიტმენი, სავარაუდოდ, კუპრითა და ბუმბულით ამოთხვარეს. ბიოგრაფი ჯასტინ კაპლანი აღნიშნავს, რომ ეს ისტორია სავარაუდოდ სიმართლეს არ შეესაბამება, რადგან უიტმენი მოგვიანებით რეგულარულად ისვენებდა ამ ქალაქში.[51] ბიოგრაფი ჯერომ ლავინგი ამ ინციდენტს „მითს“ უწოდებს.[52] ამ პერიოდში, 1840 წლის ზამთრიდან 1841 წლის ივლისამდე, უიტმენმა სამ გაზეთში გამოაქვეყნა ათი სარედაქციო სტატიის სერია სახელწოდებით „Sun-Down Papers—From the Desk of a Schoolmaster“ („მზის ჩასვლის ჩანაწერები — სკოლის მასწავლებლის მერხიდან“). ამ ესეებში მან მოირგო გამოგონილი პერსონაჟის სახე — ტექნიკა, რომელსაც იგი მთელი თავისი კარიერის განმავლობაში იყენებდა.[53]

უიტმენი მაისში ნიუ-იორკში გადავიდა საცხოვრებლად და თავდაპირველად მუშაობდა დაბალ პოზიციაზე გაზეთ „ნიუ ვორლდში“ პარკ ბენჯამინ უფროსისა და რუფუს უილმოტ გრისუოლდის ზედამხედველობის ქვეშ.[54] ის აგრძელებდა ხანმოკლე პერიოდებით მუშაობას სხვადასხვა გაზეთებში; 1842 წელს ის იყო გაზეთ „ავრორას“ რედაქტორი, ხოლო 1846-დან 1848 წლამდე — გაზეთ „ბრუკლინ იგლის“ რედაქტორი.[55] ამ უკანასკნელ გაზეთში მუშაობისას მისი ნაწერების დიდი ნაწილი ეძღვნებოდა მუსიკალურ კრიტიკას. სწორედ ამ პერიოდში გახდა ის იტალიური ოპერის თავგამოდებული მოყვარული, მას შემდეგ რაც განიხილა ბელინის, დონიცეტისა და ვერდის ნაწარმოებების შესრულება. ამ ახალმა გატაცებამ გავლენა მოახდინა მის მიერ თავისუფალი ლექსების წერაზე. მოგვიანებით მან თქვა: „რომ არა ოპერა, მე ვერასოდეს დავწერდი „ბალახის ფოთლებს“.[56]

1840-იანი წლების განმავლობაში უიტმენი, როგორც შტატგარეშე ავტორი, თავის პროზაულ ნაწარმოებებსა და ლექსებს აწვდიდა სხვადასხვა პერიოდულ გამოცემებს,[57] მათ შორის ჟურნალს „ძმა ჯონათანი“ (Brother Jonathan), რომლის რედაქტორიც ჯონ ნილი იყო.[58] უიტმენმა დაკარგა თანამდებობა „ბრუკლინ იგლში“ 1848 წელს, მას შემდეგ, რაც მხარი დაუჭირა დემოკრატიული პარტიის ე. წ. „ბარნბერნერების“ ფრთას (რომლებიც ემხრობოდნენ თავისუფალ მიწებს), გაზეთის მფლობელის, აიზეკ ვან ანდენის წინააღმდეგ, რომელიც პარტიის კონსერვატიულ ანუ „ჰანკერების“ ფრთას მიეკუთვნებოდა.[59] უიტმენი იყო 1848 წლის თავისუფალი მიწის პარტიის დამფუძნებელი ყრილობის დელეგატი. ეს პარტია შეშფოთებული იყო იმ საფრთხით, რასაც მონობა შეუქმნიდა თავისუფალ თეთრკანიან მუშებსა და ჩრდილოელ ბიზნესმენებს, რომლებიც ახლად კოლონიზებულ დასავლეთის ტერიტორიებზე გადადიოდნენ. აბოლიციონისტი უილიამ ლოიდ გარისონი მასხრად იგდებდა პარტიის ფილოსოფიას და მას „თეთრკაციზმს“ (white manism) უწოდებდა.[60]

ორი ნოველის — „ფრანკლინ ევანსი“ (1842)[61] და „შერეულსისხლიანი“ (1846)[62] — გამოქვეყნების შემდეგ, 1852 წელს, მან კიდევ ერთი ნაწარმოები, „ჯეკ ენგლის ცხოვრება და თავგადასავლები“, სერიებად (ექვს ნაწილად) გამოსცა ნიუ-იორკულ გაზეთ „სანდეი დისპეჩში“.[63] 1858 წელს უიტმენმა გამოსცა 47 000-სიტყვიანი სერია, „მამაკაცური ჯანმრთელობა და ვარჯიში“, ფსევდონიმით მოუზ ველსორი.[64][65] როგორც ჩანს, მან სახელი ველსორი დედის ქალიშვილობის გვარიდან, ვან ველსორიდან აიღო.[66] ეს თვითდახმარების სახელმძღვანელო გირჩევთ წვერის ტარებას, შიშვლად მზის აბაზანების მიღებას, კომფორტულ ფეხსაცმელს, ყოველდღიურად ცივ წყალში ბანაობას, თითქმის ექსკლუზიურად ხორცის ჭამას, სუფთა ჰაერზე ბევრი დროს გატარებასა და ყოველ დილით ადრე ადგომას. დღევანდელმა მწერლებმა „მამაკაცურ ჯანმრთელობასა და ვარჯიშს“ უწოდეს „უცნაური“,[67] „გადამეტებული“,[68] „ფსევდომეცნიერული ტრაქტატი“[69] და „სიგიჟე“.[64]

„ბალახის ფოთლები“

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
მთავარი სტატია: ბალახის ფოთლები.
უიტმენი 1854 წლის ივლისში, 35 წლის ასაკში, გაბრიელ ჰარისონის დაკარგული დაგეროტიპიდან შექმნილი ფრონტისპისიდან წიგნისთვის „ბალახის ფოთლები“

უიტმენი ამტკიცებდა, რომ წლების განმავლობაში „ჩვეულებრივი ჯილდოებისთვის“ ბრძოლის შემდეგ, მან გადაწყვიტა პოეტი გამხდარიყო.[70] თავდაპირველად იგი ატარებდა ექსპერიმენტებს სხვადასხვა პოპულარულ ლიტერატურულ ჟანრში, რომლებიც იმდროინდელ კულტურულ გემოვნებას შეესაბამებოდა.[71] ჯერ კიდევ 1850 წელს მან დაიწყო იმის წერა, რაც მოგვიანებით გახდებოდა „ბალახის ფოთლები“[72] — პოეტური კრებული, რომლის რედაქტირებასა და გადამუშავებასაც იგი სიკვდილამდე აგრძელებდა.[73] უიტმენს განზრახული ჰქონდა დაეწერა გამოკვეთილად ამერიკული ეპოსი[74] და იყენებდა თავისუფალ ლექსს ბიბლიაზე დაფუძნებული კადენციით.[75] 1855 წლის ივნისის ბოლოს უიტმენმა თავისი ძმები გააოცა „ბალახის ფოთლების“ უკვე დაბეჭდილი პირველი გამოცემით. ჯორჯი „არ თვლიდა, რომ მისი წაკითხვა ღირდა“.[76]

უიტმენმა თავად გადაიხადა „ბალახის ფოთლების“ პირველი გამოცემის ხარჯები[76] და იგი ადგილობრივ სტამბაში, თანამშრომლების კომერციული შეკვეთებისგან შესვენების დროს დაბეჭდა.[77] სულ დაიბეჭდა 795 ეგზემპლარი.[78] ავტორი დასახელებული არ ყოფილა; სამაგიეროდ, სატიტულო გვერდის პირისპირ მოთავსებული იყო სამუელ ჰოლიერის მიერ შესრულებული გრავირებული პორტრეტი,[79] მაგრამ ტექსტის დაწყებიდან 500 სტრიქონის შემდეგ ის საკუთარ თავს უწოდებს „უოლტ უიტმენს, ამერიკელს, ერთ-ერთ უბრალოს, კოსმოსს, უწესრიგოს, ხორციელად და სენსუალურად, არა სენტიმენტალისტს, რომელიც არც მამაკაცებზე და ქალებზე მაღლა დგას და არც მათგან განცალკევებით, არც უფრო მოკრძალებულს, ვიდრე უსირცხვილოს“.[80] პოეზიის სადებიუტო ტომს წინ უძღოდა 827-სტრიქონიანი პროზაული წინასიტყვაობა. მომდევნო თორმეტი უსათაურო ლექსი საერთო ჯამში 2315 სტრიქონს შეადგენდა, საიდანაც 1336 სტრიქონი ეკუთვნოდა პირველ უსათაურო ლექსს, რომელსაც მოგვიანებით Song of Myself („ჩემი სიმღერა“) ეწოდა. წიგნმა ყველაზე დიდი მოწონება დაიმსახურა რალფ უოლდო ემერსონისგან, რომელმაც უიტმენს ხუთგვერდიანი საქებარი წერილი მისწერა და მეგობრებთანაც მაღალი შეფასება მისცა წიგნს.[81] ემერსონმა მას უწოდა „გონიერებისა და სიბრძნის ყველაზე არაორდინალური ნიმუში, რაც კი ამერიკას აქამდე შეუქმნია.“[25] ემერსონი მოითხოვდა პირველი ჭეშმარიტად ამერიკელი პოეტის გამოჩენას და ამბობდა, რომ ამერიკის მრავალი ასპექტისთვის „ჯერ კიდევ არავის უმღერია. თუმცა ამერიკა ჩვენს თვალში თავად არის ლექსი.“[82]

„ბალახის ფოთლების“ პირველი გამოცემა ფართოდ გავრცელდა და მნიშვნელოვანი ინტერესი გამოიწვია,[83] ნაწილობრივ ემერსონის შექების წყალობით,[84] მაგრამ მას ზოგჯერ აკრიტიკებდნენ პოეზიის ერთი შეხედვით „უხამსი“ ბუნების გამო.[85] გეოლოგმა პიტერ ლესლიმ ემერსონს წერილი მისწერა, სადაც წიგნს უწოდებდა „ნაგავს, მკრეხელურსა და უხამსს“, ხოლო ავტორს — „პრეტენზიულ ვირს“.[86] უიტმენმა ემერსონის წერილიდან ამოღებული ციტატა: „მოგესალმებით დიადი კარიერის დასაწყისში“, მეორე გამოცემის ყდის ზურგზე ოქროსფერი ასოებით ამოტვიფრა. ამ ქმედების შესახებ, ნოტრ-დამის უნივერსიტეტის ინგლისური ენის ემერიტუსმა პროფესორმა, ლორა დასოუ უოლსმა, დაწერა: „ერთი მოსმით, უიტმენმა დასაბამი მისცა თანამედროვე ყდის ანოტაციას, ემერსონის ნებართვის გარეშე.“[87]

1855 წლის 11 ივლისს, „ბალახის ფოთლების“ გამოქვეყნებიდან რამდენიმე დღეში, 65 წლის ასაკში გარდაიცვალა უიტმენის მამა.[88] „ბალახის ფოთლების“ პირველი გამოცემის შემდგომ თვეებში, კრიტიკული გამოხმაურებები ფოკუსირებული იყო იმაზე, რაც ზოგიერთის მხრიდან აღიქმებოდა, როგორც შეურაცხმყოფელი სექსუალური თემები. მიუხედავად იმისა, რომ მეორე გამოცემა უკვე დაბეჭდილი და აკინძული იყო, გამომცემელმა ის ლამის არ გამოუშვა.[89] საბოლოოდ, გამოცემა საცალო გაყიდვაში ჩაეშვა 20 დამატებითი ლექსით,[90] 1856 წლის აგვისტოში.[91] „ბალახის ფოთლები“ გადამუშავდა და ხელახლა გამოიცა 1860 წელს,[92] შემდეგ 1867 წელს და კიდევ რამდენჯერმე უიტმენის სიცოცხლის დარჩენილი პერიოდის განმავლობაში. რამდენიმე ცნობილმა მწერალმა იმდენად დააფასა ნაშრომი, რომ უიტმენი მოინახულა კიდეც, მათ შორის იყვნენ ამოს ბრონსონ ოლკოტი და ჰენრი დეივიდ თორო.[93]

„ბალახის ფოთლების“ პირველი გამოცემების პერიოდში უიტმენს ფინანსური პრობლემები ჰქონდა და იძულებული გახდა კვლავ ჟურნალისტად ემუშავა, კერძოდ, 1857 წლის მაისიდან ბრუკლინის გაზეთ „დეილი ტაიმზში“.[94] როგორც რედაქტორი, ის ზედამხედველობდა გაზეთის შინაარსს, წერდა წიგნების მიმოხილვებსა და სარედაქციო სტატიებს.[95] მან ეს სამსახური 1859 წელს დატოვა, თუმცა გაურკვეველია, გაათავისუფლეს თუ თავისი სურვილით წავიდა.[96] უიტმენმა, რომელიც, როგორც წესი, დეტალურ ჩანაწერებსა და დღიურებს აწარმოებდა, 1850-იანი წლების ბოლოს საკუთარ თავზე ძალიან მცირე ინფორმაცია დატოვა.[97]

სამოქალაქო ომის წლები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
უიტმენის ხელნაწერი ლექსისთვის „Broadway, 1861“
უიტმენის 1862 წლის ფოტოსურათი, გადაღებული მეთიუ ბრედის მიერ

როდესაც ამერიკის სამოქალაქო ომი დაიწყო, უიტმენმა გამოაქვეყნა თავისი ლექსი „დაჰკარით! დაჰკარით! დოლებო!“ როგორც პატრიოტული მოწოდება კავშირის მხარდასაჭერად.[98] უიტმენის ძმა ჯორჯი შეუერთდა კავშირის არმიის ნიუ-იორკის 51-ე ქვეით პოლკს და დაიწყო უიტმენისთვის ფრონტის ხაზიდან ნათელი და დეტალური წერილების გაგზავნა.[99] 1862 წლის 16 დეკემბერს, „ნიუ-იორკ ტრიბიუნში“ დაღუპული და დაჭრილი ჯარისკაცების სიაში შედიოდა „პირველი ლეიტენანტი ჯ. უ. უიტმორი“, რამაც უიტმენი შეაშფოთა, რადგან ეგონა, რომ საუბარი მის ძმაზე, ჯორჯზე იყო.[100] იგი დაუყოვნებლივ გაემგზავრა სამხრეთით მის საპოვნელად; გზაში მას საფულე მოჰპარეს.[101] „მთელი დღე და ღამე ფეხით სიარული, ტრანსპორტით მგზავრობის შეუძლებლობა, ინფორმაციის მოპოვებისა და გავლენიან ადამიანებთან დაკავშირების მცდელობა“, — წერდა მოგვიანებით უიტმენი.[102] საბოლოოდ მან ჯორჯი ცოცხალი იპოვა, რომელსაც ლოყაზე მხოლოდ ზედაპირული ჭრილობა ჰქონდა.[100] უიტმენი, რომელიც ღრმად შეძრა დაჭრილი ჯარისკაცებისა და მათი ამპუტირებული კიდურების გროვების ნახვამ, 1862 წლის 28 დეკემბერს გაემგზავრა ვაშინგტონში იმ განზრახვით, რომ ნიუ-იორკში აღარასოდეს დაბრუნდებოდა.[101]

ვაშინგტონში უიტმენს მეგობარი ჩარლი ელიდრიჯი დაეხმარა არმიის ხაზინადარის ოფისში ნახევარ განაკვეთზე მუშაობის დაწყებაში, რამაც მას საშუალება მისცა დრო გამოეყო სამხედრო ჰოსპიტალებში მოხალისე ექთნად მუშაობისთვის.[103] ის ამ გამოცდილების შესახებ წერდა 1863 წელს ნიუ-იორკის ერთ-ერთ გაზეთში გამოქვეყნებულ სტატიაში „The Great Army of the Sick“ („ავადმყოფთა დიდი არმია“)[104] და 12 წლის შემდეგ წიგნში სახელწოდებით „Memoranda During the War“ („ომისდროინდელი მოგონებები“).[105] შემდეგ ის დაუკავშირდა ემერსონს, ამჯერად სამთავრობო პოსტის მიღებაში დახმარების თხოვნით.[101] კიდევ ერთმა მეგობარმა, ჯონ ტროუბრიჯმა, ემერსონის სარეკომენდაციო წერილი გადასცა ხაზინის მდივანს, სალმონ პ. ჩეიზს, იმ იმედით, რომ იგი უიტმენს თავის დეპარტამენტში დაასაქმებდა. თუმცა ჩეიზს არ სურდა ისეთი ავადსახსენებელი წიგნის ავტორის დაქირავება, როგორიც იყო „ბალახის ფოთლები“.[106]

უიტმენების ოჯახისთვის 1864 წლის ბოლო რთული აღმოჩნდა. 1864 წლის 30 სექტემბერს უიტმენის ძმა ჯორჯი ვირჯინიაში კონფედერატების ძალებმა დაატყვევეს,[107] ხოლო 3 დეკემბერს მისი მეორე ძმა, ენდრიუ ჯექსონი, ალკოჰოლიზმით გართულებული ტუბერკულოზით გარდაიცვალა.[108] იმავე თვეში უიტმენმა თავისი ძმა ჯესი კინგსის ოლქის ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში მოათავსა.[109] თუმცა უიტმენს განწყობა გამოუკეთდა, როდესაც საბოლოოდ მიიღო უკეთ ანაზღაურებადი სამთავრობო პოსტი — დაბალი რანგის კლერკად ინდიელების საქმეთა ბიუროში (რომელიც შინაგან საქმეთა დეპარტამენტს ექვემდებარებოდა), რაც მისი მეგობრის, უილიამ დაგლას ო'კონორის დამსახურება იყო. ო'კონორმა, რომელიც პოეტი, დაგეროტიპისტი და „სეთერდეი ივნინგ პოსტის“ რედაქტორი იყო, უიტმენის სახელით მისწერა უილიამ ტოდ ოტოს, შინაგან საქმეთა მდივნის თანაშემწეს.[110] უიტმენი ახალ თანამდებობაზე 1865 წლის 24 იანვრიდან დაინიშნა და მისი წლიური ხელფასი 1 200 დოლარს შეადგენდა.[111] ერთი თვის შემდეგ, 1865 წლის 24 თებერვალს, ჯორჯი ტყვეობიდან გაათავისუფლეს და ჯანმრთელობის გაუარესების გამო შვებულება მისცეს.[110] 1 მაისისთვის უიტმენმა მიიღო დაწინაურება ოდნავ უფრო მაღალ კლერკის პოზიციაზე[111] და გამოაქვეყნა „დოლის ცემა“ („Drum-Taps“).[112]

თუმცა 1865 წლის 30 ივნისიდან უიტმენი სამსახურიდან გაათავისუფლეს.[112] მისი გათავისუფლების ბრძანება ახალმა შინაგან საქმეთა მდივანმა, აიოვას ყოფილმა სენატორმა ჯეიმზ ჰარლანმა გასცა.[111] მიუხედავად იმისა, რომ ჰარლანმა დაითხოვა რამდენიმე კლერკი, რომლებიც „იშვიათად ისხდნენ თავიანთ სამუშაო მაგიდებთან“, მან უიტმენი შესაძლოა მორალურ ნიადაგზე გაათავისუფლა მას შემდეგ, რაც „ბალახის ფოთლების“ 1860 წლის გამოცემა იპოვა.[113] ო'კონორი მანამ აპროტესტებდა, სანამ ჯ. ჰაბლი ეშტონმა უიტმენი 1-ელ ივლისს გენერალური პროკურორის ოფისში არ გადაიყვანა.[114] თუმცა ო'კონორი მაინც განაწყენებული იყო და უიტმენის დასაცავად 1866 წლის იანვარში გამოაქვეყნა მიკერძოებული და გაზვიადებული ბიოგრაფიული ნაშრომი „The Good Gray Poet“ („კეთილი ჭაღარა პოეტი“).[115] ორმოცდაათცენტიანი პამფლეტი უიტმენს, როგორც ღირსეულ პატრიოტს, ისე იცავდა, დაამკვიდრა პოეტის მეტსახელი და გაზარდა მისი პოპულარობა.[116] უიტმენის პოპულარობას ხელი შეუწყო აგრეთვე ტრადიციული ლექსის „ო, კაპიტანო! ჩემო კაპიტანო!“ გამოქვეყნებამ, რომელიც აბრაამ ლინკოლნის გარდაცვალებას ეძღვნებოდა. ეს იყო ერთადერთი ლექსი, რომელიც უიტმენის სიცოცხლეშივე მოხვდა ანთოლოგიებში.[117]

გენერალური პროკურორის ოფისში უიტმენის ერთ-ერთი მოვალეობა იყო ყოფილ კონფედერატ ჯარისკაცებთან გასაუბრება საპრეზიდენტო შეწყალების მიზნით. „მათ შორის ნამდვილი პერსონაჟები არიან“, — წერდა ის მოგვიანებით, — „და შენ იცი, რომ მე მიზიდავს ყველაფერი არაორდინალური.“[118] 1866 წლის აგვისტოში მან ერთი თვით შვებულება აიღო, რათა მოემზადებინა „ბალახის ფოთლების“ ახალი გამოცემა, რომელიც მხოლოდ 1867 წელს გამოქვეყნდა, რისი მიზეზიც გამომცემლის პოვნის სირთულე იყო.[119] უიტმენი იმედოვნებდა, რომ ეს კრებულის ბოლო გამოცემა იქნებოდა.[120] 1868 წლის თებერვალში უილიამ მაიკლ როსეტის გავლენით ინგლისში გამოიცა „უოლტ უიტმენის ლექსები“ („Poems of Walt Whitman“) მცირეოდენი ცვლილებებით, რომლებსაც უიტმენი უხალისოდ დაეთანხმა.[121][122] გამოცემა პოპულარული გახდა ინგლისში, განსაკუთრებით უაღრესად პატივცემული მწერლის, ენ გილკრისტის მხარდაჭერით.[123] „ბალახის ფოთლების“ კიდევ ერთი გამოცემა გამოვიდა 1871 წელს. იმავე წელს შეცდომით გავრცელდა ინფორმაცია, თითქოს მისი ავტორი რკინიგზის ავარიაში დაიღუპა.[124] მიუხედავად უიტმენის მზარდი საერთაშორისო აღიარებისა, იგი გენერალური პროკურორის ოფისში 1872 წლის იანვრამდე დარჩა.[125] 1872 წლის დიდი ნაწილი მან დედაზე ზრუნვას დაუთმო, რომელიც უკვე თითქმის ოთხმოცი წლის იყო და ართრიტს ებრძოდა.[126] ის ასევე მოგზაურობდა და მიწვეული იყო დარტმუთის კოლეჯში, სადაც 1872 წლის 26 ივნისს გამოსაშვებ ცერემონიაზე სიტყვით გამოვიდა.[127]

ჯანმრთელობის გაუარესება და გარდაცვალება

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
უიტმენმა სიცოცხლის ბოლო წლები გაატარა თავის სახლში, კამდენში, ნიუ-ჯერსიში, რომელიც ამჟამად საზოგადოებისთვის ღიაა, როგორც უოლტ უიტმენის სახლი.

1873 წლის დასაწყისში გადატანილი პარალიტიკური ინსულტის შემდეგ, უიტმენი იძულებული გახდა ვაშინგტონიდან გადასულიყო თავისი ძმის — ინჟინერ ჯორჯ ვაშინგტონ უიტმენის — სახლში, კემდენში, ნიუ-ჯერსიში, სტივენსის ქუჩის 431 ნომერში. მისი დედაც, რომელიც ავად გახდა, იქვე იმყოფებოდა და იმავე წლის მაისში გარდაიცვალა. ორივე მოვლენა მძიმე აღმოჩნდა უიტმენისთვის და ის დეპრესიაში ჩააგდო. ის ძმის სახლში 1884 წლამდე, საკუთარი სახლის შეძენამდე დარჩა.[128] თუმცა, მანამდე, კემდენში ცხოვრების ყველაზე დიდი პერიოდი მან სტივენსის ქუჩაზე, ძმის სახლში გაატარა. იქ ცხოვრებისას ის ძალიან პროდუქტიული იყო; სხვა ნაწარმოებებთან ერთად, გამოსცა „ბალახის ფოთლების“ სამი ვერსია. იგი ბოლოს სრულად ფიზიკურად აქტიურიც სწორედ ამ სახლში იყო, სადაც სტუმრად მიიღო ოსკარ უაილდი და თომას იკინსი. სახლში ასევე ცხოვრობდა მისი მეორე ძმა, ედვარდი, რომელიც დაბადებიდან „ინვალიდი“ იყო.[129]

როდესაც მისი ძმა და რძალი იძულებულნი გახდნენ საქმიანობის გამო საცხოვრებელი შეეცვალათ, მან თავისი სახლი იყიდა მიკლის ქუჩის 328 ნომერში (ამჟამად დოქტორ მარტინ ლუთერ კინგ უმცროსის ბულვარი 330).[130] თავდაპირველად მასზე მდგმურები ზრუნავდნენ, თუმცა მიკლის ქუჩაზე გატარებული დროის უმეტესი ნაწილი ის მთლიანად ლოგინად იყო ჩავარდნილი. ამ პერიოდში მან დაიწყო ურთიერთობა მერი ოუკს დეივისთან — გემის კაპიტნის ქვრივთან. ის მეზობელი იყო და ბრიჯ-ავენიუზე, მიკლის ქუჩიდან სულ რამდენიმე კვარტალში, ერთ ოჯახთან ცხოვრობდა.[131] იგი უიტმენთან საცხოვრებლად 1885 წლის 24 თებერვალს გადავიდა, რათა უფასო საცხოვრებლის სანაცვლოდ მისი დიასახლისი და დამხმარე ყოფილიყო. თან მან მოიყვანა კატა, ძაღლი, ორი გვრიტი, იადონი და სხვადასხვა სახის ცხოველები.[132] ამ პერიოდში უიტმენმა გამოუშვა „ბალახის ფოთლების“ შემდგომი გამოცემები 1876, 1881 და 1889 წლებში.[129]

სამხრეთ ნიუ-ჯერსიში ყოფნისას, უიტმენმა დროის დიდი ნაწილი (1876-დან 1884 წლამდე) გაატარა მაშინდელ საკმაოდ პასტორალურ დასახლებაში, ლორელ-სპრინგსში, სადაც სტაფორდების ფერმის ერთ-ერთი შენობა თავის საზაფხულო სახლად აქცია. აღდგენილი საზაფხულო სახლი ადგილობრივმა ისტორიულმა საზოგადოებამ მუზეუმად შეინარჩუნა. მისი „ბალახის ფოთლების“ ნაწილი სწორედ აქ დაიწერა, ხოლო თავის ნაწარმოებში „სანიმუშო დღეები“ („Specimen Days“) ის წერდა წყაროს, ნაკადულისა და ტბის შესახებ. მისთვის ლორელის ტბა იყო „ყველაზე ლამაზი ტბა: როგორც ამერიკაში, ისე ევროპაში“.[133]

1891 წლის მიწურულს უიტმენმა მოამზადა „ბალახის ფოთლების“ საბოლოო გამოცემა, ვერსია, რომელსაც მეტსახელად „სასიკვდილო სარეცლის გამოცემა“ შეარქვეს. ის წერდა: „ბ. ფ. საბოლოოდ დასრულდა — 33 წლიანი ჭიდილის, ჩემი ცხოვრების ყველა დროისა და განწყობის, კარგი თუ ცუდი ამინდის, ქვეყნის ყველა კუთხის, მშვიდობისა და ომის, ახალგაზრდობისა თუ სიბერის შემდეგ.“[134] სიკვდილისთვის მზადებისას უიტმენმა 4 000 დოლარად შეუკვეთა სახლის ფორმის გრანიტის მავზოლეუმი[135] და მშენებლობის პროცესში მას ხშირად სტუმრობდა.[136] სიცოცხლის ბოლო კვირაში ის იმდენად სუსტად იყო, რომ დანის ან ჩანგლის აწევაც კი არ შეეძლო და წერდა: „მუდმივად ვიტანჯები: არ მაქვს შვება, არ მაქვს გამოსავალი: ეს არის ერთფეროვნება — ერთფეროვნება — ერთფეროვნება — ტკივილში.“[137]

უოლტ უიტმენი გარდაიცვალა 1892 წლის 26 მარტს,[138] 72 წლის ასაკში, კემდენში, ნიუ-ჯერსიში მდებარე საკუთარ სახლში.[139] აუტოფსიამ აჩვენა, რომ ბრონქული პნევმონიის შედეგად მისი ფილტვების სუნთქვის მოცულობა ნორმალურის მერვედზე იყო ჩამოსული,[135] ხოლო მკერდზე არსებულ კვერცხის ზომის აბსცესს მისი ერთ-ერთი ნეკნი გამოეხრა. გარდაცვალების ოფიციალურ მიზეზად დასახელდა „მარცხენა მხარის პლევრიტი, მარჯვენა ფილტვის ჭლექი, გენერალიზებული მილიარული ტუბერკულოზი და პარენქიმული ნეფრიტი“.[140] მისი სამოქალაქო პანაშვიდი კემდენის სახლში გაიმართა; სამ საათში მას 1 000-ზე მეტი ადამიანი ეწვია.[21] უიტმენის მუხის კუბო თითქმის არ ჩანდა მისთვის მოტანილი უამრავი ყვავილისა და გვირგვინის გამო.[140] გარდაცვალებიდან ოთხი დღის შემდეგ ის დაკრძალეს თავის აკლდამაში, კემდენის ჰარლის სასაფლაოზე.[21] სასაფლაოზევე გაიმართა კიდევ ერთი საჯარო ცერემონია, სადაც მეგობრებმა წარმოთქვეს სიტყვები, იყო ცოცხალი მუსიკა და გამასპინძლება.[22] გამოსათხოვარი სიტყვა წარმოთქვა უიტმენის მეგობარმა, ორატორმა რობერტ ინგერსოლმა.[141] მოგვიანებით მავზოლეუმში გადაასვენეს უიტმენის მშობლების, მისი ორი ძმისა და მათი ოჯახების ნეშტებიც.[142] მისი ტვინი გადაეცა ფილადელფიის ამერიკის ანთროპომეტრიულ საზოგადოებას, მაგრამ ის შემთხვევით განადგურდა.[143]

წერის სტილი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
უიტმენი 50 წლის ასაკში, 1869 წელს

უიტმენის შემოქმედებამ გაარღვია პოეტური ფორმის საზღვრები და იგი ზოგადად პროზას წააგავს.[20] მისი საფირმო სტილი გადახვევაა წინამორბედების მიერ დადგენილი კურსიდან და მოიცავს „სხეულისა და სულის, ისევე როგორც საკუთარი თავისა და სხვისადმი იდიოსინკრეტულ დამოკიდებულებას.“[144] იგი იყენებს უჩვეულო სახეებსა და სიმბოლოებს, მათ შორის დამპალ ფოთლებს, ჩალის ღეროებსა და ნარჩენებს.[145] უიტმენი ღიად წერდა სიკვდილსა და სექსუალობაზე, მათ შორის პროსტიტუციაზე.[120] მას ხშირად უწოდებენ თავისუფალი ლექსის მამას, თუმცა ვერლიბრი მას არ გამოუგონია.[20]

პოეტური თეორია

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უიტმენი „ბალახის ფოთლების“ 1855 წლის გამოცემის წინასიტყვაობაში წერდა: „პოეტის ჭეშმარიტების დასტური ისაა, რომ მისი ქვეყანა ისეთივე სიყვარულით ითვისებს მას, როგორც თავად შეითვისა იგი.“ მას სჯეროდა, რომ პოეტსა და საზოგადოებას შორის არსებობდა სასიცოცხლო, სიმბიოზური ურთიერთობა.[146] მან ხაზი გაუსვა ამ კავშირს განსაკუთრებით ნაწარმოებში „ჩემი სიმღერა“ ყოვლისშემძლე პირველი პირის თხრობის გამოყენებით.[147] როგორც ამერიკულმა ეპოსმა, მან გადაუხვია ამაღლებული გმირის გამოყენების ისტორიულ ტრადიციას და მის ნაცვლად რიგითი ადამიანების იდენტობა მოირგო.[148] „ბალახის ფოთლები“ ასევე ეხმიანებოდა მასებზე ამერიკის შეერთებულ შტატებში მიმდინარე სწრაფი ურბანიზაციის გავლენას.[149]

ცხოვრების წესი და შეხედულებები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ალკოჰოლი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უიტმენი იყო ტემპერანსის (ალკოჰოლისგან თავშეკავება) აქტიური მომხრე და ახალგაზრდობაში იშვიათად სვამდა ალკოჰოლს. მან ერთხელ განაცხადა, რომ 30 წლამდე „მაგარი სასმელი“ არ გაუსინჯავს[150] და დროდადრო ალკოჰოლის აკრძალვასაც უჭერდა მხარს.[151] მისი პირველი რომანი, „ფრანკლინ ევანსი, ანუ ლოთი“, რომელიც 1842 წლის 23 ნოემბერს გამოქვეყნდა, ტემპერანსული რომანია.[152] უიტმენმა რომანი დაწერა ვაშინგტონელთა მოძრაობის პოპულარობის პიკზე — მოძრაობისა, რომელიც სავსე იყო წინააღმდეგობებით, ისევე როგორც თავად „ფრანკლინ ევანსი“.[153] წლების შემდეგ უიტმენი ამტკიცებდა, რომ ამ წიგნის გამო რცხვენოდა[154] და მას „წყეული ნაგავი“ უწოდა.[155] მან თავი იმით იმართლა, რომ თითქოს ეს რომანი სამ დღეში, მხოლოდ ფულის გამო და ალკოჰოლის ზემოქმედების ქვეშ დაწერა.[156] მიუხედავად ამისა, მან სხვა ნაწარმოებებიც დაწერა, სადაც მკითხველს ალკოჰოლისგან თავშეკავებისკენ მოუწოდებდა, მათ შორისაა „შეშლილი“ და მოთხრობა „რუბენის უკანასკნელი სურვილი“.[157] სიცოცხლის ბოლო წლებში ის უფრო ლიბერალური გახდა ალკოჰოლის მიმართ და სიამოვნებით მიირთმევდა ადგილობრივ ღვინოებსა და შამპანურს.[158]

რელიგია

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უიტმენზე დიდი გავლენა მოახდინა დეიზმმა. ის უარყოფდა, რომ რომელიმე რწმენა სხვაზე მნიშვნელოვანი იყო და ყველა რელიგიას თანაბრად იღებდა.[159] ნაწარმოებში „ჩემი სიმღერა“ მან ჩამოთვალა ძირითადი რელიგიები და აღნიშნა, რომ პატივს სცემდა და იღებდა თითოეულ მათგანს — ამ გრძნობას მან კიდევ უფრო გაუსვა ხაზი ლექსში „წინაპრებთან ერთად“ („With Antecedents“), სადაც ამტკიცებდა: „ვითვისებ თითოეულ თეორიას, მითს, ღმერთსა და ნახევარღმერთს, / ვხედავ, რომ ძველი გადმოცემები, ბიბლიები, გენეალოგიები სიმართლეა, გამონაკლისის გარეშე“.[159] 1874 წელს მას სთხოვეს სპირიტუალიზმის მოძრაობის შესახებ ლექსი დაწერა, რაზეც მან უპასუხა: „ის მეჩვენება თითქმის სრულიად საცოდავ, იაფფასიან, უხეშ თაღლითობად“.[160] უიტმენი რელიგიური სკეპტიკოსი იყო: მიუხედავად იმისა, რომ იღებდა ყველა ეკლესიას, არცერთის არ სწამდა.[159] ღმერთი უიტმენისთვის იყო როგორც იმანენტური, ისე ტრანსცენდენტური, ხოლო ადამიანის სული — უკვდავი და პროგრესული განვითარების მდგომარეობაში მყოფი.[161] „ამერიკული ფილოსოფია: ენციკლოპედია“ (American Philosophy: An Encyclopedia) მას მიაკუთვნებს იმ რამდენიმე მოღვაწეს, რომლებმაც „აირჩიეს უფრო პანთეისტური ან პანდეისტური მიდგომა, უარყოფდნენ რა ღმერთის, როგორც სამყაროსგან განცალკევებულად არსებულის ხედვას.“[162]

ლიტერატურის კრიტიკოსის, ჰაროლდ ბლუმის თანახმად:

უოლტ უიტმენი იყო უმნიშვნელოვანესი მეხოტბე იმისა, რასაც, ვფიქრობ, ჩვენ მომავალში ამერიკულ რელიგიას ვუწოდებთ, ყველა კონფესიის წამიერი შერწყმისა ენთუზიაზმისა და გნოსტიციზმის ნაზავში... ამერიკული რელიგიის ჩვენებურ თეოლოგებსა და წინასწარმეტყველებს შორის არიან ემერსონი, ჯოზეფ სმითი და ჰორას ბუშნელი, სხვებთან ერთად. ფილოსოფოსი უილიამ ჯეიმზი მისი ფსიქოლოგია, ხოლო უოლტ უიტმენი სამუდამოდ დარჩება მის პოეტ-წინასწარმეტყველად, რომელიც მღერის მხოლოდ სიმღერებს თავის თავზე. ჩვენ ახლა გვყავს ამერიკელი იესო და ამერიკელი სულიწმინდა, და მეტწილად განვდევნეთ იაჰვე, გარდა იმისა, რომ ის მიაბიჯებს როგორც მეომარი ღმერთი და დაუსრულებლად თელავს ყურძენს იქ, სადაც მრისხანების მტევნები ინახება.[163]

სექსუალობა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
უიტმენი და პიტერ დოილი, ერთ-ერთი იმ მამაკაცთაგანი, რომელთანაც უიტმენს, სავარაუდოდ, ინტიმური ურთიერთობა ჰქონდა

მიუხედავად იმისა, რომ ბიოგრაფები კვლავ დაობენ უიტმენის სექსუალობაზე, მის გრძნობებსა და მიზიდულობებს, როგორც წესი, აღწერენ როგორც ჰომოსექსუალურს ან ბისექსუალურს. უიტმენის სექსუალური ორიენტაცია ძირითადად მისი პოეზიის საფუძველზე განისაზღვრება, თუმცა ეს ვარაუდი სადავოა. მისი პოეზია სიყვარულსა და სექსუალობას აღწერს უფრო მიწიერი, ინდივიდუალისტური ფორმით, რაც დამახასიათებელი იყო ამერიკული კულტურისთვის მე-19 საუკუნის ბოლოს სექსუალობის მედიკალიზაციამდე.[164][165] მიუხედავად იმისა, რომ „ბალახის ფოთლებს“ ხშირად მოიხსენიებდნენ პორნოგრაფიულად ან უხამსად, მხოლოდ ერთმა კრიტიკოსმა გააკეთა კომენტარი ავტორის სავარაუდო სექსუალურ აქტივობაზე: 1855 წლის ნოემბრის რეცენზიაში, რუფუს უილმოტ გრისუოლდმა ივარაუდა, რომ უიტმენი დამნაშავე იყო „იმ საშინელ ცოდვაში, რომლის ხსენებაც ქრისტიანებს შორის არ შეიძლება“. [166] მისი სასიყვარულო ლექსის „ერთხელ ხალხმრავალ ქალაქში გავიარე“ („Once I Pass'd through a Populous City“) ხელნაწერი, რომელიც უიტმენმა 29 წლის ასაკში დაწერა, მიუთითებს, რომ ის თავდაპირველად მამაკაცს ეძღვნებოდა.[167] სიცოცხლის ბოლოსკენ, როდესაც უიტმენს პირდაპირ ჰკითხეს, იყო თუ არა მისი „კალამუსის“ („Calamus“) ლექსები ჰომოსექსუალური — ჯონ ედინგტონ საიმონდსი კითხულობდა „ათლეტური მეგობრობის“, „კაცის კაცისადმი სიყვარულისა“ თუ „მეგობრების სიყვარულის“ შესახებ[168] — ავტორმა არჩია პასუხი არ გაეცა.[169][170]

მთელი თავისი ცხოვრების განმავლობაში უიტმენს მჭიდრო და ინტენსიური მეგობრული ურთიერთობები აკავშირებდა ბევრ მამაკაცსა და ბიჭთან. ზოგიერთი ბიოგრაფი ვარაუდობს, რომ მას არ ჰქონია სექსუალური ურთიერთობები მამაკაცებთან,[171] მაშინ როცა სხვები იშველიებენ წერილებს, დღიურის ჩანაწერებსა და სხვა წყაროებს, რომლებიც მათი მტკიცებით, მისი ზოგიერთი ურთიერთობის სექსუალური ბუნების დასტურია.[172] ინგლისელმა პოეტმა და კრიტიკოსმა ჯონ ედინგტონ საიმონდსმა 20 წელი გაატარა მიმოწერაში, რათა მისგან პასუხი გამოეძალა.[173] 1890 წელს საიმონდსმა უიტმენს მისწერა: „თქვენეულ მეგობრობის (Comradeship) კონცეფციაში განიხილავთ თუ არა იმ ნახევრად-სექსუალური ემოციებისა და ქმედებების შესაძლო ჩარევას, რომლებიც უდავოდ ხდება მამაკაცებს შორის?“ საპასუხოდ უიტმენმა უარყო, რომ მის შემოქმედებას რაიმე მსგავსი ქვეტექსტი ჰქონდა და განაცხადა: „ის, რომ კალამუსის ნაწილმა საერთოდ დაუშვა მსგავსი ინტერპრეტაციის შესაძლებლობა, როგორც ნახსენებია, საშინელებაა — იმედი მაქვს, რომ თავად გვერდები არც კი იქნება ნახსენები ასეთი უსაფუძვლო და ამჟამად სრულიად წარმოუდგენელი და გაუთვალისწინებელი ავადმყოფური დასკვნების შესაძლებლობის გამო — რომლებსაც მე უარვყოფ და რომლებიც წყეულად მიმაჩნია“, და ირწმუნებოდა, რომ მას ექვსი უკანონო შვილი ჰყავდა. ზოგიერთი თანამედროვე მკვლევარი სკეპტიკურად უყურებს უიტმენის ამ უარყოფის სიმართლეს ან მის მიერ ნახსენები შვილების არსებობას.[174][175][176][177] 1890 წლის 21 აგვისტოთი დათარიღებულ წერილში უიტმენი ამტკიცებდა: „მე ექვსი შვილი მყავდა — ორი გარდაცვლილია.“ ეს მტკიცება არასოდეს დადასტურებულა.[178]

პიტერ დოილი შესაძლოა უიტმენის ცხოვრების სიყვარულის ყველაზე სავარაუდო კანდიდატი იყოს.[179][180][181] დოილი იყო ომნიბუსის კონდუქტორი, რომელიც უიტმენმა 1866 წლისთვის გაიცნო და რამდენიმე წლის განმავლობაში ისინი განუყრელნი იყვნენ. 1895 წელს მიცემულ ინტერვიუში დოილმა თქვა: „ჩვენ მალევე გავშინაურდით — ხელი მუხლზე დავადე — ჩვენ ერთმანეთს გავუგეთ. ის მგზავრობის ბოლოს არ ჩამოსულა — ფაქტობრივად, მთელი გზა უკან ჩემთან ერთად დაბრუნდა.“[182] თავის რვეულებში უიტმენი შიფრავდა დოილის ინიციალებს კოდით „16.4“ (P.D. არის ანბანის მე-16 და მე-4 ასოები).[180] ოსკარ უაილდი უიტმენს 1882 წელს შეერთებულ შტატებში შეხვდა და მოგვიანებით ჰომოსექსუალთა უფლებების აქტივისტს, ჯორჯ სესილ აივზს უთხრა: „უოლტ უიტმენის კოცნა კვლავ ჩემს ტუჩებზეა.“[183] უიტმენის სექსუალური აქტივობების ერთადერთი ღია აღწერა მეორადი წყაროდან მოდის. 1924 წელს ედვარდ კარპენტერმა უამბო გევინ ართურს თავის ახალგაზრდობაში უიტმენთან სექსუალური კავშირის შესახებ, რომლის დეტალებიც ართურმა თავის დღიურში ჩაიწერა.[184][185][186]

უიტმენი და ბილ დაკეტი

კიდევ ერთი სავარაუდო საყვარელი იყო ბილ დაკეტი. მოზარდობისას ის კემდენში, პოეტის მეზობლად ცხოვრობდა, შემდეგ კი უიტმენთან გადავიდა, ცხოვრობდა მასთან რამდენიმე წელი და სხვადასხვა საქმეში ეხმარებოდა. დაკეტი 15 წლის იყო, როდესაც უიტმენმა მიკლის ქუჩის 328 ნომერში სახლი იყიდა. სულ მცირე 1880 წლიდან, დაკეტი და მისი ბებია, ლიდია უოტსონი, მდგმურები იყვნენ და სივრცეს ქირაობდნენ სხვა ოჯახისგან მიკლის ქუჩის 334 ნომერში. ამ სიახლოვის გამო, დაკეტმა და უიტმენმა ერთმანეთი, როგორც მეზობლებმა, ისე გაიცნეს. მათი ურთიერთობა ახლო იყო. უიტმენი ახალგაზრდას ფულსაც უნაწილებდა, როდესაც ჰქონდა. უიტმენმა მათ მეგობრობას „მჭიდრო“ (thick) უწოდა. ზოგიერთი ბიოგრაფი დაკეტს აღწერს, როგორც მდგმურს; სხვები მას საყვარლად მიიჩნევენ.[187] მათი ერთობლივი ფოტოსურათი აღწერილია, როგორც „საქორწინო პორტრეტის კონვენციებზე მორგებული“, რომელიც არის პოეტის თავის ახალგაზრდა მამაკაც მეგობრებთან ერთად გადაღებული პორტრეტების სერიის ნაწილი და შიფრავს მამაკაცებს შორის ლტოლვას.[188] კიდევ ერთი ახალგაზრდა მამაკაცი, რომელთანაც უიტმენს მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა, იყო ჰარი სტაფორდი. უიტმენი მისი ოჯახის სტუმარი იყო ტემბერ-კრიკში ყოფნისას. მან ის პირველად 1876 წელს გაიცნო, როდესაც სტაფორდი 18 წლის იყო. უიტმენმა სტაფორდს ბეჭედი აჩუქა, რომელიც მრავალწლიანი მღელვარე ურთიერთობის განმავლობაში უკან უბრუნდებოდა და შემდეგ ხელახლა ჩუქნიდა ხოლმე. ამ ბეჭდის შესახებ სტაფორდმა უიტმენს მისწერა: „შენ იცი, რომ როდესაც ის გამიკეთე, მხოლოდ ერთ რამეს შეეძლო მისი ჩემგან დაშორება და ეს იყო სიკვდილი.“[189]

ასევე არსებობს გარკვეული მტკიცებულებები, რომ უიტმენს ჰქონდა სექსუალური ურთიერთობები ქალებთან. 1862 წლის გაზაფხულზე მას რომანტიკული მეგობრობა აკავშირებდა ნიუ-იორკელ მსახიობთან, ელენ გრეისთან, მაგრამ უცნობია, იყო თუ არა ეს ურთიერთობა სექსუალურიც. ათწლეულების შემდეგაც კი, კემდენში გადასვლისას, მას კვლავ ჰქონდა ელენის ფოტოსურათი და მას „ჩემს ძველ სატრფოს“ (old sweetheart) უწოდებდა.[190] სიცოცხლის მიწურულს, იგი ხშირად ჰყვებოდა ისტორიებს თავისი ყოფილი შეყვარებულების შესახებ და უარყოფდა გაზეთ „ნიუ-იორკ ჰერალდის“ ბრალდებას იმის თაობაზე, თითქოს მას „არასოდეს ჰქონია სასიყვარულო ურთიერთობა“.[191] როგორც უიტმენის ბიოგრაფი ჯერომ ლავინგი წერდა, „უიტმენის სექსუალური ორიენტაციის შესახებ კამათი, სავარაუდოდ, გაგრძელდება იმის მიუხედავად, თუ რა მტკიცებულებები გამოჩნდება.“[171]

შექსპირის ავტორობა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უიტმენი იყო შექსპირის ავტორობის საკითხის ირგვლივ არსებული თეორიების მიმდევარი და უარს ამბობდა დაეჯერებინა ნაწარმოებების ისტორიული მიკუთვნება სტრატფორდ-აპონ-ეივონელი უილიამ შექსპირისთვის. 1888 წელს უიტმენმა თავის წიგნში „ნოემბრის რტოები“ აღნიშნა:

ევროპული ფეოდალიზმის უდიდესი მღელვარებიდან და პულსიდან შობილი — რომელიც უბადლოდ განასახიერებს შუა საუკუნეების არისტოკრატიას, მისი დაუნდობელი და გიგანტური კასტის აღზევებულ სულს, თავისებური იერითა და ქედმაღლობით (და არა უბრალო იმიტაციით) — მხოლოდ ერთ-ერთი „მგლისბუნებიანი გრაფი“, რომლებიც ასე მრავლად არიან თავად პიესებში, ან მათი რომელიმე შთამომავალი და მცოდნე შეიძლება მოგვეჩვენოს ამ საოცარი ნაწარმოებების ნამდვილ ავტორად — ნაწარმოებებისა, რომლებიც გარკვეული თვალსაზრისით აღემატება ყველაფერ სხვას წერილობით ლიტერატურაში.[192]

მონობა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ისევე როგორც თავისუფალი მიწის პარტიის ბევრი წევრი, რომლებიც შეშფოთებულნი იყვნენ იმ საფრთხით, რასაც მონობა შეუქმნიდა თავისუფალ თეთრკანიან მუშებსა და ჩრდილოელ საქმოსნებს, რომლებიც ახლად კოლონიზებულ დასავლეთის ტერიტორიებს ითვისებდნენ,[193] უიტმენი ეწინააღმდეგებოდა შეერთებულ შტატებში მონობის გავრცელებას და მხარს უჭერდა უილმოტის პროვიზოს.[194] თავდაპირველად იგი ეწინააღმდეგებოდა აბოლიციონიზმს, რადგან სჯეროდა, რომ ამ მოძრაობას სიკეთეზე მეტი ზიანი მოჰქონდა. 1846 წელს მან დაწერა, რომ აბოლიციონისტებმა, ფაქტობრივად, შეაფერხეს თავიანთი საქმის წინსვლა საკუთარი „ულტრაიზმითა და აბეზრობით“.[195] მისი მთავარი საზრუნავი ის იყო, რომ მათი მეთოდები არღვევდა დემოკრატიულ პროცესს, ისევე როგორც სამხრეთის შტატების უარი, დაეყენებინათ მთლიანად ერის ინტერესები საკუთარზე მაღლა.[194] 1856 წელს, თავის გამოუქვეყნებელ ნაშრომში „მეთვრამეტე პრეზიდენტობა“ („The Eighteenth Presidency“), სამხრეთის თეთრკანიანი მამაკაცებისადმი მიმართვაში მან დაწერა: „თქვენ ან უნდა გააუქმოთ მონობა, ან ის გაგაუქმებთ თქვენ“. უიტმენი ასევე იზიარებდა ფართოდ გავრცელებულ მოსაზრებას, რომ თავისუფალ აფროამერიკელებსაც კი არ უნდა ჰქონოდათ ხმის უფლება[196] და შეშფოთებული იყო საკანონმდებლო ორგანოში აფროამერიკელების მზარდი რაოდენობით; როგორც დეივიდ რეინოლდსი აღნიშნავს, უიტმენი ამ ახალ ამომრჩევლებსა და პოლიტიკოსებზე წინასწარშექმნილი განწყობით წერდა და მათ უწოდებდა „შავკანიანებს, რომელთაც (მასობრივად) დაახლოებით იმდენივე ინტელექტი და კალიბრი აქვთ, რამდენიც ამდენსავე ბაბუინს.“[197] ჯორჯ ჰაჩინსონმა და დეივიდ დრიუსმა დაწერეს, რომ „ის მცირეოდენი ინფორმაცია, რაც ცნობილია უიტმენის რასობრივი ცნობიერების ადრეული განვითარების შესახებ, მიუთითებს იმაზე, რომ მან შეითვისა თავისი დროისა და ადგილის გაბატონებული თეთრი წინასწარგანწყობები და შავკანიანებს მიიჩნევდა მონურ, უქნარა, უვიც და ქურდობისკენ მიდრეკილ ადამიანებად“, თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ მისი შეხედულებები მეტწილად უცვლელი დარჩა, „მეოცე საუკუნის მკითხველები, მათ შორის შავკანიანებიც, მას წარმოიდგენდნენ, როგორც მგზნებარე ანტირასისტს.“[198]

ნაციონალიზმი

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
უიტმენის პორტრეტი, შესრულებული თომას იკინსის მიერ 1887 წელს

უიტმენს ხშირად მოიხსენიებენ როგორც ამერიკის ეროვნულ პოეტს, რომელმაც შექმნა შეერთებული შტატების სახე თავად ამერიკისთვის. „მიუხედავად იმისა, რომ იგი ხშირად მიიჩნევა დემოკრატიისა და თანასწორობის დამცველად, უიტმენი აგებს იერარქიას, სადაც სათავეში თავად არის, მის ქვემოთ ამერიკაა, ხოლო დანარჩენ მსოფლიოს დაქვემდებარებულ მდგომარეობაში აქცევს.“[199] წიგნში „პრაგმატული უიტმენი: ამერიკული დემოკრატიის ხელახალი გააზრება“, სტივენ ჯონ მეკი ვარაუდობს, რომ კრიტიკოსებმა, რომლებიც, როგორც წესი, იგნორირებას უკეთებენ ამ ფაქტს, ხელახლა უნდა შეხედონ უიტმენის ნაციონალიზმს: „უიტმენის მიერ შეერთებული შტატების ერთი შეხედვით გადამეტებულად სენტიმენტალური განდიდება... არის მისი შემოქმედების ერთ-ერთი ის პრობლემური მახასიათებელი, რომელსაც მასწავლებლები და კრიტიკოსები უყურადღებოდ ტოვებენ ან გამართლებას უძებნიან.“[200] ნათანიელ ო'რაილი თავის ესეში „უოლტ უიტმენის ნაციონალიზმი „ბალახის ფოთლების“ პირველ გამოცემაში“ ამტკიცებს, რომ „უიტმენის მიერ წარმოსახული ამერიკა არის ქედმაღალი, ექსპანსიონისტური, იერარქიული, რასისტული და ექსკლუზიური; ასეთი ამერიკა მიუღებელია მკვიდრი ამერიკელებისთვის, აფროამერიკელებისთვის, ემიგრანტებისთვის, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირებისთვის, უშვილოებისთვის და ყველა მათთვის, ვინც აფასებს თანაბარ უფლებებს.“[199] უიტმენის ნაციონალიზმი თავს არიდებდა აშშ-ში მიმდინარე მკვიდრი ამერიკელების გენოციდის ხსენებას. როგორც ჯორჯ ჰაჩინსონი და დეივიდ დრიუსი ვარაუდობენ: „აშკარაა, რომ უიტმენი ვერ ახერხებდა შეერთებული შტატების ფესვგადგმული, ფუნდამენტურიც კი, რასისტული ხასიათისა და მისი ეგალიტარული იდეალების თანმიმდევრულად შეთავსებას. მან საკუთარ ფსიქიკაშიც კი ვერ შეძლო ასეთი წინააღმდეგობების შერიგება.“ მათ დაასკვნეს:[198]

მის პოეზიაში არსებული რადიკალურად დემოკრატიული და ეგალიტარული ასპექტების გამო, მკითხველები ზოგადად მოელიან და სურთ, რომ უიტმენი იყოს იმ ლიტერატურულ გმირთა შორის, რომლებმაც გადალახეს რასისტული წნეხი, რომელიც ჭარბობდა საჯარო დისკურსის ყველა სფეროში მეცხრამეტე საუკუნის განმავლობაში. მან ეს ვერ შეძლო, ყოველ შემთხვევაში თანმიმდევრულად ვერა; მიუხედავად ამისა, მისი პოეზია დემოკრატი პოეტების მოდელად იქცა ყველა ერისა და რასისთვის, დღემდე. თუ როგორ შეიძლებოდა ყოფილიყო უიტმენი ასე წინასწარგანწყობილი და ამავდროულად ასე ეფექტური თავის პოეზიაში ეგალიტარული და ანტირასისტული მგრძნობელობის გადმოცემისას, არის თავსატეხი, რომელიც ჯერ კიდევ ითხოვს ჯეროვნად პასუხის გაცემას.

ამერიკა-მექსიკის ომთან დაკავშირებით, უიტმენმა 1864 წელს დაწერა, რომ მექსიკა იყო „ერთადერთი [ქვეყანა], რომელსაც ჩვენ ოდესმე მართლაც დავუშავეთ რამე.“[201] 1883 წელს, სანტა-ფეს 333-ე წლისთავის აღნიშვნისას, უიტმენი ამტკიცებდა, რომ მკვიდრი მოსახლეობისა და ესპანურ-ინდიური ელემენტები წამყვან თვისებებს შესძენდნენ „მომავლის კომპოზიტურ ამერიკულ იდენტობას.“[202]

რაც შეეხება ჩვენს აბორიგენულ ანუ ინდიელ მოსახლეობას — აცტეკებს სამხრეთში და მრავალ ტომს ჩრდილოეთსა და დასავლეთში — ვიცი, რომ თითქოს არსებობს შეთანხმება, რომ დროის სვლასთან ერთად ისინი თანდათან უნდა შემცირდნენ და კიდევ რამდენიმე თაობაში მხოლოდ მოგონება, სიცარიელე დატოვონ. მაგრამ ჩემთვის ეს სულაც არ არის ნათელი. მაშინ, როცა ამერიკა, თავისი მრავალი შორეული წყაროდან და ამჟამინდელი მარაგებიდან, ვითარდება, ეგუება, გადაეწვნება ერთმანეთს, ერთგულად აიდენტიფიცირებს თავისას — ნუთუ უნდა დავინახოთ, როგორ მხიარულად იღებს და იყენებს იგი უცხო ქვეყნების ყველა შენატანს მთელი გარე სამყაროდან — და შემდეგ უარყოფს ერთადერთს, რაც მკვეთრად მისია — ავტოქთონურს? რაც შეეხება ჩვენი სამხრეთ-დასავლეთის ესპანურ წარმომავლობას, ჩემთვის უდავოა, რომ ჩვენ ჯერ არ დაგვიწყია მისი რასობრივი ელემენტის ბრწყინვალებისა და ნამდვილი ფასეულობის დაფასება. ვინ იცის, იქნებ ამ ელემენტმა, მსგავსად რაიმე მიწისქვეშა მდინარის დინებისა, რომელიც უხილავად იმალებოდა ასი ან ორასი წლის განმავლობაში, ახლა ყველაზე ფართო ნაკადად და მუდმივ ძალად უნდა ამოხეთქოს?[203]

მემკვიდრეობა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
1940 წელს უიტმენს პატივი მიაგეს „ცნობილი ამერიკელების სერიის“ საფოსტო მარკის გამოშვებით.

უიტმენი მიჩნეულია შეერთებულ შტატებში პირველ „დემოკრატიის პოეტად“ — ტიტული, რომელიც მიზნად ისახავს ასახოს მისი უნარი, წეროს უნიკალური ამერიკული ხასიათით. უიტმენის ამერიკელ-ბრიტანელი მეგობარი, მერი უიტოლ სმით კოსტელოუ, წერდა: „თქვენ ვერ გაიგებთ ამერიკას უოლტ უიტმენის, „ბალახის ფოთლების“ გარეშე... მან გამოხატა ეს ცივილიზაცია „ყველაზე თანამედროვედ“, როგორც თავად იტყოდა და ისტორიის ფილოსოფიის ვერცერთი სტუდენტი მის გარეშე ფონს ვერ გავა.“[23] ენდრიუ კარნეგიმ მას „დღემდე ამერიკის ყველაზე დიადი პოეტი“ უწოდა.[204] უიტმენი საკუთარ თავს პოეზიაში მესიის მსგავს ფიგურად მიიჩნევდა.[205] სხვებიც ეთანხმებოდნენ: ერთ-ერთი მისი თაყვანისმცემელი, უილიამ სლოუნ კენედი, ვარაუდობდა, რომ „ხალხი ისევე აღნიშნავს უოლტ უიტმენის დაბადებას, როგორც ახლა ქრისტეს შობას აღნიშნავენ“.[206]

ლიტერატურის კრიტიკოსმა ჰაროლდ ბლუმმა „ბალახის ფოთლების“ 150-ე წლისთავისადმი მიძღვნილ შესავალში დაწერა:

თუ ამერიკელი ხართ, მაშინ უოლტ უიტმენი თქვენი წარმოსახვითი დედა და მამაა, მაშინაც კი, თუ ჩემსავით ლექსის ერთი სტრიქონიც კი არასოდეს დაგიწერიათ. თქვენ შეგიძლიათ დაასახელოთ საკმაო რაოდენობის ლიტერატურული ნაწარმოებები შეერთებული შტატების საერო წმინდა წერილის კანდიდატებად. მათ შორის შეიძლება იყოს მელვილის „მობი დიკი“, ტვენის „ჰეკლბერი ფინის თავგადასავალი“ და ემერსონის „ესეების“ ორი სერია და „ცხოვრების წესი“. არცერთი მათგანი, არც ემერსონის, არ არის ისეთი ცენტრალური მნიშვნელობის, როგორც „ბალახის ფოთლების“ პირველი გამოცემა, რომლის 150-ე წლისთავსაც ჩვენ ახლა აღვნიშნავთ.[163]

თავის დროზე უიტმენმა მიიზიდა მიმდევრებისა და თაყვანისმცემლების გავლენიანი წრე. მის თაყვანისმცემლებს შორის იყო „იგლ-სტრიტის კოლეჯი“, არაფორმალური ჯგუფი, რომელიც 1885 წელს ინგლისის ქალაქ ბოლტონში, იგლ-სტრიტზე, ჯეიმზ უილიამ უოლესის სახლში დაარსდა უიტმენის პოეზიის წასაკითხად და განსახილველად. მოგვიანებით ეს ჯგუფი ცნობილი გახდა, როგორც ბოლტონის უიტმენის საზოგადოება ანუ უიტმენიტები. მისი წევრები პოეტის დაბადების დღის პერიოდში ყოველწლიურად მართავდნენ „უიტმენის დღის“ აღსანიშნავ ზეიმს.[207] უიტმენის ძმისშვილმა, ჯესი ლუიზა უიტმენმა, ასევე შეიტანა წვლილი მის მემკვიდრეობაში, როდესაც რალფ ლ. ფანსლერს მისცა უფლება ჩაეწერა მისი მოგონებები უიტმენის შესახებ ინტერვიუების სერიის დროს, რომლებიც 1939-დან 1943 წლამდე მიმდინარეობდა. ინტერვიუებში ჯესი გამოირჩევა თავისი ბიძისადმი ერთგულებითა და მთელი ცხოვრების განმავლობაში შენარჩუნებული ინტერესით.[208] ჯესი ინახავდა უიტმენის მიერ დაწერილ წერილებს, რომლებიც 1960 წელს მისურის ისტორიულ საზოგადოებას გადაეცა.[209]

ამერიკელი პოეტები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უიტმენი ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ამერიკელი პოეტია. მოდერნისტმა პოეტმა ეზრა პაუნდმა უიტმენს უწოდა „ამერიკის პოეტი... ის არის ამერიკა.“[24] მისი 1913 წლის აპრილის ლექსი, „პაქტი“, ასე იწყება: „მე ვდებ შენთან ზავს, უოლტ უიტმენ — საკმარისად დიდხანს მძულდი.“[210] პოეტ ლენგსტონ ჰიუზისთვის, რომელმაც დაწერა „მეც ვმღერი ამერიკას“ (I, too, sing America), უიტმენი ლიტერატურული გმირი იყო.[211] უიტმენის მოხეტიალე ცხოვრების წესი 1950-იან და 1960-იან წლებში გადაიღო ბიტ-მოძრაობამ და მისმა ლიდერებმა, როგორებიც იყვნენ ალენ გინზბერგი[212] და ჯეკ კერუაკი, ასევე ომის მოწინააღმდეგე პოეტებმა, როგორებიც იყვნენ ედრიენ რიჩი, ალისია ოსტრიკერი და გერი სნაიდერი.[213] ლოურენს ფერლინგეტი საკუთარ თავს უიტმენის „ველურ შვილებს“ შორის მოიაზრებდა, ხოლო ფერლინგეტის 1961 წლის კრებულის სათაური, „დაწყებული სან-ფრანცისკოდან“, არის პირდაპირი მინიშნება უიტმენის ნაწარმოებზე „დაწყებული პომანოკიდან“ („Starting from Paumanok“).[214] ჯუნ ჯორდანმა გამოაქვეყნა ფუნდამენტური ესე სახელწოდებით „ხალხის პოეზიის გულისათვის: უოლტ უიტმენი და დანარჩენები ჩვენგან“ („For the Sake of People's Poetry: Walt Whitman and the Rest of Us“), სადაც ადიდებდა უიტმენს, როგორც დემოკრატ პოეტს, რომლის ნაწარმოებებიც ყველა წარმომავლობის ეთნიკურ უმცირესობას ესაუბრება.[215] შეერთებული შტატების პოეტ-ლაურეატი ჯოი ჰარჯო, რომელიც ამერიკელ პოეტთა აკადემიის კანცლერია, უიტმენს იმ ავტორებს შორის ასახელებს, რომლებმაც მასზე დიდი გავლენა მოახდინეს.[216]

ლათინოამერიკელი პოეტები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უიტმენის პოეზიამ გავლენა მოახდინა XIX და XX საუკუნეების ლათინოამერიკელ და კარიბის ზღვის აუზის პოეტებზე, დაწყებული კუბელი პოეტით, ფილოსოფოსითა და ნაციონალისტი ლიდერით, ხოსე მარტით, რომელმაც 1887 წელს ესპანურ ენაზე გამოაქვეყნა ესეები უიტმენის შემოქმედების შესახებ.[217][218][219] ალვარო არმანდო ვასერის 1912 წლის თარგმანებმა კიდევ უფრო გაზარდა უიტმენის ცნობადობა ლათინურ ამერიკაში.[220]  პერუელმა ავანგარდისტმა სესარ ვალიეხომ, ჩილელმა პოეტმა პაბლო ნერუდამ და არგენტინელმა ხორხე ლუის ბორხესმა აღიარეს უოლტ უიტმენის გავლენა.[220]

ევროპელი ავტორები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ზოგიერთი, მაგალითად ოსკარ უაილდი და ედვარდ კარპენტერი, უიტმენს მიიჩნევდა როგორც უტოპიური მომავლის, ისე ერთნაირსქესიანთა შორის ლტოლვის — „ამხანაგთა ვნების“ — წინასწარმეტყველად. ეს ემთხვეოდა მათსავე მისწრაფებებს ძმური სოციალიზმის მომავლისკენ.[221] უიტმენმა ასევე გავლენა მოახდინა „დრაკულას“ ავტორზე, ბრემ სტოკერზე და იქცა პერსონაჟ დრაკულას პროტოტიპად. სტოკერი თავის ჩანაწერებში აღნიშნავდა, რომ დრაკულა განასახიერებდა კვინტესენციურ მამაკაცს, რომელიც სტოკერისთვის თავად უიტმენი იყო; უიტმენთან მიმოწერა სტოკერს პოეტის გარდაცვალებამდე არ შეუწყვეტია.[222]

კინო და ტელევიზია

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უიტმენის ცხოვრება და პოეზია მოხსენიებულია მნიშვნელოვანი რაოდენობის კინოსა და ვიდეო ნაწარმოებებში. პიტერ უირის ფილმში „მკვდარი პოეტების საზოგადოება“ (1989), მასწავლებელი ჯონ კიტინგი, რომლის როლსაც რობინ უილიამსი ასრულებს, თავის მოსწავლეებს უიტმენის, თოროს, ფროსტის, შექსპირისა და ბაირონის შემოქმედებით შთააგონებს.[223][224][225]

ფილმში „ლამაზი მეოცნებეები“ (Beautiful Dreamers; Hemdale Films, 1992) უიტმენის როლი რიპ ტორნმა შეასრულა. უიტმენი სტუმრობს ფსიქიატრიულ საავადმყოფოს ლონდონში, ონტარიოში, სადაც მისი ზოგიერთი იდეა ინერგება როგორც ოკუპაციური თერაპიის პროგრამის ნაწილი.[223]

უიტმენის ლექსმა „იონონდიო“ („Yonnondio“) გავლენა მოახდინა როგორც ტილი ოლსენის წიგნზე („იონონდიო: ოცდაათიანებიდან“, 1974), ისე ალი მოჰამედ სელიმის თექვსმეტწუთიან ფილმზე „იონონდიო“ (1994).[223]

უიტმენის ლექსის, „მე ვმღერი ელექტრულ სხეულზე“ („I Sing the Body Electric“, 1855), სათაური რეი ბრედბერიმ გამოიყენა თავისი ერთ-ერთი მოთხრობისა და მოთხრობების კრებულის სახელწოდებად. ბრედბერის მოთხრობის მიხედვით გადაიღეს სერიალ „ბინდის ზონის“ 1962 წლის 18 მაისის ეპიზოდი, სადაც მგლოვიარე ოჯახი ყიდულობს შეკვეთით დამზადებულ რობოტ ბებიას, რათა მან სამუდამოდ შეიყვაროს და მოემსახუროს ოჯახს.[226] „მე ვმღერი ელექტრულ სხეულზე“ ასევე გახდა შთაგონების წყარო ფილმ „დიდების“ (1980) ფინალური სცენისთვის, რომელიც გოსპელის, როკისა და საორკესტრო მუსიკის მრავალფეროვან ნაზავს წარმოადგენს.[223][227]

მუსიკა და აუდიოჩანაწერები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უიტმენის პოეზიაზე 500-ზე მეტმა კომპოზიტორმა შექმნა მუსიკა; არსებობს მოსაზრება, რომ მის ლექსებზე დაწერილი მუსიკალური ნაწარმოებების რაოდენობა აღემატება ნებისმიერი სხვა ამერიკელი პოეტისას, გარდა ემილი დიკინსონისა და ჰენრი უოდსუორთ ლონგფელოსი.[228][229] მათ შორის, ვინც მის ლექსებზე მუსიკა დაწერა, არიან: ჯონ ადამსი; ერნსტ ბეკონი; ლენარდ ბერნსტაინი; ბენჯამინ ბრიტენი; ჰარი ბერლი;[230] როდა კოგჰილი; დეივიდ კონტე; რონალდ კორპი; ჯორჯ კრამბი;[231] ფრედერიკ დელიუსი;[232] ჰოვარდ ჰანსონი; კარლ ამადეუს ჰარტმანი; ჰანს ვერნერ ჰენცე; ბერნარდ ჰერმანი;[233]ჯენიფერ ჰიგდონი;[234] პაულ ჰინდემიტი;[235] ჯოელ პაკეტი;[236][237] ნედ რორემი;[238] როჯერ სეშენსი;[239] ჰოვარდ სკემპტონი; ჰასკელ სმოლი;[240] ევა რუთ სპოლდინგი; უილიამეტა სპენსერი; ჩარლზ ვილიერს სტენფორდი;[241] რობერტ სტრასბურგი;[242]  ანანდა სუკარლანი; ივანა მარბურგერ თემენი;[243] რალფ ვონ უილიამსი;[244] როსინი ვრიონიდესი;[245] კურტ ვაილი;[246] ჰელენ ლ. ვაისი;[247] და ჩარლზ ვუდი.[248] „გადასვლა“ (Crossing), ოპერა, რომელიც მეთიუ ოკოინიმ შეთხზა და შთაგონებული იყო უიტმენის სამოქალაქო ომის დროინდელი დღიურებით, 2015 წელს დაიდგა.[249]

2014 წელს გერმანულმა გამომცემლობამ „Hörbuch Hamburg“ გამოსცა „ადამის შვილების“ („Kinder Adams / Children of Adam“) ციკლის ორენოვანი ორმაგი აუდიოწიგნი. ის ეფუძნებოდა კაი გრენის მიერ 2005 წელს შესრულებულ თარგმანს „ადამის შვილები ბალახის ფოთლებიდან“ („Children of Adam from Leaves of Grass“; Galerie Vevais), რომელსაც თან ახლდა პოლ კავას შიშველი ფოტოგრაფიის კოლექცია. აუდიოგამოცემა მოიცავდა იგი პოპის მიერ სრულად წაკითხულ ვერსიას, ასევე ჩანაწერებს, სადაც კითხულობენ მარიან ზეგებრეხტი; მარტინ ვუტკე; ბირგიტ მინიხმაირი; ალექსანდერ ფელინგი; ლარს რუდოლფი; ფოლკერ ბრუხი; პაულა ბერი; იოზეფ ოსტერნდორფი; რონალდ ლიპოკი; იულე ბიოვე და რობერტ გვისდეკი.[250][251] 2014 წელს კომპოზიტორმა ჯონ ზორნმა გამოუშვა ალბომი „ბალახის ფოთლებზე“ (On Leaves of Grass), რომელიც შთაგონებული იყო უიტმენით და მასვე მიეძღვნა.[252]

მისი სახელობის ობიექტები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
უოლტ უიტმენის მომსახურების ზონა ნიუ-ჯერსის ფასიან ავტომაგისტრალზე, ჩერი-ჰილში, ნიუ-ჯერსიში
უიტმენის ქანდაკება უოლტ უიტმენის ხიდის შესასვლელთან, რომელიც აკავშირებს ფილადელფიასა და სამხრეთ ნიუ-ჯერსის და არის ერთ-ერთი ყველაზე გრძელი ხიდი აშშ-ის აღმოსავლეთ სანაპიროზე

ამერიკულ კულტურაში უიტმენის მნიშვნელობა აისახება მისი სახელობის სკოლებში, გზებში, დასასვენებელ გაჩერებებსა და ხიდებში. მათ შორისაა უოლტ უიტმენის საშუალო სკოლა ბეთესდაში, მერილენდში და უოლტ უიტმენის საშუალო სკოლა ლონგ-აილენდზე, უოლტ უიტმენის დაწყებითი სკოლა ვუდბერიში, ნიუ-იორკში, უოლტ უიტმენის ბულვარი ჩერი-ჰილში, ნიუ-ჯერსიში, მომსახურების ზონა ნიუ-ჯერსის ფასიან ავტომაგისტრალზე ჩერი-ჰილში და სხვა.

უოლტ უიტმენის ხიდი, რომელიც კვეთს მდინარე დელავერს ფილადელფიასა და გლოსტერ-სიტის (ნიუ-ჯერსი) შორის, უიტმენის სახლთან ახლოს, კემდენში, ნიუ-ჯერსიში, გაიხსნა 1957 წლის 16 მაისს.[253] ჯო დევიდსონის მიერ შექმნილი „უოლტ უიტმენის ქანდაკება“ დგას უოლტ უიტმენის ხიდის შესასვლელთან, ხოლო მისი კიდევ ერთი ჩამოსხმული ვერსია განთავსებულია ბეარ-მაუნთინის შტატის პარკში. დაპირისპირება, რომელიც მოჰყვა უოლტ უიტმენის ხიდისთვის სახელის დარქმევას, ასახულია საზოგადოების წევრების წერილების სერიაში, რომლებიც პენსილვანიის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკაში ინახება.[254] ამ საკითხთან დაკავშირებულ ვებგვერდზე აღნიშნულია: „ხიდს სახელი უნდა დარქმეოდა ნიუ-ჯერსიში მცხოვრები რომელიმე ცნობილი პიროვნების პატივსაცემად, მაგრამ ზოგიერთი ადგილობრივი მოქალაქე წინაღუდგა სახელწოდებას „უოლტ უიტმენის ხიდი“... ბევრი მათგანი, ვინც აპროტესტებდა ხიდისთვის მის სახელის მინიჭებას, მიიჩნევდა, რომ უიტმენის შემოქმედება თანაუგრძნობდა კომუნისტურ იდეალებს და აკრიტიკებდა მას კაცობრიობის მიმართ მისი ეგალიტარული შეხედულებების გამო.“[254]

1997 წელს დალასში გაიხსნა უოლტ უიტმენის სათემო სკოლა, რომელიც გახდა პირველი კერძო საშუალო სკოლა ლგბტ ახალგაზრდებისთვის.[255] მისი სახელობის სხვა ობიექტებს შორისაა „უოლტ უიტმენის მაღაზიები“ (Walt Whitman Shops) ჰანტინგტონ-სტეიშენში, ნიუ-იორკში, მისი დაბადების ადგილთან ახლოს და უოლტ უიტმენის გზა, რომელიც გადაჭიმულია ჰანტინგტონ-სტეიშენიდან მელვილამდე, ლონგ-აილენდზე.[256]

უიტმენი 2009 წელს შეიყვანეს ნიუ-ჯერსის დიდების დარბაზში,[257] ხოლო 2013 წელს ის დაამატეს „მემკვიდრეობის ხეივანში“ (Legacy Walk) — ღია საჯარო სივრცეში ჩიკაგოში, რომელიც პატივს მიაგებს ლგბტ ისტორიასა და გამოჩენილ პირებს.[258]

პირმონტში, ნიუ-ჰემპშირში მდებარეობს შერეული საზაფხულო ბანაკი სახელწოდებით „უოლტ უიტმენის ბანაკი“ (Camp Walt Whitman), რომელიც 1948 წელს გაიხსნა.[259][260]

მისი სახელი ჰქვია ერთ-ერთ კრატერს პლანეტა მერკურიზე.[261]

ნაწარმოებები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  • Franklin Evans; or The Inebriate: A Tale of the Times („ფრანკლინ ევანსი, ანუ ლოთი: დროის ამბავი“) (1842)
  • The Half-Breed; A Tale of the Western Frontier („ნახევარჯიში: დასავლეთის საზღვრის ამბავი“) (1846)
  • Life and Adventures of Jack Engle („ჯეკ ენგლის ცხოვრება და თავგადასავლები“) (გამოიცა სერიებად 1852 წელს)[63]
  • Leaves of Grass („ბალახის ფოთლები“) (1855, 1891 წლამდე გამოცემული შვიდი გამოცემიდან პირველი)
  • Manly Health and Training („მამაკაცური ჯანმრთელობა და ვარჯიში“) (1858)[262]
  • Drum-Taps („დაფდაფების ხმა“) (1865)
  • Democratic Vistas („დემოკრატიული პერსპექტივები“) (1871)
  • Memoranda During the War („ჩანაწერები ომის დროს“) (1875-1876)[263]
  • Specimen Days („სანიმუშო დღეები“) (1882)[264]
  • The Wound Dresser: Letters written to his mother from the hospitals in Washington during the Civil War („ჭრილობების შემხვევი: სამოქალაქო ომის დროს ვაშინგტონის საავადმყოფოებიდან დედისთვის მიწერილი წერილები“), რედაქტორი რიჩარდ მ. ბაკი (1898). არ უნდა აგვერიოს უიტმენის ლექსში "The Wound-Dresser" („ჭრილობების შემხვევი“)[265] წერილების გარდა, წიგნში ხელახლაა დაბეჭდილი უიტმენის სამი საგაზეთო სტატია: "The Great Army of the Wounded" („დაჭრილთა დიდი არმია“), The New York Times, 26 თებერვალი, 1863; "Life Among Fifty Thousand Soldiers" („ცხოვრება ორმოცდაათი ათას ჯარისკაცს შორის“), Brooklyn Eagle, 19 მარტი, 1863; და "Hospital Visits" („ვიზიტები საავადმყოფოში“), The New York Times, 11 დეკემბერი, 1864.
  • The Half-Breed and other stories by Walt Whitman („ნახევარჯიში და უოლტ უიტმენის სხვა მოთხრობები“) (1927).[266] ამ ტომში შესული სხვა მოთხრობებია: "Shirval, a Tale of Jerusalem" („შირვალი, იერუსალიმის ამბავი“); "Richard Parker's Widow" („რიჩარდ პარკერის ქვრივი“); "Some Fact-Romances" („რამდენიმე ფაქტობრივი რომანი“); და "My Boys and Girls" („ჩემი ბიჭები და გოგონები“).

ჰორას ტრაუბელის მიერ შედგენილი ნაწარმოებები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჰორას ტრაუბელის მიერ შედგენილი შემდეგი ნაწარმოებები[267] მოიცავს როგორც ტრაუბელის საკუთარ ჩანაწერებსა და დაკვირვებებს უიტმენთან გატარებული დროის განმავლობაში, ისე უიტმენის მიერ შექმნილ მასალებს, როგორებიცაა ხელნაწერები, ლექსები, წერილები და უიტმენის ანდერძი. 

  • Traubel, Horace (1906). With Walt Whitman in Camden (March 28—July 14, 1888) („უოლტ უიტმენთან ერთად კამდენში (28 მარტი — 14 ივლისი, 1888)“) (ტომი 1). Boston: Small, Maynard & Company.[268]
  • Traubel, Horace (1908). With Walt Whitman in Camden („უოლტ უიტმენთან ერთად კამდენში“) (ტომი 2).[269]
  • Traubel, Horace (1914). With Walt Whitman in Camden (1888-1889) („უოლტ უიტმენთან ერთად კამდენში (1888-1889)“) (ტომი 3, ბოლო ტომი, რომელიც ტრაუბელის სიცოცხლეში გამოიცა). New York: Mitchell Kennerley. 
  • Traubel, Horace (1924). Walt Whitman on Himself: From the Camden Diary of Horace Traubel („უოლტ უიტმენი საკუთარ თავზე: ჰორას ტრაუბელის კამდენის დღიურიდან“). New York: Alfred A. Knopf.
  • Traubel, Horace (1953). With Walt Whitman in Camden: January 21 to April 7, 1889 („უოლტ უიტმენთან ერთად კამდენში: 21 იანვრიდან 7 აპრილამდე, 1889“) (ტომი 4), რედაქტორი სკალი ბრედლი. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
  • Traubel, Horace (1964). With Walt Whitman in Camden („უოლტ უიტმენთან ერთად კამდენში“) (ტომი 5). რედაქტორი გერტრუდ ტრაუბელი, ჰორას ტრაუბელის ქალიშვილი.
  • Traubel, Horace (1982). With Walt Whitman in Camden („უოლტ უიტმენთან ერთად კამდენში“) (ტომი 6). რედაქტორი გერტრუდ ტრაუბელი, ჰორას ტრაუბელის ქალიშვილი.
  • Traubel, Horace (1992). With Walt Whitman in Camden („უოლტ უიტმენთან ერთად კამდენში“) (ტომი 7).
  • Traubel, Horace (1996). With Walt Whitman in Camden („უოლტ უიტმენთან ერთად კამდენში“) (ტომი 8).
  • Traubel, Horace (1996). With Walt Whitman in Camden („უოლტ უიტმენთან ერთად კამდენში“) (ტომი 9).
  • Wineapple, Brenda, რედ. (2019). Walt Whitman Speaks: His Final Thoughts on Life, Writing, Spirituality, and the Promise of America as told to Horace Traubel („უოლტ უიტმენი საუბრობს: მისი საბოლოო ფიქრები ცხოვრებაზე, წერაზე, სულიერებასა და ამერიკის დანაპირებზე, როგორც ეს ჰორას ტრაუბელს უამბო“). New York: Library of America.[270]

ლიტერატურა

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  • ჟურული, ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 118.
  • ღოღობერიძე, ლ. უოლტ უიტმენი, თბილისი, 1956

რესურსები ინტერნეტში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:
ვიკიწყარო
ვიკიწყარო
ვიკიწყაროში არის სტატია:
ვიკიციტატაში არის გვერდი თემაზე:

ნაშრომები ინტერნეტში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

არქივები და დოკუმენტები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გამოფენები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
გარე ვიდეოფაილები
გადაცემა „Booknotes“-ის ინტერვიუ რეინოლდსთან წიგნზე „უოლტ უიტმენის ამერიკა: კულტურული ბიოგრაფია“, 28 აპრილი, 1996, C-SPAN

ისტორიული ძეგლები

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სხვა რესურსები ინტერნეტში

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო

[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]
  1. 1 2 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  2. 1 2 Allen G. W., Jeffares A. N. Encyclopædia Britannica
  3. 1 2 SNAC — 2010.
  4. 1 2 ბროდვეის ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა — 2000.
  5. 1 2 IMSLP — 2006.
  6. 1 2 Discogs — 2000.
  7. 1 2 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  8. 1 2 Brockhaus Enzyklopädie — F.A. Brockhaus, 1796.
  9. ↑ Vegetti Catalog of Fantastic Literature
  10. 1 2 Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.
  11. 1 2 GeneaStar
  12. 1 2 The Fine Art Archive — 2003.
  13. ↑ https://www.waltwhitman.org/about/about-wwba/
  14. 1 2 3 4 5 Katalog der Deutschen Nationalbibliothek
  15. ↑ Уитмен Уолт // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  16. 1 2 3 4 5 6 Deutsche Nationalbibliothek Record #118807153 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  17. ↑ Union List of Artist Names — 2021.
  18. ↑ LIBRIS — National Library of Sweden, 2012.
  19. ↑ https://njhalloffame.org/hall-of-famers/2009-inductees/walt-whitman/
  20. 1 2 3 Reynolds, 314.
  21. 1 2 3 Loving, 480.
  22. 1 2 Reynolds, 589.
  23. 1 2 Reynolds, 4.
  24. 1 2 Pound, Ezra. "Walt Whitman", Whitman, Roy Harvey Pearce, ed., Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, Inc., 1962: 8.
  25. 1 2 Walt Whitman. დაარქივებულია ორიგინალიდან — July 4, 2024. ციტირების თარიღი: July 4, 2024
  26. ↑ Miller, 17.
  27. ↑ „Walt Whitman“. Encyclopædia Britannica. January 12, 2024. ციტირების თარიღი: January 20, 2024. ციტატა: „His ancestry was typical of the region: his mother, Louisa Van Velsor, was Dutch, and his father, Walter Whitman, was of English descent.“
  28. ↑ Loving, 29.
  29. ↑ Loving, 30.
  30. ↑ Reynolds, 24.
  31. ↑ Reynolds, 33–34.
  32. ↑ Ellen Freudenheim, Anna Wiener (2004). Brooklyn!, 3rd Edition: The Ultimate Guide to New York's Most Happening Borough. St. Martin's Press, გვ. 339. ISBN 9780312323318. 
  33. ↑ Loving, 32.
  34. ↑ Reynolds, 44.
  35. ↑ Kaplan, 74.
  36. ↑ Callow, 30.
  37. ↑ Callow, 29.
  38. ↑ Loving, 34.
  39. 1 2 Reynolds, 45.
  40. ↑ Callow, 32.
  41. ↑ Kaplan, 79.
  42. ↑ Kaplan, 77.
  43. ↑ Callow, 35.
  44. 1 2 Kaplan, 81.
  45. ↑ Loving, 36.
  46. ↑ Callow, 36.
  47. ↑ Loving, 37.
  48. 1 2 Reynolds, 60.
  49. ↑ Loving, 38.
  50. ↑ Kaplan, 93–94.
  51. ↑ Kaplan, 87.
  52. ↑ Loving, 514.
  53. ↑ Stacy, 25.
  54. ↑ Callow, 56.
  55. ↑ Stacy, 6.
  56. ↑ Brasher, Thomas L. (2008). Judith Tick, Paul E. Beaudoin (ed.). „Walt Whitman's Conversion To Opera“. Music in the USA: A Documentary Companion. Oxford University Press: 207.
  57. ↑ Reynolds, 83–84.
  58. ↑ Merlob, Maya (2012). „Chapter 5: Celebrated Rubbish: John Neal and the Commercialization of Early American Romanticism“, John Neal and Nineteenth Century American Literature and Culture. Lewisburg, Pennsylvania: Bucknell University Press, გვ. 119, n18. ISBN 978-1-61148-420-5. 
  59. ↑ Stacy, 87–91.
  60. ↑ (1997) Louisa May Alcott on Race, Sex, and Slavery. Northeastern University Press. ISBN 978-1555533076. 
  61. ↑ Lulloff, William G. "Franklin Evans; or The Inebriate." The Walt Whitman Archive
  62. ↑ McGuire, Patrick. "The Half-Breed: A Tale of the Western Frontier." The Walt Whitman Archive
  63. 1 2 Schuessler, Jennifer (February 20, 2017). „In a Walt Whitman Novel, Lost for 165 Years, Clues to Leaves of Grass“. The New York Times. დაარქივებულია ორიგინალიდან — February 21, 2017. ციტირების თარიღი: February 21, 2017.
  64. 1 2 Schuessler, Jennifer (April 29, 2016). „Found: Walt Whitman's Guide to 'Manly Health'“. The New York Times. ციტირების თარიღი: May 1, 2016. ციტატა: „Now, Whitman's self-help-guide-meets-democratic-manifesto is being published online in its entirety by a scholarly journal, in what some experts are calling the biggest new Whitman discovery in decades.“
  65. ↑ „Special Double Issue: Walt Whitman's Newly Discovered 'Manly Health and Training'“. Walt Whitman Quarterly Review. 33 (3). Winter–Spring 2016. ISSN 0737-0679. დაარქივებულია ორიგინალიდან — May 2, 2016. ციტირების თარიღი: May 1, 2016.
  66. ↑ Whitman, Walt. (1882)Genealogy – Van Velsor and Whitman. დაარქივებულია ორიგინალიდან — May 5, 2016. ციტატა: „THE LATER years of the last century found the Van Velsor family, my mother's side, living on their own farm at Cold Spring, Long Island, New York State, ...“ ციტირების თარიღი: May 2, 2016
  67. ↑ Onion, Rebecca. (May 2, 2016) Finding the Poetry in Walt Whitman's Newly Rediscovered Health Advice. ციტატა: „a quirky document full of prescriptions that seem curiously modern“ ციტირების თარიღი: May 2, 2016
  68. ↑ Cueto, Emma (May 2, 2016). „Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising“. Bustle. დაარქივებულია ორიგინალიდან — May 8, 2016. ციტირების თარიღი: May 2, 2016. ციტატა: „And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top.“
  69. ↑ Turpin, Zachary (Winter–Spring 2016). „Introduction to Walt Whitman's 'Manly Health and Training'“. Walt Whitman Quarterly Review. 33 (3): 149. doi:10.13008/0737-0679.2205. ISSN 0737-0679. ციტატა: „a pseudoscientific tract“
  70. ↑ Kaplan, 185.
  71. ↑ Reynolds, 85.
  72. ↑ Loving, 154.
  73. ↑ Miller, 55.
  74. ↑ Miller, 155.
  75. ↑ Kaplan, 187.
  76. 1 2 Callow, 226.
  77. ↑ Loving, 178.
  78. ↑ Kaplan, 198.
  79. ↑ Callow, 227.
  80. ↑ Review of Leaves of Grass (1855). The Walt Whitman Archive.
  81. ↑ Kaplan, 203.
  82. ↑ Staff, Harriet. (2024-07-18) Ralph Waldo Emerson Found His Poets in Whitman & Dickinson en. დაარქივებულია ორიგინალიდან — July 18, 2024. ციტირების თარიღი: 2024-07-18
  83. ↑ Reynolds, 340.
  84. ↑ Callow, 232.
  85. ↑ Loving, 414.
  86. ↑ Kaplan, 211.
  87. ↑ Walls, Laura Dassow Henry David Thoreau: A Life, 394. Chicago and London: The University of Chicago Press, 2017. ISBN 978-0-226-59937-3
  88. ↑ Kaplan, 229.
  89. ↑ Reynolds, 348.
  90. ↑ Callow, 238.
  91. ↑ Kaplan, 207.
  92. ↑ Loving, 238.
  93. ↑ Reynolds, 363.
  94. ↑ Callow, 225.
  95. ↑ Reynolds, 368.
  96. ↑ Loving, 228.
  97. ↑ Reynolds, 375.
  98. ↑ Callow, 283.
  99. ↑ Reynolds, 410.
  100. 1 2 Kaplan, 268.
  101. 1 2 3 Reynolds, 411.
  102. ↑ Callow, 286.
  103. ↑ Callow, 293.
  104. ↑ Kaplan, 273.
  105. ↑ Callow, 297.
  106. ↑ Callow, 295.
  107. ↑ Loving, 281.
  108. ↑ Kaplan, 293–294.
  109. ↑ Reynolds, 454.
  110. 1 2 Loving, 283.
  111. 1 2 3 Reynolds, 455.
  112. 1 2 Loving, 290.
  113. ↑ Loving, 291.
  114. ↑ Kaplan, 304.
  115. ↑ O'Connor, William Douglas (1866). The Good Gray Poet. New York: Bunce and Huntington (The Walt Whitman Archive). [მუდმივი მკვდარი ბმული]
  116. ↑ Reynolds, 456–457.
  117. ↑ Kaplan, 309.
  118. ↑ Loving, 293.
  119. ↑ Kaplan, 318–319.
  120. 1 2 Loving, 314.
  121. ↑ Callow, 326.
  122. ↑ Kaplan, 324.
  123. ↑ Callow, 329.
  124. ↑ Loving, 331.
  125. ↑ Reynolds, 464.
  126. ↑ Kaplan, 340.
  127. ↑ Loving, 341.
  128. ↑ Miller, 33.
  129. 1 2 Camden and the Last Years, 1875–1892 | Timeline | Articles and Essays | Walt Whitman Papers in the Charles E. Feinberg Collection | Digital Collections | Library of Congress. დაარქივებულია ორიგინალიდან — July 29, 2024. ციტირების თარიღი: 2024-07-29
  130. ↑ Haas, Irvin. Historic Homes of American Authors. Washington, D.C.: The Preservation Press, 1991: 141. ISBN 0-89133-180-8.
  131. ↑ Loving, 432.
  132. ↑ Reynolds, 548.
  133. ↑ {{cite web                                                                |url=http://westfieldnj.com/whs/history/Counties/CamdenCounty/laurelsprings.htm%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0                                                                |title=Laurel Springs History - 1976 Bicentennial publication produced for the Borough of Laurel Springs                                                                                                                                |publisher=WestfieldNJ.com                                                                                                                                |author=                                                                                                                                |access-date=April 30, 2013                                                                                                                                |archive-date=მარტი 3, 2013                                                                |archive-url=https://web.archive.org/web/20130303031323/http://www.westfieldnj.com/whs/history/Counties/CamdenCounty/laurelsprings.htm                                                                |url-status=live                                                                                                                                }}
  134. ↑ Reynolds, 586.
  135. 1 2 Loving, 479.
  136. ↑ Kaplan, 49.
  137. ↑ Reynolds, 587.
  138. ↑ Callow, 363.
  139. ↑ Griffiths, Rhys (March 2017), "Death of Walt Whitman" დაარქივებული March 19, 2022, საიტზე Wayback Machine. , History Today, volume 67, issue 3.
  140. 1 2 Reynolds, 588.
  141. ↑ Theroux, Phyllis (1977) The Book of Eulogies. New York: Simon & Schuster, გვ. 30. 
  142. ↑ Kaplan, 50.
  143. ↑ Spitzka, Edw. Anthony (1907). „A Study of the Brains of Six Eminent Scientists and Scholars Belonging to the American Anthropometric Society, together with a Description of the Skull of Professor E. D. Cope“. Transactions of the American Philosophical Society. 21 (4): 175–308. doi:10.2307/1005434. JSTOR 1005434. დაარქივებულია ორიგინალიდან — March 11, 2023. ციტირების თარიღი: December 29, 2023.
  144. ↑ Kirmizi, Busra, and Martin Kopacik, "The Affinity between the Body, The Self and Nature in Whitman's 'Song of Myselfთარგი:'", in Academic research of SSaH 2016, p. 101. ISBN 978-80-906231-8-7.
  145. ↑ Kaplan, 233.
  146. ↑ Reynolds, 5.
  147. ↑ Reynolds, 324.
  148. ↑ Miller, 78.
  149. ↑ Reynolds, 332.
  150. ↑ Loving, 71.
  151. ↑ Callow, 75.
  152. ↑ Loving, 74.
  153. ↑ Reynolds, 95.
  154. ↑ Reynolds, 91.
  155. ↑ Loving, 75.
  156. ↑ Reynolds, 97.
  157. ↑ Loving, 72.
  158. ↑ Binns, Henry Bryan (1905) A life of Walt Whitman. London: Methuen & Co., გვ. 315. 
  159. 1 2 3 Reynolds, 237.
  160. ↑ Loving, 353.
  161. ↑ (2009) „Religion and the poet-prophet“, A Companion to Walt Whitman. John Wiley and Sons, გვ. 211–. ISBN 978-1-4051-9551-5. 
  162. ↑ (2007) American Philosophy: An Encyclopedia. Routledge, გვ. 310. ISBN 978-0415939263. 
  163. 1 2 Whitman, Walt (2005). Leaves of Grass. Penguin Classics. ISBN 978-0143039273.  Introduction.
  164. ↑ D'Emilio, John and Estelle B. Freeman, Intimate Matters: A History of Sexuality in America. University of Chicago Press, 1997. ISBN 0-226-14264-7
  165. ↑ Fone, Byrne R. S. (1992) Masculine Landscapes: Walt Whitman and the Homoerotic Text. Carbondale, IL: Southern Illinois University Press. 
  166. ↑ Loving, 184–185.
  167. ↑ Norton, Rictor (November 1974). „The Homophobic Imagination: An Editorial“. College English. 36 (3): 274. doi:10.2307/374839. JSTOR 374839. დაარქივებულია ორიგინალიდან — September 30, 2024. ციტირების თარიღი: March 10, 2024.
  168. ↑ John Addington Symonds to Walt Whitman, 7 February 1872 (Correspondence) – The Walt Whitman Archive. ციტირების თარიღი: April 24, 2021
  169. ↑ Reynolds, 527.
  170. ↑ Reynolds, David S. (1996). Walt Whitman's America: A Cultural Biography (en). Vintage Books, გვ. 198, 396, 577. ISBN 978-0-679-76709-1. 
  171. 1 2 Loving, 19.
  172. ↑ Walt Whitman, Prophet of Gay Liberation. დაარქივებულია ორიგინალიდან — July 20, 2019. ციტირების თარიღი: January 9, 2022
  173. ↑ Robinson, Michael. Worshipping Walt. Princeton, NJ: Princeton University Press, 2010: 142–143. ISBN 0691146314
  174. ↑ Higgins, Andrew C. (1998) „Symonds, John Addington [1840–1893]“, Walt Whitman: An Encyclopedia. New York: Garland Publishing. 
  175. ↑ Miller, James E. Jr. (1998) „Sex and Sexuality“, Walt Whitman: An Encyclopedia. New York: Garland Publishing. 
  176. ↑ Tayson, Richard (2005). „The Casualties of Walt Whitman“. VQR: A National Journal of Literature and Discussion (Spring). დაარქივებულია ორიგინალიდან — October 13, 2020. ციტირების თარიღი: October 11, 2020.
  177. ↑ Rothenberg Gritz, Jennie (September 7, 2012). „But Were They Gay? The Mystery of Same-Sex Love in the 19th Century“. The Atlantic. დაარქივებულია ორიგინალიდან — September 30, 2020. ციტირების თარიღი: October 11, 2020.
  178. ↑ Loving, 123.
  179. ↑ Kaplan, Justin (2003) Walt Whitman: A Life. New York: Harper Perennial Modern Classics, გვ. 287. 
  180. 1 2 Shively, Charley (1987) Calamus Lovers: Walt Whitman's Working Class Camerados. San Francisco: Gay Sunshine Press, გვ. 25. ISBN 978-0-917342-18-9. 
  181. ↑ Reynolds, 487.
  182. ↑ Kaplan, 311–312.
  183. ↑ Stokes, John, Oscar Wilde: Myths, Miracles and Imitations, Cambridge University Press, 1996, p. 194, n.7.
  184. ↑ Gay Sunshine. დაარქივებულია ორიგინალიდან — April 12, 2020. ციტირების თარიღი: January 9, 2022
  185. ↑ Kantrowitz, Arnie (1998) „Carpenter, Edward [1844–1929]“, Walt Whitman: An Encyclopedia. New York: Garland Publishing. 
  186. ↑ Arthur, Gavin The Circle of Sex, University Books, New York 1966.
  187. ↑ Adams, Henry  (2005) Eakins Revealed: The Secret Life of an American Artist. Oxford: Oxford University Press, გვ. 289. ISBN 978-0190288877. 
  188. ↑ Bohan, Ruth L. (2006) Looking into Walt Whitman: American Art, 1850–1920. University Park: Penn State University Press, გვ. 136. 
  189. ↑ Folsom, Ed (April 1, 1986). „An Unknown Photograph of Whitman and Harry Stafford“. Walt Whitman Quarterly Review. 3 (4): 51–52. doi:10.13008/2153-3695.1125.
  190. ↑ Callow, 278.
  191. ↑ Reynolds, 490.
  192. ↑ Nelson, Paul A. "Walt Whitman on Shakespeare" დაარქივებული 2007-03-24 საიტზე Wayback Machine. . Reprinted from The Shakespeare Oxford Society Newsletter, Fall 1992: Volume 28, 4A.
  193. ↑ Klammer, Martin (1998) „Free Soil Party“, Walt Whitman: An Encyclopedia. New York: Garland Publishing. 
  194. 1 2 Reynolds, 117.
  195. ↑ Loving, 110.
  196. ↑ Reynolds, 473.
  197. ↑ Reynolds, 470.
  198. 1 2 Hutchinson, George; Drews, David (1998) „Racial Attitudes“, Walt Whitman: An Encyclopedia. New York: Garland Publishing. 
  199. 1 2 O'Reilly, Nathanael (2009). „Imagined America: Walt Whitman's Nationalism in the First Edition of Leaves of Grass“. Irish Journal of American Studies. 1: 1–9. დაარქივებულია ორიგინალიდან — October 24, 2020. ციტირების თარიღი: October 11, 2020.
  200. ↑ Mack, Stephen John (2002). The Pragmatic Whitman: Reimagining American Democracy. University of Iowa Press, pp. xv-xvi.
  201. ↑ Kummings, Donald D.; LeMaster, J. R. (1998) Walt Whitman: An Encyclopedia. Garland, გვ. 427. 
  202. ↑ Levin, Joanna (2018) Walt Whitman in Context. Cambridge University Press, გვ. 314. 
  203. ↑ Folsom, Ed (1997) Walt Whitman's Native Representations. Cambridge University Press, გვ. 95–96. 
  204. ↑ Kaplan, 22.
  205. ↑ Callow, 83.
  206. ↑ Loving, 475.
  207. ↑ C.F. Sixsmith Walt Whitman Collection, Archives Hub, http://archiveshub.ac.uk/features/0602whitman.html. წაკითხვის თარიღი: August 13, 2010.
  208. ↑ Waldron, Randall (1989-07-01). „Jessie Louisa Whitman: Memories of Uncle Walt, et al., 1939–1943“. Walt Whitman Quarterly Review. 7 (1): 15–27. doi:10.13008/2153-3695.1231. ISSN 2153-3695.
  209. ↑ „17 letters from poet Walt Whitman to family given to historical society“. St. Louis Post-Dispatch. 1960-01-13. p. 3. ციტირების თარიღი: 2025-01-09.
  210. ↑ Pound, Ezra (April 1913). „A Pact“. Poetry: A Magazine of Verse. II (1): 11–12. ციტირების თარიღი: 20 April 2025.
  211. ↑ Ward, David C.. (September 22, 2016) What Langston Hughes' Powerful Poem 'I, Too' Tells Us About America's Past and Present en. ციტირების თარიღი: July 31, 2019
  212. ↑ Ginsburg's poem, "A Supermarket in California" დაარქივებული April 2, 2024, საიტზე Wayback Machine. , explicitly addresses Whitman.
  213. ↑ Loving, 181.
  214. ↑ A Second Coming (2008). დაარქივებულია ორიგინალიდან — December 6, 2010. ციტირების თარიღი: February 18, 2010
  215. ↑ For the Sake of People's Poetry by June Jordan en (November 7, 2020). ციტირების თარიღი: November 7, 2020
  216. ↑ Poets, Academy of American. (April 1, 2019) An Interview with Joy Harjo, U.S. Poet Laureate. ციტირების თარიღი: November 7, 2020
  217. ↑ Meyer, Mary Edgar (1952). „Walt Whitman's Popularity among Latin-American Poets“. The Americas. 9 (1): 3–15. doi:10.2307/977855. ISSN 0003-1615. JSTOR 977855. S2CID 147381491. ციტატა: „Modernism, it has been said, spread the name of Whitman in Hispanic America. Credit, however, is given to Jose Marti.“
  218. ↑ Santí, Enrico Mario (2005), „This Land of Prophets: Walt Whitman in Latin America“, Ciphers of History, New York: Palgrave Macmillan, pp. 66–83, , ISBN 978-1-4039-7046-6, http://dx.doi.org/10.1007/978-1-137-12245-2_3. წაკითხვის თარიღი: November 7, 2020
  219. ↑ Molloy, Sylvia (June 1996). „His America, Our America: José Martí Reads Whitman“. Modern Language Quarterly. 57 (2): 369–379. doi:10.1215/00267929-57-2-369. ISSN 0026-7929.
  220. 1 2 Cohen, Matt; Price, Rachel. Walt Whitman in Latin America and Spain: Walt Whitman Archive Translations. The Walt Whitman Archive. ციტატა: „Only with Vasseur's subsequent 1912 translation did Whitman become available and important to generations of Latin American poets, from the residual modernistas to the region's major twentieth-century figures.“ ციტირების თარიღი: November 7, 2020[მუდმივი მკვდარი ბმული]
  221. ↑ Robinson, Michael. Worshipping Walt. Princeton, NJ: Princeton University Press, 2010: 143–145. ISBN 0691146314
  222. ↑ Nuzum, Eric. The Dead Travel Fast: Stalking Vampires from Nosferatu to Count Chocula. Thomas Dunne Books, 2007: 141–147. ISBN 0-312-37111-X
  223. 1 2 3 4 Britton, Wesley A. (1998) „Media Interpretations of Whitman's Life and Works“, Walt Whitman: An Encyclopedia. New York: Garland Publishing. 
  224. ↑ Wilmington, Michael (June 2, 1989). „Movie Review: 'Poets Society': A Moving Elegy From Peter Weir“. Los Angeles Times. დაარქივებულია ორიგინალიდან — April 16, 2021. ციტირების თარიღი: October 10, 2020.
  225. ↑ Johnson, Alex. (18 September 2018) The Book List: The poems that give 'Dead Poets Society' life.
  226. ↑ (2009) „Twentieth Century Mass Media Appearances“, A Companion to Walt Whitman. John Wiley and Sons, გვ. 211–. ISBN 978-1-4051-9551-5. 
  227. ↑ Stevens, Daniel B. (2013). „Singing the Body Electric: Using ePortfolios to IntegrateTeaching, Learning and Assessment“ (PDF). Journal of Performing Arts Leadership in Higher Education. IV (Fall): 22–48. დაარქივებულია (PDF) ორიგინალიდან — October 12, 2020. ციტირების თარიღი: October 10, 2020.
  228. ↑ American Composers Orchestra – May 15, 1999 – Walt Whitman & Music. დაარქივებულია ორიგინალიდან — April 27, 2011. ციტირების თარიღი: June 13, 2010
  229. ↑ Sommerfeld, Paul (May 8, 2019), "Celebrating Walt Whitman's 200th Birthday" დაარქივებული August 24, 2022, საიტზე Wayback Machine. , In the Muse Performing Arts Blog, Library of Congress.
  230. ↑ Ethiopia Saluting the Colors
  231. ↑ „Apparition“ სოპრანოსა და გაძლიერებული ფორტეპიანოსთვის
  232. ↑ "Now finalè to the shore"
  233. ↑ მუსიკა ნორმან კორვინის რადიოსპექტაკლისთვის „უიტმენი“ (Whitman)
  234. ↑ PROGRAM NOTES: "Dooryard Bloom". დაარქივებულია ორიგინალიდან — March 4, 2016. ციტირების თარიღი: August 4, 2024
  235. ↑ როცა იასამანი უკანასკნელად აყვავდა ეზოში (ჰინდემიტი)
  236. ↑ There Was a Child Went Forth
  237. ↑ Smith, Tim. "New Joel Puckett album features affecting Whitman-inspired work" August 11, 2025.
  238. ↑ Five Poems of Walt Whitman | Song Texts, Lyrics &…. დაარქივებულია ორიგინალიდან — September 16, 2024. ციტირების თარიღი: November 19, 2024
  239. ↑ Sessions, Roger/When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd, DRAM.
  240. ↑ უიტმენის ლექსი „Look Down, Fair Moon“, კრებულიდან „Drum-Taps“ (ნაწილი წიგნიდან „ბალახის ფოთლები“ (1882)), არის ერთ-ერთი იმ ექვსი ლექსიდან, რომელსაც მთხრობელი კითხულობს სმოლის საფორტეპიანო ნაწარმოებში „ომის იავნანა“ (Lullaby of War).
  241. ↑ Elegiac Ode
  242. ↑ Folsom, Ed (2004). „In Memoriam: Robert Strassburg, 1915–2003“. Walt Whitman Quarterly Review. 21 (3): 189–191. doi:10.13008/2153-3695.1733.
  243. ↑ Cohen, Aaron I. (1987). International encyclopedia of women composers, 2nd, New York: London Books & Music (USA). ISBN 0-9617485-2-4. OCLC 16714846. 
  244. ↑ ზღვის სიმფონია (A Sea Symphony)
  245. ↑ Neilson, Kenneth P. (1963). The World of Walt Whitman Music: A Bibliographical Study (en). Kenneth P. Neilson. 
  246. ↑ Four Walt Whitman Songs. დაარქივებულია ორიგინალიდან — March 19, 2022. ციტირების თარიღი: February 22, 2022
  247. ↑ Frank Weise collection of Helen Weiss papers, circa 1940–1948, 1966. დაარქივებულია ორიგინალიდან — August 17, 2021. ციტირების თარიღი: June 9, 2021
  248. ↑ Dirge for Two Veterans; Ethiopia Saluting the Colours
  249. ↑ Tommasini, Anthony (May 31, 2015). „Review: Matthew Aucoin's Crossing Is a Taut, Inspired Opera“. The New York Times.
  250. ↑ Iggy Pop spricht Walt Whitman – Kinder Adams – Children of Adam: Von Kai Grehn nach einem Text von Walt Whitman de. RB/Deutschlandradio Kultur/SWR (August 25, 2019). დაარქივებულია ორიგინალიდან — January 11, 2023. ციტირების თარიღი: January 11, 2022 [52:29]
  251. ↑ Schöberlein, Stefan (2016). „Whitman, Walt, Kinder Adams/Children of Adam; Iggy Pop, Alva Noto, and Tarwater, Leaves of Grass (review)“. Walt Whitman Quarterly Review. 33 (3): 311–312. doi:10.13008/0737-0679.2210. ISSN 0737-0679.
  252. ↑ Welcome to Tzadik. დაარქივებულია ორიგინალიდან — March 3, 2016. ციტირების თარიღი: January 9, 2022
  253. ↑ Walt Whitman Bridge. Delaware River Port Authority of Pennsylvania and New Jersey (2013). დაარქივებულია ორიგინალიდან — November 12, 2017. ციტირების თარიღი: December 2, 2017
  254. 1 2 Delaware River Port Authority records on the naming of the Walt Whitman Bridge. ციტირების თარიღი: July 17, 2023
  255. ↑ (September 22, 1997) Jet (en). Johnson Publishing Company. 
  256. ↑ A Simon Mall, Simon Property Group. Walt Whitman Shops® en-us. დაარქივებულია ორიგინალიდან — January 9, 2022. ციტირების თარიღი: January 9, 2022
  257. ↑ New Jersey to Bon Jovi: You Give Us a Good Name Yahoo News, February 2, 2009.
  258. ↑ Boystown unveils new Legacy Walk LGBT history plaques. Chicago Phoenix. დაარქივებულია ორიგინალიდან — March 13, 2016.
  259. ↑ Camp Walt Whitman დაარქივებული April 28, 2017, საიტზე Wayback Machine. July 1, 2016.
  260. ↑ Domius, Susan (August 14, 2008). „A Place and an Era in Which Time Could Stand Still“. The New York Times. ციტირების თარიღი: November 20, 2018.
  261. ↑ Mercury. დაარქივებულია ორიგინალიდან — March 3, 2021. ციტირების თარიღი: October 11, 2020
  262. ↑ "Walt Whitman's Newly Discovered 'Manly Health and Trainingთარგი:'", Walt Whitman Quarterly Review, Volume 33, Issue 3/4, 2016.
  263. ↑ The Walt Whitman Archive
  264. ↑ The Walt Whitman Archive
  265. ↑ The Wound-Dresser. ციტირების თარიღი: 14 May 2025
  266. ↑ Whitman, Walt (1972). The Half-Breed and Other Stories. New York: Columbia University Press. ISBN 978-0841401662. 
  267. ↑ Biography of Horace Traubel, The Walt Whitman Archive
  268. ↑ ბრენდა უაინეფლმა ეს წიგნი აღწერა „როგორც უიტმენის საუბრების ერთგვარი ყოველდღიური დღიური. როგორც ახალგაზრდა კაცმა [ჰორას ტრაუბელმა] განმარტა: 'მე უიტმენი ხელუხლებლად დავტოვე. მივეცი მას საშუალება, დარჩენილიყო მთავარ ფიგურად საკუთარ ამბავში. ეს წიგნი უფრო მისი წიგნია, ვიდრე ჩემი. ის მისი სიტყვებით საუბრობს. ის ასახავს მის მანერებს. ეს მისი რწმენის გამოხატულებაა. აი, რატომ არ შევხებივარ მის ტექსტს. რატომ ავირჩიე მისი დატოვება სინათლისა და ჩრდილის წინასწარ განუზრახველ განლაგებაში.' შედეგად მივიღეთ მთლიანი უიტმენი, წარმოდგენილი არაფორმალურად და შელამაზების გარეშე; ის ავლენს მისი ინტერესების ფართო სპექტრს — მეცნიერებიდან და ლიტერატურიდან დაწყებული, წვრილმანი ჭორებით დამთავრებული: 'ცოცხალი ფონოგრაფი,' უწოდა მას ერთ-ერთმა მიმომხილველმა.“ Wineapple, Brenda. თარგი:"'I Have Let Whitman Alone': Horace Traubel's monumental chronicle of Whitman's reflections, ruminations, analyses, and affirmations" დაარქივებული February 23, 2022, საიტზე Wayback Machine. , The New York Review of Books, April 18, 2019. (ციტატა, რომელიც მოჰყვება ფრაზას „როგორც ახალგაზრდა კაცმა განმარტა“, აღებულია წიგნიდან With Walt Whitman in Camden (March 28—July 14, 1888), გვ. viii.)
  269. ↑ ინფორმაცია მე-2-დან მე-9 ტომების ჩათვლით აღებულია: Wineapple, Brenda, ed. (2019). Walt Whitman Speaks: His Final Thoughts on Life, Writing, Spirituality, and the Promise of America as told to Horace Traubel, pp. xxii-xxiv, და Wineapple, Brenda, თარგი:"'I Have Let Whitman Alone': Horace Traubel's monumental chronicle of Whitman's reflections, ruminations, analyses, and affirmations" დაარქივებული February 23, 2022, საიტზე Wayback Machine. , The New York Review of Books, April 18, 2019.
  270. ↑ Wineapple, Brenda, თარგი:"'I Have Let Whitman Alone': Horace Traubel's monumental chronicle of Whitman's reflections, ruminations, analyses, and affirmations" დაარქივებული February 23, 2022, საიტზე Wayback Machine. , The New York Review of Books, April 18, 2019. ამ ესეში აღნიშნულია, რომ ის „ოდნავ განსხვავებული ფორმით გამოჩნდება, როგორც შესავალი წიგნისთვის 'Walt Whitman Speaks: His Final Thoughts on Life, Writing, Spirituality, and the Promise of America', რომლის რედაქტორიც ბრენდა უაინეფლია.“
მოძიებულია „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=უოლტ_უიტმენი&oldid=5517885“-დან